Hát Sình ca của người Sán Chay (Cao Lan): sình ca ban ngày, ban đêm và sách hát chữ Hán
Sình ca là lối hát giao duyên của người Cao Lan, một nhóm của dân tộc Sán Chay, được ghi danh di sản quốc gia năm 2015 ở Tuyên Quang. Bài nêu sình ca ban ngày và ban đêm, sách hát chữ Hán, các câu lạc bộ truyền dạy và chỗ các nguồn khác nhau.
Có nguồn · 11

Khái quát
Sình ca là lối hát dân gian giao duyên tiêu biểu của người Cao Lan, một nhóm địa phương của dân tộc Sán Chay (nhóm còn lại là Sán Chỉ). Dân tộc Sán Chay có 201.398 người theo điều tra năm 2019[5]. Trang của Bộ Dân tộc và Tôn giáo gọi sình ca là hình thức hát phổ biến nhất của người Sán Chay, gồm hát trong bản vào ban đêm và hát trên đường hoặc ở chợ, bên cạnh ca đám cưới và hát ru[5].
Sình ca ban ngày và ban đêm
Báo Pháp luật Việt Nam (2019) chia sình ca theo thời điểm hát. Sình ca ban ngày diễn ra trong lễ hội đầu xuân, đám cưới, đám tang và khi lao động; lối hát ngẫu hứng, không theo luật lệ, dùng để giải mệt, hỏi tiến độ công việc, trao đổi kinh nghiệm. Bài kể một số làn điệu: Vèo ca (hát gọi), Sạo ca (hát dạo đầu), Mầng ca (hát thề), Sịnh ca Kên láu (hát cưới), Sình ca Thsăn lèn (mừng năm mới) và Sình ca ý (hát chơi, trêu ghẹo sáng hôm sau)[1]. Sình ca ban đêm chủ yếu hát trong nhà, được thanh niên nam nữ ưa nhất, tiêu biểu là Sình ca Thsao bạo (đối đáp giao duyên) và Sình ca Tò tan (hát đố)[1].
Cuộc hát giao duyên có lệ riêng: người hát là nam nữ chưa lập gia đình, không cùng huyết thống; trong đám cưới, đoàn nhà trai phải hát thì nhà gái mới cho vào nhà[1].
Lời ca và chữ viết
Theo Báo Pháp luật Việt Nam (2019), lời sình ca ban đầu ghi bằng chữ Hán; sách hát ban đêm viết bằng chữ Nho thành 12 tập, mỗi tập một chủ đề ứng với một đêm hát, nên về lý thuyết cuộc hát kéo dài 11–12 đêm, nhưng theo tư liệu hiện nay chỉ còn 5–6 đêm. Để dễ truyền dạy, nghệ nhân dịch nghĩa sang tiếng Việt theo từng khổ[1]. Trang của Bộ Dân tộc và Tôn giáo cũng ghi người Sán Chay dùng chữ Hán khi cúng bái và chép bài hát[5]. Hồ sơ đề nghị xét tặng danh hiệu nghệ nhân của Tuyên Quang (2025) ghi một nghệ nhân ở xã Đại Phú sưu tầm, sáng tác và dịch các bài sình ca cổ ra tiếng Việt[10]. VnBusiness (2021) cho biết thanh niên Cao Lan không còn biết chữ Hán nên nhiều người hát thuộc lòng mà không hiểu nội dung[2].
Một khóa luận tốt nghiệp về sình ca ở xã Đại Phú (Sơn Dương) kể truyền thuyết nàng Lưu Ba, người được tôn là "bà chúa thơ ca": mỗi cuộc hát mở đầu bằng bài mời hồn nàng về chứng kiến[9]. Đây là lời kể địa phương do một khóa luận ghi, tôi chưa có nguồn thứ hai.
Công nhận và địa bàn
Theo bản đăng lại Quyết định 3465/QĐ-BVHTTDL ngày 13/10/2015 của Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, "Hát Sình ca của người Cao Lan" là mục số 12 của danh mục, loại hình nghệ thuật trình diễn dân gian, ở tỉnh Tuyên Quang[7]. Báo Pháp luật Việt Nam (2026) cho biết Tuyên Quang có số người Cao Lan đông nhất cả nước, khoảng 40%[3].
Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lạng Sơn ban hành Kế hoạch số 74/KH-SVHTTDL ngày 3/4/2024 nghiên cứu, phục hồi và bảo tồn hát Sình ca của người Cao Lan ở xã Thiện Tân, huyện Hữu Lũng, thuộc nội dung hỗ trợ văn hóa phi vật thể có nguy cơ mai một; sản phẩm dự kiến gồm báo cáo khoa học, sách, video và một câu lạc bộ[6]. Ở Lào Cai, Báo Văn hóa (2026) viết dân ca, dân vũ Cao Lan ở xã Thác Bà chưa được công nhận chính thức, ngành văn hóa đang nghiên cứu lập hồ sơ cấp tỉnh[8].
Truyền dạy và thách thức
Báo Pháp luật Việt Nam (2019) ghi câu lạc bộ hát sình ca thôn Mãn Hóa (xã Đại Phú, Sơn Dương) có 40–50 hội viên, có cả học sinh tiểu học[1]; VnBusiness (2021) kể thêm bốn đội văn nghệ ở xã Kim Phú (Yên Sơn) với 52 thành viên[2]. Báo Pháp luật (2026) ghi câu lạc bộ ở tổ dân phố Giếng Đõ (phường Mỹ Lâm), lập năm 2013, có hơn 60 thành viên sinh hoạt hằng tháng[3]. Ở Đoan Hùng (Phú Thọ), nhiều xã có người Cao Lan đã lập câu lạc bộ văn nghệ để truyền dạy làn điệu[11].
Mặt trái cũng được nêu rõ. Một bài khảo sát năm 2015 của Báo Pháp luật Việt Nam viết rằng ở các thôn Cao Lan được đến thăm, nhiều nghi lễ cưới hỏi cổ truyền bị lược bỏ, hát sình ca bị karaoke thay, phần lớn trẻ em và thanh niên không còn nói, viết được tiếng dân tộc[4].
Những chỗ nguồn khác nhau
Số đêm hát không thống nhất: 12 tập, nay còn 5–6 đêm (Báo Pháp luật 2019); khoảng 11–12 đêm (VnBusiness 2021); người dân Đại Phú giữ được sáu quyển, mới dịch quyển đầu (khóa luận)[1][2][9]. Chữ viết cũng gọi khác nhau: các báo nói chữ Hán hoặc chữ Nho, chỉ khóa luận gọi là "chữ Hán Nôm", nên chưa thể khẳng định có chữ Nôm Cao Lan[1][4][9]. Các nguồn tôi đọc không có tư liệu về sình ca ở Bắc Giang cũ.
- Văn hóa Việt Nam
Nguồn
Mỗi chú thích [n] trong bài dẫn tới nguồn số n ở đây; bấm ↩ để quay lại chỗ trích.
- [1]
- [2]
Hải Giang, Điệu Sình ca ngân mãi cùng đội văn nghệ người Cao Lan, VnBusiness (Tạp chí điện tử Kinh doanh), 2021
Truy cập ngày 18 tháng 11, 2026
Độ tin cậy: hạng BĐã xác minh
- [3]
T.Xuyên, Giữ hồn Sình ca giữa sắc xuân miền sơn cước, Báo Pháp luật Việt Nam, 2026
Truy cập ngày 18 tháng 11, 2026
Độ tin cậy: hạng BĐã xác minh
- [4]
Mỹ Hạnh, Nan giải bài toán bảo tồn văn hóa Cao Lan, Báo Pháp luật Việt Nam, 2015
Truy cập ngày 18 tháng 11, 2026
Độ tin cậy: hạng BĐã xác minh
- [5]
Người Sán Chay, Bộ Dân tộc và Tôn giáo (Cổng thông tin điện tử), 2015
Truy cập ngày 30 tháng 10, 2026
Độ tin cậy: hạng AĐã xác minh
- [6]
Kế hoạch số 74/KH-SVHTTDL ngày 3/4/2024 thực hiện tiểu dự án 6 thuộc dự án 6: nghiên cứu, phục hồi, bảo tồn và phát huy hát Sình Ca dân tộc Cao Lan, xã Thiện Tân, huyện Hữu Lũng, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lạng Sơn, 2024
Truy cập ngày 18 tháng 11, 2026
Độ tin cậy: hạng AĐã xác minh
- [7]
Quyết định 3465/QĐ-BVHTTDL ngày 13/10/2015 công bố Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia (bản đăng lại), Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (bản đăng trên hethongphapluat.com), 2015
Truy cập ngày 18 tháng 11, 2026
Độ tin cậy: hạng BĐã xác minh
- [8]
Hương Giang, Gìn giữ và lan tỏa di sản dân ca, dân vũ Cao Lan, Báo Văn Hóa, 2026
Truy cập ngày 18 tháng 11, 2026
Độ tin cậy: hạng BĐã xác minh
- [9]
Nguyễn Hương Giang, Tìm hiểu hát Sình ca của dân tộc Cao Lan ở xã Đại Phú, huyện Sơn Dương, tỉnh Tuyên Quang, Khóa luận tốt nghiệp ngành văn hóa du lịch (lớp VH1001), lưu tại thư viện Trường Đại học Dân lập Hải Phòng
Truy cập ngày 18 tháng 11, 2026
Độ tin cậy: hạng CChưa xác minh
- [10]
Tóm tắt thành tích đề nghị xét tặng danh hiệu "Nghệ nhân Nhân dân", "Nghệ nhân Ưu tú" trong lĩnh vực di sản văn hóa phi vật thể (Tuyên Quang, 11/01/2025), Hội đồng cấp tỉnh xét tặng danh hiệu Nghệ nhân Nhân dân, Nghệ nhân Ưu tú, UBND tỉnh Tuyên Quang, 2025
Truy cập ngày 18 tháng 11, 2026
Độ tin cậy: hạng AĐã xác minh
- [11]
Vương Phùng Quốc, Về Đoan Hùng tìm câu hát Sình ca, Báo Văn Hóa, 2024
Truy cập ngày 18 tháng 11, 2026
Độ tin cậy: hạng BĐã xác minh
Độ tin cậy của nguồn
- Hạng A
- Sách, nghiên cứu học thuật, văn bản chính thức, hồ sơ UNESCO.
- Hạng B
- Báo chí uy tín, tài liệu tổng hợp có tác giả.
- Hạng C
- Bách khoa mở (như Wikipedia), blog: dùng để tham khảo, cần đối chiếu thêm.
Lịch sử chỉnh sửa
Xuất bản lần đầu ngày 19 tháng 11, 2026. Bạn đang xem phiên bản 1.
Bài chưa có chỉnh sửa nào được ghi công khai kể từ khi xuất bản.
Bài này có hữu ích với bạn không?

Thấy chỗ chưa đúng? Báo cho chúng mình nhé!
Form sẽ tự điền tên bài và phiên bản bạn đang xem.
Báo sai sót