Tỉnh · Miền Bắc
Đơn vị hành chính hiện hành, hiệu lực từ 1 tháng 7, 2025. Căn cứ: Nghị quyết 202/2025/QH15 (chưa đối chiếu văn bản)
Các đơn vị hành chính dưới đây nay thuộc Lào Cai.
Yên Bái (chưa đối chiếu văn bản)
Hợp nhất vào tỉnh Lào Cai từ 01/07/2025 theo Nghị quyết 202/2025/QH15
Căn cứ: Nghị quyết 202/2025/QH15
Ngày 2 tháng 1 âm lịch
Lễ hội đầu xuân lớn nhất của người Mông, dựng cây nêu để tạ ơn thần linh, cầu con cái, sức khỏe và mùa màng, kèm các trò chơi và múa khèn.
Tết Gạ Ma O của người Hà Nhì (Bát Xát, Lào Cai)
Ngày 5 tháng 1 âm lịch
Tết Gạ Ma O là Tết đầu năm của người Hà Nhì đen ở Bát Xát (Lào Cai), với lễ căng dây cấm bản, cúng thần nước, cúng thần rừng Gạ Ma Do và Tết Thiếu nhi Dứ Dò Dò.
33 bài
Danh mục: Phong tục vòng đời
Địu là tấm vải có dây dùng cõng trẻ nhỏ sau lưng ở nhiều dân tộc miền núi. Với người Tày, Mông, Ê Đê, địu còn là quà của bà ngoại, của hồi môn, nơi gửi gắm mong ước cho đứa trẻ. Bài dựa trên báo chí địa phương, chưa có nghiên cứu dân tộc học chuyên sâu.
Danh mục: Phong tục vòng đời
Bài nêu quan niệm về hồn (khuần) và ba bài mo trong lễ tang người Thái ở Sơn La, nhất là lời rải hồn do rể cả đọc, cùng tục hỏa táng của người Thái Đen ở Mường Lò (Lào Cai) và ý kiến về việc điều chỉnh tục này.
Danh mục: Văn Lang – Âu LạcThời kỳ: Văn Lang – Âu Lạc
Thạp đồng Hợp Minh, tìm thấy năm 1995 ở Trấn Yên (Yên Bái cũ), cao 47,4 cm, nặng 13,5 kg, có nắp và các băng hoa văn lễ hội, thuyền, chim thú; thạp chứa hài cốt một đứa trẻ nên được coi là bằng chứng thạp Đông Sơn từng dùng làm quan tài.
Danh mục: Ngôn ngữ – chữ viếtThời kỳ: Cận hiện đại
Ở Việt Nam hiện có hai bộ chữ Latin cho tiếng Mông: chữ Mông Việt Nam, ban hành theo Nghị định 206/CP ngày 27/11/1961, và chữ Mông quốc tế (RPA) du nhập từ Lào. Bài nêu cách xây dựng, khác biệt kỹ thuật, số liệu khảo sát ở hai bản vùng Tây Bắc và tranh luận về việc chọn bộ chữ.
Danh mục: Tín ngưỡng – tôn giáo
Mẫu Thượng Ngàn là vị Thánh Mẫu cai quản Nhạc phủ (miền rừng núi) trong tín ngưỡng Tứ phủ. Bài nêu vị trí trong điện thần, các bản truyền thuyết khác nhau, ba trung tâm thờ lớn (Đông Cuông, Bắc Lệ, Suối Mỡ) và lễ hội đền Đông Cuông.
Danh mục: Kiến trúc
Nhà sàn người Thái có khung cột gỗ, mái tranh, số gian và số bậc thang lẻ, hai cầu thang và hai bếp; nhà Thái đen đầu hồi cong như mai rùa, nhà Thái trắng đầu hồi phẳng, có nơi lợp đá. Từ thập niên 1990 nhà đang chuyển sang bê tông, mái tôn.
Danh mục: Trang phục
Phụ nữ Dao Đỏ ở Tuyên Quang, Lào Cai mặc áo chàm thêu chỉ đỏ, yếm, khăn đỏ vấn đầu và đính quả bông len; hoa văn thêu tay theo trí tưởng tượng. Nghệ thuật trang trí trên trang phục của người Dao Đỏ ở Tuyên Quang được công nhận di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2019.
Danh mục: Trang phục
Người Hà Nhì chia thành các nhánh Hà Nhì Đen và Hà Nhì Hoa với trang phục khác nhau. Bài nêu bộ đồ nữ Hà Nhì Hoa, thổ cẩm Hà Nhì Đen ở Y Tý (Lào Cai), trang phục ở bản Pa Pảng (Lai Châu), vai trò của mũ, khăn và việc gìn giữ trang phục.
Danh mục: Văn Lang – Âu LạcThời kỳ: Văn Lang – Âu Lạc
Thạp đồng Đào Thịnh, tìm thấy năm 1961 bên sông Hồng ở Yên Bái cũ, là thạp lớn của văn hóa Đông Sơn, nổi bật với các đôi tượng trên nắp và sáu chiến thuyền quanh thân; thạp được công nhận bảo vật quốc gia năm 2012, hiện lưu giữ tại Bảo tàng Lịch sử quốc gia.
Danh mục: Ẩm thực vùng miền
Thắng cố là món hầm thịt, xương và nội tạng (truyền thống là thịt ngựa) trong chảo lớn của người Mông, bán ở chợ phiên Bắc Hà, Mường Khương (Lào Cai), Đồng Văn; nguồn gốc và tên gọi (tiếng Mông hay Hán Việt) có hai cách giải thích.
Danh mục: Tết & lịch âm
Tết Gạ Ma O là Tết đầu năm của người Hà Nhì đen ở Bát Xát (Lào Cai): căng dây cấm bản, cúng thần nước, cúng thần rừng Gạ Ma Do trong rừng cấm và Tết Thiếu nhi; bắt đầu từ ngày Thìn đầu tháng Giêng.
Danh mục: Nghệ thuật trình diễn
Xòe là lối múa tập thể của người Thái ở Tây Bắc, có mặt trong nghi lễ, đám cưới, hội làng và các cuộc vui chung. UNESCO ghi danh "Nghệ thuật Xòe Thái" vào Danh sách đại diện năm 2021. Bài nêu ba dạng xòe, sáu điệu xòe cổ (các nguồn ghi hơi khác nhau) và những lo ngại về việc sân khấu hóa.
