25 bài
Danh mục: Ngôn ngữ – chữ viếtThời kỳ: Cận hiện đại
Ở Việt Nam hiện có hai bộ chữ Latin cho tiếng Mông: chữ Mông Việt Nam, ban hành theo Nghị định 206/CP ngày 27/11/1961, và chữ Mông quốc tế (RPA) du nhập từ Lào. Bài nêu cách xây dựng, khác biệt kỹ thuật, số liệu khảo sát ở hai bản vùng Tây Bắc và tranh luận về việc chọn bộ chữ.
Danh mục: Ngôn ngữ – chữ viết
Phương ngữ Nghệ Tĩnh (tiếng Nghệ) thuộc vùng phương ngữ Trung của tiếng Việt. Bài nêu vị trí trong ba vùng phương ngữ, đặc điểm thanh điệu, ngữ âm (vần anh/ach, nguyên âm o/ô), vốn từ riêng như đại từ và từ ngữ nghề nông, cùng các bộ từ điển và công trình nghiên cứu về tiếng địa phương này.
Danh mục: Ngôn ngữ – chữ viếtThời kỳ: Cận hiện đại
Nam Phong tạp chí là nguyệt san ra ở Hà Nội từ 1/7/1917 đến cuối năm 1934, do Phạm Quỳnh làm chủ bút, in chữ quốc ngữ và chữ Hán, về sau thêm Pháp văn. Bài nêu hoàn cảnh ra đời, tôn chỉ dùng quốc ngữ truyền bá học thuật Đông – Tây, đóng góp về ngôn ngữ và những đánh giá trái chiều.
Danh mục: Ngôn ngữ – chữ viếtThời kỳ: Tây Sơn – Nguyễn
Nam Việt Dương Hiệp tự vị (Dictionarium Anamitico-Latinum) của Taberd in năm 1838 ở Ấn Độ là từ điển Việt – Latinh có chữ Nôm, quốc ngữ và Latinh. Bài nêu tác giả, cấu trúc hai quyển, một trang từ điển, giá trị và hạn chế.
Danh mục: Ngôn ngữ – chữ viếtThời kỳ: Hồ – Lê sơ – Mạc
Tập thơ Nôm của Nguyễn Trãi (1380–1442) được coi là tập thơ Nôm cổ nhất còn lại. Bài nêu văn bản và tự dạng Nôm, dấu vết phụ âm đầu kép của tiếng Việt thế kỷ XV, công trình Nguyễn Trãi quốc âm từ điển và nhận định về quá trình Việt hóa ngôn ngữ thơ.
Danh mục: Ngôn ngữ – chữ viếtThời kỳ: Cận hiện đại
Nguyễn Văn Vĩnh (1882–1936) là nhà báo, dịch giả cổ vũ dùng chữ quốc ngữ thay chữ Hán, chữ Nôm. Bài nêu các tờ báo ông làm chủ bút, quan điểm về chữ quốc ngữ và phiên âm tên nước ngoài, hoạt động dịch sách, và các đánh giá khác nhau của giới nghiên cứu.
Danh mục: Ngôn ngữ – chữ viếtThời kỳ: Cận hiện đại
Hội Truyền bá quốc ngữ lập năm 1938 ở Hà Nội do Nguyễn Văn Tố làm hội trưởng, dạy chữ quốc ngữ cho người mù chữ đến 1945 rồi thành nòng cốt của Bình dân học vụ. Bài nêu việc lập hội, kết quả và điểm các nguồn ghi khác nhau.
Danh mục: Ngôn ngữ – chữ viết
Giải âm là hình thức dịch kinh điển Nho gia từ chữ Hán sang chữ Nôm, từ thời Hồ Quý Ly đến thế kỷ XIX. Bài nêu thuật ngữ, Thi kinh giải âm, Tứ thư ước giải và vai trò của dịch Nôm trong giáo dục, khoa cử.
Danh mục: Ngôn ngữ – chữ viếtThời kỳ: Cận hiện đại
Đại Nam quấc âm tự vị (1895–1896) của Huỳnh Tịnh Của là tự điển đơn ngữ tiếng Việt đầu tiên, ghi mục từ kèm chữ Nôm, chữ Hán và giải nghĩa bằng tiếng Việt. Bài nêu cách soạn, đặc điểm, ưu điểm và hạn chế.
Danh mục: Ngôn ngữ – chữ viếtThời kỳ: Cận hiện đại
Chữ Ba Na (Bahnar) hệ Latin được các giáo sĩ Pháp xây dựng từ năm 1861 ở Kon Tum, về sau là cơ sở cho chữ Gia Rai, Ê Đê và hệ chữ chung Tây Nguyên năm 1935. Bài nêu các mốc từ điển và cuốn sách tranh Thần Giấy Hlabar ra mắt năm 2026 về lịch sử chữ viết Ba Na.
Danh mục: Ngôn ngữ – chữ viếtThời kỳ: Tây Sơn – Nguyễn
Triều Tây Sơn chủ trương dùng chữ Nôm trong hành chính, giáo dục, thi cử: Chiếu lập học, Viện Sùng Chính dịch sách Hán ra Nôm, khoa thi Hương 1789. Bài nêu các nguồn và những điểm chênh lệch giữa chúng.
Danh mục: Ngôn ngữ – chữ viết
Chữ Nôm Tày dùng nét chữ Hán ghi tiếng Tày; năm 1961 Nghị định 206-CP phê chuẩn chữ Tày – Nùng theo mẫu Latin. Bài nêu văn bản truyện thơ, các cách phân loại, mốc thời gian chưa thống nhất và tình hình hiện nay.
