Tỉnh · Miền Bắc
Đơn vị hành chính hiện hành, hiệu lực từ 1 tháng 7, 2025. Căn cứ: Nghị quyết 202/2025/QH15 (chưa đối chiếu văn bản)
Các đơn vị hành chính dưới đây nay thuộc Tuyên Quang.
Hà Giang (chưa đối chiếu văn bản)
Hợp nhất vào tỉnh Tuyên Quang từ 01/07/2025 theo Nghị quyết 202/2025/QH15
Căn cứ: Nghị quyết 202/2025/QH15
và 6 mục khác
Ngày 26 tháng 3 âm lịch
Phiên chợ giao duyên họp một lần mỗi năm vào 27 tháng 3 âm lịch ở xã Khâu Vai, Mèo Vạc (Hà Giang cũ, nay thuộc Tuyên Quang), gắn với chuyện tình chàng Ba người Nùng và nàng Út người Giáy; di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Tết cá của người Tày (Mậu Duệ, Yên Minh)
Ngày 9 tháng 9 âm lịch
Tết cá (Tết Khẩu Ràng) của người Tày ở Yên Minh vào ngày 9 tháng 9 âm lịch: cúng tổ tiên bằng món cá chép nuôi trong ruộng lúa, với hội đua cá, bắt cá bằng tay; di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Tết Khu Cù Tê của người La Chí
Ngày 1 tháng 7 âm lịch
Tết Khu Cù Tê (Tết tháng Bảy) của người La Chí ở Tuyên Quang (Hà Giang cũ) và Lào Cai, với lễ mời tổ tiên về ăn Tết bằng thịt trâu, rượu hoẵng và tiếng trống; di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
34 bài
Danh mục: Di sản UNESCO
Cao nguyên đá Đồng Văn (Hà Giang cũ, nay thuộc Tuyên Quang) là công viên địa chất đầu tiên của Việt Nam được UNESCO công nhận, theo các nguồn trong nước từ năm 2010. Vùng núi đá vôi này lưu giữ lịch sử địa chất hơn 550 triệu năm và là nơi sinh sống của 17 dân tộc.
Danh mục: Ngôn ngữ – chữ viết
Chữ Nôm Tày dùng nét chữ Hán ghi tiếng Tày; năm 1961 Nghị định 206-CP phê chuẩn chữ Tày – Nùng theo mẫu Latin. Bài nêu văn bản truyện thơ, các cách phân loại, mốc thời gian chưa thống nhất và tình hình hiện nay.
Danh mục: Ngôn ngữ – chữ viết
Người Dao có lối chữ riêng dựa trên nét chữ Hán, thường gọi là chữ Nôm Dao, dùng chép sách cúng, dân ca nghi lễ, truyện thơ, gia phả. Bài nêu kho sách cổ, giá trị sử liệu và việc truyền dạy, bảo tồn.
Danh mục: Lễ hội
Chợ tình Khâu Vai (chợ Phong Lưu Khâu Vai) họp một lần mỗi năm, vào 27 tháng 3 âm lịch, ở xã Khâu Vai, Mèo Vạc, Hà Giang cũ; nơi người Nùng, Giáy, Tày, Mông, Lô Lô gặp gỡ, hát giao duyên và dâng hương miếu Ông, miếu Bà; di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Danh mục: Phong tục vòng đời
Lễ cấp sắc (độ giới) là nghi lễ đánh dấu sự trưởng thành của nam giới người Dao, cho họ tên âm và tư cách thầy cúng. Bài so sánh cách làm của hai nhóm Dao Kiềm Miền và Kiềm Mùn, diễn tiến, không gian thiêng, ý nghĩa xã hội và việc được công nhận di sản.
Danh mục: Nghệ thuật trình diễn
Then là thực hành nghi lễ kết hợp hát, đàn tính và múa của người Tày, Nùng, Thái ở miền núi phía Bắc: thầy Then dẫn âm binh từ cõi đất lên cõi trời để cầu bình an. UNESCO ghi danh năm 2019 vào Danh sách di sản đại diện của nhân loại.
Danh mục: 54 dân tộc
Người Pu Péo sống chủ yếu ở huyện Đồng Văn, Hà Giang cũ (nay thuộc Tuyên Quang), nói tiếng thuộc nhóm Ka Đai. Họ trồng ngô, đậu trên nương với kỹ thuật cao, ở nhà trệt, nữ phục trang trí bằng kỹ thuật đắp vải màu; lễ cúng thần rừng ngày 6/6 âm lịch là lễ lớn sau Tết.
Danh mục: 54 dân tộc
Người Bố Y cư trú ở vùng núi biên giới phía Bắc, tại Quản Bạ (Hà Giang cũ) và Mường Khương (Lào Cai), di cư từ Trung Quốc sang khoảng 150 năm trước. Họ làm nương rẫy lấy ngô làm chính, ở nhà trình tường có gác sàn chứa lương thực; dân ca Bố Y thuộc Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Danh mục: 54 dân tộc
Người Cơ Lao cư trú ở vùng núi đất và núi đá thuộc Hà Giang cũ, tiếng nói thuộc nhóm Ka Đai, gồm ba nhóm Trắng, Đỏ, Xanh. Vùng núi đá làm nương lấy ngô làm chính, vùng núi đất làm ruộng bậc thang; họ ở nhà đất ba gian hai trái và có lễ cầu mùa của nhóm Cơ Lao Đỏ ở Túng Sán.
Danh mục: 54 dân tộc
Người Pà Thẻn cư trú ở vùng Tuyên Quang và Hà Giang cũ, tiếng nói thuộc nhóm Mông - Dao. Trước đây họ sống chủ yếu bằng nương rẫy; phụ nữ mặc trang phục màu đỏ rực, thần lửa là vị thần tối cao và lễ nhảy lửa là nghi lễ tiêu biểu, đã được đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Danh mục: 54 dân tộc
Người Lô Lô sống ở vùng cực bắc, chủ yếu quanh Đồng Văn, Mèo Vạc (Hà Giang cũ) và Cao Bằng, tiếng nói thuộc nhóm Tạng - Miến, gồm hai nhóm Lô Lô Hoa và Lô Lô Đen. Họ làm ruộng nước và nương định canh, y phục chắp ghép vải màu, dùng trống đồng trong tang lễ và nghi lễ cúng tổ tiên.
Danh mục: 54 dân tộc
Người Phù Lá sống ở vùng núi phía Bắc, nói tiếng thuộc nhóm Tạng - Miến, gồm ba nhóm Phù Lá Lão - Bồ Khô Pạ, Phù Lá Đen, Phù Lá Hán. Họ làm nương và ruộng bậc thang, nổi tiếng với đồ đan mây, trúc; lễ Quét làng và lễ cúng rừng là nghi lễ cộng đồng tiêu biểu.
