Tục cà răng, căng tai của các dân tộc Tây Nguyên
Tục cà răng, căng tai ở Tây Nguyên: ý nghĩa trưởng thành và cái đẹp, cách làm theo Bảo tàng Lâm Đồng và báo chí về người Brâu, Vân Kiều, các nguồn lệch nhau về tuổi và việc tục này nay chỉ còn ở người già.
Có nguồn · 3

Phạm vi và ý nghĩa
Cà răng, căng tai là tục từng khá phổ biến ở một số tộc người Tây Nguyên như Ê Đê, Ba Na, M'nông, Mạ, Stiêng. Theo bài của Đoàn Bích Ngọ trên website Bảo tàng tỉnh Lâm Đồng (2016), ngoài việc làm đẹp theo quan niệm riêng của từng dân tộc, tục này còn chứng tỏ lòng dũng cảm và sự trưởng thành của con trai, con gái. Người chưa qua thử thách ấy có thể không được buôn làng công nhận là thành viên, bị chê cười, khó lấy vợ lấy chồng. Người Mạ, M'nông, Stiêng còn cho rằng người phụ nữ không chịu cà răng là người kém giá trị nhân phẩm, còn căng tai cho thấy sự nhẫn nại, chịu thương chịu khó[1].
Cà răng
Bài của Bảo tàng Lâm Đồng cho biết cà răng thường làm khi nam nữ khoảng 15–16 tuổi, lúc răng đã mọc đủ. Tùy dân tộc, người ta dùng cưa, đá hoặc dao nhỏ hình lưỡi cưa; thường cà sáu hoặc bốn răng cửa phía trước, riêng người Mạ ở vùng Đạ Tẻh, Cát Tiên (Lâm Đồng) còn vót thêm sáu răng cửa hàm dưới thành hình tam giác nhọn. Người được cà nằm trên đống rơm cỏ hoặc trên sàn nhà, đầu gối lên đùi người cà. Xong việc, họ bôi nhựa một loại cây rừng đã hơ nóng, hoặc ngậm cây K'nhài ngâm nước thuốc lá tươi trong hai đến ba tháng cho hết đau, răng bóng đẹp, theo kinh nghiệm người Mạ[1].
Một bài của VnExpress (2019) mô tả lễ cà răng (uốt pưng) của người Brâu ở làng Đăk Mế, Kon Tum. Theo bà Y An, 80 tuổi, bà được cà răng năm 13 tuổi vào một ngày cuối năm, khi hàng chục trai gái cùng tuổi tụ họp ở nhà rông; già làng cúng Yang, tiếng chiêng báo hiệu buổi lễ bắt đầu, rồi những người thạo việc dùng đá mài liên tục gần hai tiếng cho đến khi bốn răng cửa hàm trên sát lợi, sau đó đắp cây rừng để tránh nhiễm trùng. Trưởng thôn cho biết hoàn thành nghi lễ này mới được coi là trưởng thành, được tự do tìm bạn tình; người Brâu còn quan niệm người không cà răng khi chết thì linh hồn không về với tổ tiên[2].
Ở người Vân Kiều (Quảng Trị, nằm ngoài Tây Nguyên), một ký sự trên Tuổi Trẻ (2013) ghi lời già làng hơn 80 tuổi: cà răng dành cho mọi người khi khoảng 13–14 tuổi, dùng dao, liềm hoặc rựa nhỏ cùng đá mài mài bốn hoặc sáu răng cửa hàm trên, rồi cầm máu bằng nhựa đen của một loại cây rừng; sau lễ, người được cà răng nhận một chiếc vòng đồng có dấu riêng để đi tìm người yêu[3]. Các nguồn không thống nhất về tuổi cà răng (từ 13 đến 16) và chi tiết kỹ thuật; đây là mô tả theo từng nhóm, từng người kể.
Căng tai
Theo Bảo tàng Lâm Đồng, đồng bào quan niệm lỗ tai to rộng, dái tai dài là tiêu chuẩn của cái đẹp, nhất là với phụ nữ; người Mạ coi tai căng to là dấu hiệu siêng năng. Muốn căng tai, trước hết dùng dùi nhọn hoặc gai cây chanh xuyên lỗ ở dái tai, rửa hằng ngày bằng nước gừng đun sôi, thỉnh thoảng vê xoay vật xuyên. Khi vết thương lành, lỗ được nong dần bằng lõi gỗ nhỏ hoặc tre, rồi thay bằng vòng lồ ô to dần. Nhà giàu căng tai bằng ngà voi, thường mua của người Thái Lan qua trao đổi, có nơi tự săn voi lấy ngà; nhà nghèo dùng lồ ô[1].
Với người Brâu, VnExpress ghi lại một quá trình dài hơn: bé gái một đến hai tuổi đã được xâu lỗ tai, đeo mẩu tre nhỏ rồi thay dần bằng khuyên to hơn, đến mức dái tai có thể đứt hẳn, điều được coi là tín hiệu may mắn cho cả làng. Ngà voi mài nhẵn đường kính năm đến sáu centimet (gọi là bloóc) là của nhà khá giả, người nghèo đeo ống nứa, lồ ô. Căng tai càng rộng càng chứng tỏ trong nhà có nhiều chiêng, ché, trâu bò; bà Y Pế, 90 tuổi, kể cặp ngà voi của bà thời xưa đổi được mấy cặp chiêng[2]. Ký sự trên Tuổi Trẻ viết người Vân Kiều xâu lỗ tai cho bé gái khoảng năm bảy ngày sau sinh, rồi trẻ giắt cọng tranh vào lỗ cho to dần vì tin tai to, dài thì duyên dáng, gặp may[3].
Một cách giải thích khác
Bài của Bảo tàng Lâm Đồng ghi thêm lời kể của một già làng Ê Đê ở Buôn Ma Thuột: tục cà răng bắt nguồn từ chuyện tình bi thương của đôi trai gái hai bộ tộc không được gia đình chấp thuận nên cùng tự tử; sau đó các già làng họp lại và đặt thành luật tục là con trai, con gái đến tuổi trưởng thành đều phải cà răng để không làm chuyện dại dột vì tình nữa[1]. Đây là truyền thuyết do một người kể, không có nguồn đối chứng.
Thực trạng ngày nay
Các nguồn đều cho rằng tục đã mai một. Bài của Bảo tàng Lâm Đồng (2016) viết tục không còn phổ biến như trước và chỉ thấy ở người khoảng 60–70 tuổi trở lên[1]. VnExpress (2019) dẫn lời một lãnh đạo ngành văn hóa Kon Tum: nay chỉ còn số ít người già 80–90 tuổi còn lưu giữ[2]. Ký sự trên Tuổi Trẻ (2013) cũng coi cà răng hầu như chỉ còn trong ký ức, chiếc rựa cà răng của một già làng là kỷ vật hiếm[3]. Các nguồn đọc được không có số liệu thống kê về mức độ mai một.
- Văn hóa Việt Nam
Nguồn
Mỗi chú thích [n] trong bài dẫn tới nguồn số n ở đây; bấm ↩ để quay lại chỗ trích.
- [1]
- [2]
Trần Hóa, Tục cà răng, căng tai làm đẹp của người Brâu ở Tây Nguyên, Báo VnExpress, đăng ngày 17/06/2019, 2019
Truy cập ngày 18 tháng 11, 2026
Độ tin cậy: hạng BĐã xác minh
- [3]
Phạm Xuân Dũng, Cà răng, căng tai, Tuổi Trẻ Online, đăng ngày 10/05/2013 (ký sự về người Vân Kiều), 2013
Truy cập ngày 18 tháng 11, 2026
Độ tin cậy: hạng BĐã xác minh
Độ tin cậy của nguồn
- Hạng A
- Sách, nghiên cứu học thuật, văn bản chính thức, hồ sơ UNESCO.
- Hạng B
- Báo chí uy tín, tài liệu tổng hợp có tác giả.
- Hạng C
- Bách khoa mở (như Wikipedia), blog: dùng để tham khảo, cần đối chiếu thêm.
Lịch sử chỉnh sửa
Xuất bản lần đầu ngày 19 tháng 11, 2026. Bạn đang xem phiên bản 1.
Bài chưa có chỉnh sửa nào được ghi công khai kể từ khi xuất bản.
Bài này có hữu ích với bạn không?

Thấy chỗ chưa đúng? Báo cho chúng mình nhé!
Form sẽ tự điền tên bài và phiên bản bạn đang xem.
Báo sai sót