Tỉnh · Miền Trung
Đơn vị hành chính hiện hành, hiệu lực từ 1 tháng 7, 2025. Căn cứ: Nghị quyết 202/2025/QH15 (chưa đối chiếu văn bản)
Các đơn vị hành chính dưới đây nay thuộc Quảng Ngãi.
Kon Tum (chưa đối chiếu văn bản)
Hợp nhất vào tỉnh Quảng Ngãi từ 01/07/2025 theo Nghị quyết 202/2025/QH15
Căn cứ: Nghị quyết 202/2025/QH15
18 bài
Danh mục: Cận hiện đạiThời kỳ: Cận hiện đại
Trương Định chiêu mộ dân lập đồn điền ở Gò Công, kháng Pháp từ 1859 và không chịu bãi binh sau hòa ước 1862. Bài nêu cuộc đời, tranh luận về danh hiệu Đại nguyên soái hay Đại tướng quân, cái chết tháng 8/1864 và các nơi thờ.
Danh mục: Lê Trung hưng – Trịnh – NguyễnThời kỳ: Lê Trung hưng – Trịnh – Nguyễn
Nguyễn Cư Trinh là quan văn, tham mưu của chúa Nguyễn Phúc Khoát, gắn với việc dẹp Đá Vách ở Quảng Ngãi (1750), bài vè Sãi Vãi và kế sách mở đất ở vùng Chân Lạp. Bài nêu các nguồn còn lệch về năm tháng, tên đất và thụy hiệu.
Danh mục: Trang phục
Trang phục Gia Rai (Jrai) ở Gia Lai và Kon Tum dùng đen và đỏ làm gam chủ đạo. Bài nêu áo váy nữ, áo và khố nam, khăn nhiễu và mũ dài ở Krông Pa, ý nghĩa thổ cẩm, các hoa văn và nỗ lực giữ nghề dệt ở làng Phung và Pleiku.
Danh mục: Văn học dân gian
Sử thi Ba Na là những bộ hát kể truyền miệng bên bếp lửa nhà rông, nổi bật là bộ sử thi liên hoàn về anh hùng Dăm Giông. Bài nêu quá trình sưu tầm ở Kon Tum, Gia Lai, nội dung một tác phẩm tiêu biểu, nghệ nhân và nguy cơ mai một.
Danh mục: Nghệ thuật trình diễn
Bài chòi là trò chơi đánh bài trong chòi tre và nghệ thuật hô hát của anh hiệu, chị hiệu ở duyên hải miền Trung, được UNESCO ghi danh năm 2017. Nguồn gốc gắn với Đào Duy Từ chủ yếu là truyền thuyết; thập niên 1930 bài chòi lên sân khấu rồi phát triển thành dân ca kịch.
Danh mục: Ngôn ngữ – chữ viếtThời kỳ: Cận hiện đại
Chữ Ba Na (Bahnar) hệ Latin được các giáo sĩ Pháp xây dựng từ năm 1861 ở Kon Tum, về sau là cơ sở cho chữ Gia Rai, Ê Đê và hệ chữ chung Tây Nguyên năm 1935. Bài nêu các mốc từ điển và cuốn sách tranh Thần Giấy Hlabar ra mắt năm 2026 về lịch sử chữ viết Ba Na.
Danh mục: Lê Trung hưng – Trịnh – NguyễnThời kỳ: Lê Trung hưng – Trịnh – Nguyễn
Theo Phủ biên tạp lục và các thư tịch khác, chúa Nguyễn tổ chức đội Hoàng Sa 70 suất người xã An Vĩnh (Lý Sơn) và đội Bắc Hải ra khai thác hóa vật theo mùa. Bài tóm lược ghi chép, những điểm còn chưa chắc về thời điểm lập đội, và nêu rõ đây là vấn đề chủ quyền còn tranh chấp.
Danh mục: Văn Lang – Âu LạcThời kỳ: Văn Lang – Âu Lạc
Văn hóa Sa Huỳnh là nền văn hóa thời đại kim khí ở miền Trung, nổi tiếng với mộ chum gốm, khuyên tai hai đầu thú và đồ thủy tinh; phát hiện năm 1909 ở Quảng Ngãi, đồng đại với Đông Sơn và được xem là nền tảng của Chăm Pa; niên đại và nguồn gốc chủ nhân còn nhiều ý kiến.
Danh mục: Kiến trúc
Nhà rông là ngôi nhà chung của buôn làng ở một số dân tộc vùng Trường Sơn – Tây Nguyên như Ba Na, Xơ Đăng, Gia Rai: mái tranh cao dốc, dựng bằng khung gỗ không đinh, là nơi tế lễ, họp làng và tiếp khách; nay nhiều nơi bị bê tông hóa.
Danh mục: 54 dân tộc
Người Rơ Măm hiện chỉ sống tập trung ở làng Le (xã Mô Rai, Kon Tum cũ, nay thuộc Quảng Ngãi), nói tiếng thuộc nhóm Môn - Khơ Me. Họ làm rẫy trồng lúa nếp, trước đây ở nhà sàn dài quanh nhà rông, do già làng đứng đầu; lễ mở kho lúa sau thu hoạch là nghi lễ lớn của cộng đồng.
Danh mục: 54 dân tộc
Người Brâu là một trong những dân tộc ít người nhất, hiện tập trung ở làng Đắk Mế (Kon Tum cũ, nay thuộc Quảng Ngãi), nói tiếng thuộc nhóm Môn - Khơ Me. Họ làm rẫy, ở nhà sàn quanh nhà rông và có bộ chiêng đồng gồm ba loại coong, mam và tha.
Danh mục: 54 dân tộc
Người Co sống tập trung ở vùng núi tây bắc Quảng Ngãi và tây nam vùng Quảng Nam cũ, tiếng nói thuộc nhóm Môn - Khơ Me. Họ làm rẫy là chính, cây quế có giá trị kinh tế lớn, ở nhà sàn dài; Tết Ngã rạ và múa cà đáo là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
