Khoảng năm: 1533 – 1788
33 bài
Danh mục: Lê Trung hưng – Trịnh – NguyễnThời kỳ: Lê Trung hưng – Trịnh – Nguyễn
Phố Hiến, bên sông Hồng ở Hưng Yên, là thương cảng quốc tế của Đàng Ngoài thế kỷ XVII, có thương nhân Hoa, Nhật, Hà Lan, Anh. Cảng suy tàn dần vì sông bồi lấp và biến động thế kỷ XVIII; nay là khu di tích quốc gia đặc biệt.
Danh mục: Lê Trung hưng – Trịnh – NguyễnThời kỳ: Lê Trung hưng – Trịnh – Nguyễn
Từ điển Việt – Bồ – La do Alexandre de Rhodes biên tập, in ở Rôma năm 1651, thường được nhắc là cuốn sách in chữ quốc ngữ đầu tiên. Sách dựa trên công của nhiều giáo sĩ đi trước như Francisco de Pina, Gaspar do Amaral, Antonio Barbosa.
Danh mục: Kiến trúcThời kỳ: Lê Trung hưng – Trịnh – Nguyễn
Chùa Keo là quần thể kiến trúc gỗ dựng lại năm 1630–1632 thời Lê Trung hưng, theo mô thức nội công ngoại quốc, nổi tiếng với gác chuông ba tầng mái; di tích quốc gia đặc biệt từ năm 2012, nay thuộc Hưng Yên.
Danh mục: Lê Trung hưng – Trịnh – NguyễnThời kỳ: Lê Trung hưng – Trịnh – Nguyễn
Lê Quý Đôn (1726–1784) là nhà bác học thời Lê – Trịnh, đỗ Bảng nhãn, làm quan và đi sứ nhà Thanh, để lại các bộ sách như Vân đài loại ngữ, Kiến văn tiểu lục, Phủ biên tạp lục. Năm 2025 UNESCO thông qua nghị quyết vinh danh nhân 300 năm ngày sinh ông.
Danh mục: Lê Trung hưng – Trịnh – NguyễnThời kỳ: Lê Trung hưng – Trịnh – Nguyễn
Chùa Thiên Mụ (Linh Mụ) trên đồi Hà Khê, bên sông Hương, được chúa Nguyễn Hoàng cho dựng năm 1601 và được chúa Nguyễn Phúc Chu đại trùng tu năm 1714. Chùa còn Đại hồng chung (1710), bia Ngự kiến Thiên Mụ tự và tháp Phước Duyên (1844).
Danh mục: Lê Trung hưng – Trịnh – NguyễnThời kỳ: Lê Trung hưng – Trịnh – Nguyễn
Lê Hữu Trác (hiệu Hải Thượng Lãn Ông, 1724–1791) là danh y thời Lê – Trịnh, tác giả bộ Hải Thượng y tông tâm lĩnh (28 tập, 66 quyển) trong đó có Thượng kinh ký sự. Năm 2023 UNESCO thông qua nghị quyết cùng kỷ niệm 300 năm ngày sinh ông.
Danh mục: Di sản UNESCOThời kỳ: Lê Trung hưng – Trịnh – Nguyễn
Phố cổ Hội An (nay thuộc Đà Nẵng) là cảng thị Đàng Trong thế kỷ XVI–XVII, nơi thương nhân Nhật, Hoa lập phố riêng; UNESCO ghi danh năm 1999 theo tiêu chí (ii) và (v) như một thương cảng Đông Nam Á thế kỷ XV–XIX còn được giữ gìn.
Danh mục: Kiến trúcThời kỳ: Lê Trung hưng – Trịnh – Nguyễn
Chùa Bút Tháp (Ninh Phúc tự) ở Bắc Ninh có bố cục “nội công ngoại quốc”, pho tượng Quan Âm nghìn mắt nghìn tay tạc năm 1656 và bốn bảo vật quốc gia thế kỷ XVII; xếp hạng di tích quốc gia năm 1962, di tích quốc gia đặc biệt năm 2013.
Danh mục: Lê Trung hưng – Trịnh – NguyễnThời kỳ: Lê Trung hưng – Trịnh – Nguyễn
Năm 1698, theo lệnh chúa Nguyễn Phúc Chu, Lễ Thành hầu Nguyễn Hữu Cảnh (1650–1700) vào kinh lược xứ Đồng Nai, lập phủ Gia Định với dinh Trấn Biên và dinh Phiên Trấn; các nguồn nhấn mạnh khác nhau giữa “xác lập chủ quyền” và việc sắp xếp bộ máy trên nền lưu dân có sẵn.
1558
Nguyễn Hoàng vào trấn thủ Thuận Hóa
Nguyễn Hoàng xin vào trấn thủ Thuận Hóa, đóng dinh ở Ái Tử, đặt nền móng cho chín đời chúa Nguyễn ở Đàng Trong.
Quảng Trị
khoảng 1601 – 1800
Các chúa Nguyễn lập đội Hoàng Sa (và sau đó đội Bắc Hải), tuyển dân Lý Sơn ra quần đảo Hoàng Sa khai thác sản vật và thực thi quản lý, được ghi trong Phủ biên tạp lục.
Quảng Ngãi
1601
1627 – 1672
Họ Trịnh ở Đàng Ngoài và họ Nguyễn ở Đàng Trong giao tranh bảy lần; sau năm 1672 hai bên lấy sông Gianh làm giới tuyến.
1651
Xuất bản Từ điển Việt – Bồ – La
Từ điển của Alexandre de Rhodes in ở Roma, công trình quan trọng ghi tiếng Việt bằng chữ Latinh, tiền thân của chữ Quốc ngữ.
1698
Nguyễn Hữu Cảnh lập phủ Gia Định
Thống suất Nguyễn Hữu Cảnh vào kinh lý phương Nam, lập phủ Gia Định với dinh Trấn Biên và dinh Phiên Trấn.
Hồ Chí Minh
1708
Mạc Cửu quy thuận chúa Nguyễn, lập trấn Hà Tiên
Mạc Cửu đem vùng Hà Tiên quy thuận chúa Nguyễn Phúc Chu và được phong Tổng binh trấn Hà Tiên.
An Giang
1744
Chúa Nguyễn Phúc Khoát xưng vương
Nguyễn Phúc Khoát xưng Võ vương ở Phú Xuân, cải tổ bộ máy chính quyền và đổi y phục ở Đàng Trong.
Huế
1774 – 1775
Quân Trịnh vượt sông Gianh, chiếm Phú Xuân
Chúa Trịnh Sâm sai Hoàng Ngũ Phúc đem quân vào nam, chiếm Phú Xuân năm 1775 trong lúc chúa Nguyễn đang đối phó với Tây Sơn.
