Bỏ qua tới nội dung chính
Người Việt Nam
Danh mục: Nghệ thuật trình diễnSử liệuTỉnh, thành phố: Phú ThọThanh HóaDân tộc: TháiMườngKhơ Mú

Múa sạp (nhảy sạp) của các dân tộc Mường, Thái, Khơ Mú và những quan điểm khác nhau về nguồn gốc

Múa sạp là điệu múa tập thể trên những thanh tre, nứa gõ nhịp 4/4, phổ biến ở vùng Tây Bắc và miền núi. Bài nêu cách bày dàn sạp, nhịp gõ, các quan điểm về nguồn gốc, điệu múa sân khấu thập niên 1950 và việc bảo tồn hiện nay.

Báo sai sót

Có nguồn · 4

Người phụ nữ mặc áo trắng cài cúc bạc, váy đen, thắt lưng xanh, quàng khăn đỏ dài, bước trên các thanh tre đặt ngang sàn nhà sàn; hai người ngồi hai bên cầm đầu sạp.
Ảnh minh họa: nhảy sạp trong một ngôi nhà sàn, ảnh đăng lên Wikimedia Commons ngày 28/12/2007. Commons không ghi địa điểm và dân tộc của người biểu diễn.Viethavvh, miền công cộng (PD-user), qua Wikimedia Commons · Phạm vi công cộng · Nguồn ảnh

Khái quát

Múa sạp, còn gọi là nhảy sạp, là điệu múa tập thể dùng những thanh tre, nứa gõ nhịp để người múa bước qua lại giữa các thanh. VietnamPlus mô tả đây là loại hình diễn xướng dân gian quen thuộc của các dân tộc thiểu số vùng Tây Bắc, thường có mặt ở lễ hội và sinh hoạt cộng đồng[1]. Các bài báo nhắc đến người Mường, Thái, Khơ Mú, và theo Báo Pháp luật Việt Nam còn có Cơ Tu, Lô Lô; điệu múa cũng lan sang người Kinh và vào nhiều chương trình biểu diễn[1][3].

Dàn sạp và nhịp gõ

Dàn sạp gồm hai cây tre to, thẳng, dài làm sạp cái, đặt cách nhau một khoảng vừa đủ; trên đó gác nhiều cặp sạp con bằng tre hoặc nứa nhỏ, đường kính khoảng 3 đến 4 cm, dài 3 đến 4 m, xếp song song, cách đều khoảng hai gang tay[3][4]. Người chơi chia hai tốp. Tốp đập sạp ngồi hai đầu mỗi cặp sạp con, gõ nhịp 4/4: ba lần gõ sạp con xuống sạp cái, một lần hai sạp con đập vào nhau[3][4]. Tốp nhảy phải bước đúng nhịp để chân không bị kẹp khi hai sạp con chạm nhau; nhịp thường chậm lúc đầu rồi tăng dần[1][3][4].

Không có quy định cứng về số người. Theo Báo Pháp luật, nam có thể múa với cung tên, nữ với quạt, khăn lụa hay khăn thổ cẩm; đội hình đổi theo hàng ngang, dọc, chéo, tròn[3]. VietnamPlus ghi nhạc đệm của người Thái có trống, kèn pí lồ, đàn tính, nhịp có thể là 4/4, 3/4 hoặc tự do, và nhiều động tác mô phỏng cấy lúa, đánh cá, đan lát[1].

Nguồn gốc: các quan điểm khác nhau

Chưa có kết luận chung về nguồn gốc. NSƯT Bùi Chí Thanh, nhà nghiên cứu văn hóa dân gian, nói chưa ai xác định được múa sạp ra đời từ khi nào, chỉ biết trong sinh hoạt của người Mường từ xa xưa đã có những trò chơi, điệu múa như vậy[3]. Một nghệ nhân Mường ở Tân Lạc (Hòa Bình cũ) cho biết nét đặc trưng của điệu múa là hai bên nam nữ phải cân đối, theo quan niệm xưa giống thế cân bằng âm dương[3]. VietnamPlus cho biết trước đây một số nhà nghiên cứu xem đây là điệu múa của người Mường, về sau có ý kiến rằng người Thái, người Khơ Mú và nhiều dân tộc Tây Bắc cũng múa[1]. Báo Văn hóa (2025) viết theo hướng khác: nhảy sạp của người Thái ở Quan Sơn (Thanh Hóa) bắt nguồn từ lao động hằng ngày như bắc cầu, dọn nương rẫy; bài không dẫn tư liệu cho nhận định này[4].

Nhà dân tộc học Tạ Đức, trên Báo Đại Đoàn Kết (2023), nêu hai giả thuyết của riêng ông. Năm 1988, từ tư liệu về múa chày của người Khmer ở Campuchia và người Toraja ở Indonesia, ông cho rằng múa sạp bắt nguồn từ múa chày, một biến thể của múa chày cối; sau đó ông chuyển sang cho rằng các điệu múa sạp ở nhiều nước châu Á có chung cội nguồn văn hóa Đông Sơn[2]. Đây là suy luận của một tác giả, bài không nêu bằng chứng khảo cổ trực tiếp, nên cần đọc như một giả thuyết.

Điệu múa sân khấu thập niên 1950

Theo Tạ Đức, "sạp" là biến âm của "sặt", tên một loài tre, và tiếng tăm của điệu múa gắn với Tổng đội Văn công thuộc quân đội, thành lập ngày 15/3/1951[2]. Ông kể rằng từ cảnh dân công người Mường nghỉ ngơi, dùng đòn cáng thương bằng sặt múa nhịp nhàng, các biên đạo Hoàng Bội và Thúc Hiệp dựng tiết mục "Múa sạp", nhạc do Mai Sao soạn dựa trên dân ca Thái, người múa mặc trang phục Mường. Sau năm 1954, các nghệ sĩ Trần Minh, Doãn Khôi, Minh Hiến nâng cấp điệu múa, và khi đi biểu diễn ở nước ngoài nó được gọi là "múa tre Việt Nam"[2]. Đây là tường thuật của một tác giả; các chi tiết về người dựng, năm dựng chưa được đối chiếu với nguồn thứ hai trong bài này.

Bảo tồn hiện nay

Ngày 22/12/2021, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ban hành Quyết định 3404/QĐ-BVHTTDL phê duyệt Đề án bảo tồn, phát huy dân ca, dân vũ, dân nhạc các dân tộc thiểu số gắn với du lịch giai đoạn 2021 đến 2030; theo Báo Pháp luật, múa sạp nằm trong danh sách điệu múa cần bảo tồn[3]. Cũng báo này ghi tại Lễ hội ẩm thực Tây Bắc 2019 có màn nhảy sạp với 600 người đập sạp và hơn 10.000 người tham gia nhảy, xác lập kỷ lục trong nước về số người nhảy sạp một ngày[3].

Ở Quan Sơn (Thanh Hóa), nơi người Thái chiếm hơn 80% dân số, năm 2021 địa phương phối hợp trung tâm văn hóa tỉnh mở lớp phục dựng, trong đó có nhảy sạp, vì giới trẻ ngày càng xa các làn điệu cổ[4]. VietnamPlus cho biết múa sạp nay còn được đưa vào chương trình du lịch trải nghiệm và trường học[1].

  • Văn hóa Việt Nam

Nguồn

Mỗi chú thích [n] trong bài dẫn tới nguồn số n ở đây; bấm ↩ để quay lại chỗ trích.

  1. [1]

    Khám phá nét văn hóa múa sạp đặc trưng của đồng bào dân tộc ở Tây Bắc, VietnamPlus (Thông tấn xã Việt Nam), 2026

    Truy cập ngày 12 tháng 11, 2026

    Độ tin cậy: hạng BĐã xác minh

    ↩↩2↩3↩4↩5↩6

  2. [2]

    Tạ Đức, Đi tìm cội nguồn múa sạp, Báo Đại Đoàn Kết (chuyên mục Tinh hoa Việt), 2023

    Truy cập ngày 12 tháng 11, 2026

    Độ tin cậy: hạng BĐã xác minh

    ↩↩2↩3

  3. [3]

    Thùy Dương, Phát huy giá trị dân vũ của múa sạp, Báo Pháp luật Việt Nam, 2021

    Truy cập ngày 12 tháng 11, 2026

    Độ tin cậy: hạng BĐã xác minh

    ↩↩2↩3↩4↩5↩6↩7↩8↩9

  4. [4]

    Nguyễn Linh, Nhảy sạp người Thái: Hồi sinh nhịp tim văn hóa núi rừng, Báo Văn hóa, 2025

    Truy cập ngày 12 tháng 11, 2026

    Độ tin cậy: hạng BĐã xác minh

    ↩↩2↩3↩4↩5

Độ tin cậy của nguồn

Hạng A
Sách, nghiên cứu học thuật, văn bản chính thức, hồ sơ UNESCO.
Hạng B
Báo chí uy tín, tài liệu tổng hợp có tác giả.
Hạng C
Bách khoa mở (như Wikipedia), blog: dùng để tham khảo, cần đối chiếu thêm.

Lịch sử chỉnh sửa

Xuất bản lần đầu ngày 12 tháng 11, 2026. Bạn đang xem phiên bản 1.

Bài chưa có chỉnh sửa nào được ghi công khai kể từ khi xuất bản.

Bài này có hữu ích với bạn không?

Thấy chỗ chưa đúng? Báo cho chúng mình nhé!

Form sẽ tự điền tên bài và phiên bản bạn đang xem.

Báo sai sót