Bỏ qua tới nội dung chính
Người Việt Nam
Danh mục: Phong tục vòng đờiSử liệuTỉnh, thành phố: Lâm ĐồngDân tộc: Mạ

Lễ cưới của người Mạ ở Lâm Đồng: nghi thức chạm trán dưới tấm đắp

Lễ cưới của người Mạ ở Lâm Đồng theo Bảo tàng tỉnh Lâm Đồng: lễ hỏi, thách cưới, cúng ché rượu, nghi thức chạm trán bảy lần dưới tấm đắp, tiệc cưới và rước dâu; so sánh với mô hình mẫu hệ của người Cơ Ho.

Báo sai sót

Có nguồn · 2

Tấm vải bông màu trắng ngà treo thẳng, hai bên có dải sọc đen, ở giữa dệt các hàng họa tiết người, con vật và chóe nhiều màu; đầu dưới có tua rua.
Tấm vải trùm đầu cô dâu chú rể trong một đám cưới ở Bảo Lâm, Lâm Đồng (hiện vật năm 1987), Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam, Hà Nội. Ảnh hiện vật minh họa: tệp không nêu dân tộc, nên chưa thể khẳng định là của người Mạ.Daderot, CC0, qua Wikimedia Commons · CC0 · Nguồn ảnh

Người Mạ và nguyên tắc hôn nhân

Người Mạ (còn gọi là Châu Mạ) là một trong những dân tộc cư trú lâu đời ở Lâm Đồng, tập trung ở các xã phía nam và tây nam như Lộc Bắc, Cát Tiên, Đạ Tẻh, Đạ Huoai, sống dựa vào rừng, sông suối và nương rẫy. Theo bài của Bùi Thị Trang trên website Bảo tàng tỉnh Lâm Đồng (2026), người Mạ theo chế độ phụ hệ, nhà trai có quyền chủ động trong hôn nhân; thời điểm cưới lý tưởng là cuối năm, khi mùa lúa rẫy đã thu hoạch xong[1]. Bài này dựa chủ yếu vào bài viết đó và đối chiếu với nghiên cứu về người Cơ Ho, một dân tộc láng giềng ở Lâm Đồng theo chế độ mẫu hệ.

Lễ hỏi và lễ vật thách cưới

Khi chàng trai tìm được người con gái tâm đầu ý hợp, anh thưa với cha mẹ và nhờ người mai mối sang nhà gái dạm hỏi. Nếu nhà gái ưng thuận, hai bên cùng xem ngày lành tháng tốt. Hôn nhân của người Mạ có hai nghi lễ bắt buộc là lễ hỏi và lễ cưới[1].

Ở lễ hỏi, bà mối mang đồ lễ đến xem mặt và dò hỏi lễ vật thách cưới. Đến ngày ấn định, nhà trai mang ché rượu, vòng đồng, chuỗi hạt, tấm đắp, váy, khố đến nhà gái; khi hai họ đồng ý, chú rể đeo vòng đồng và chuỗi hạt cườm cho cô gái để đính hôn. Lễ cưới tổ chức sau lễ hỏi vài tháng hoặc một năm tùy điều kiện kinh tế nhà trai. Lễ vật thách cưới thường là chiêng, chóe, trâu (hoặc heo), tấm đắp, khố, váy; nhà trai có thể đáp ứng đủ ngay hoặc trả dần sau đó[1].

Lễ cưới ở nhà gái

Lễ cưới tổ chức ở nhà gái, dân làng bên nhà gái ăn uống trước. Trước tiên là lễ cúng tại nhà với ché rượu, gà luộc, cơm nếp và bánh bột nếp bày trên sàn. Trước những người có vai vế trong dòng tộc và buôn làng, cô dâu chú rể trao nhau gói bánh và uống chung một ché rượu, với ý nghĩa bắt đầu cuộc sống chung. Người chủ hôn cùng người cậu của chú rể hướng dẫn nghi lễ và đọc lời khấn xin Yàng ban cho đôi trẻ sức khỏe, nhiều con cái, những mùa rẫy tốt tươi[1].

Nghi thức "chạm trán" dưới tấm đắp

Theo bài của Bảo tàng Lâm Đồng, đây là phần thiêng liêng nhất. Đôi trẻ đứng sát nhau trước bàn thờ, người chủ hôn bôi một chút máu con vật hiến tế lên trán cả hai để cầu may và xua điều xấu. Hai người quỳ đối mặt nhau, người chủ hôn lấy một tấm đắp mới trùm lên đầu cả hai, và dưới tấm đắp họ chạm trán nhau đúng bảy lần. Bài giải thích con số bảy biểu thị sự đồng lòng, "tâm đầu ý hợp", và đó cũng là lời thề thủy chung trước thần linh và buôn làng[1].

Khi tấm đắp được mở ra, người cậu của chú rể trao cho mỗi người một chiếc bánh bột nếp; hai người trao đổi bánh, cùng ăn và cùng vít một cần rượu hút từ chóe rượu cúng Yàng. Nghi thức này đánh dấu việc họ "hòa làm một", chung mâm cơm, chung cần rượu[1].

Tiệc cưới và rước dâu

Sau phần lễ là tiệc ở buôn. Dân làng mang theo một chóe rượu cần làm quà mừng; chóe thơm ngon nhất được chọn để cha mẹ hai bên và đôi vợ chồng trẻ uống ngụm đầu tiên. Thịt trâu, thịt heo ướp muối xâu vào thanh tre nướng, ăn cùng cháo lòng loãng. Thanh niên gảy đàn, hát, nhảy múa; các cụ già đánh cồng chiêng, thổi khèn bầu và hát đối đáp, cuộc vui kéo dài thâu đêm. Sáng hôm sau là lễ rước cô dâu về nhà chồng[1].

So sánh với người Cơ Ho

Nghiên cứu của Nguyễn Thị Như Thúy và Phùng Thế Anh (Tạp chí Dân tộc học, 2021) về người Cơ Ho ở Lâm Đồng cho thấy một mô hình khác. Người Cơ Ho theo mẫu hệ nên nhà gái là bên chủ động: nhà gái nhờ người mai mối sang nhà trai ngỏ lời, lễ hỏi (lễ trao vòng) tổ chức tại nhà trai, người mối đeo vòng đồng cho chàng trai và trao chuỗi cườm cho mẹ chàng. Đồ sính lễ xưa gồm chiêng, ché, váy, áo, tấm choàng, một con lợn to. Trong đám cưới, người ta không xin dâu về nhà chồng mà xin rể về ở nhà vợ[2]. Như vậy vòng đồng và chuỗi hạt xuất hiện ở cả hai dân tộc, nhưng chiều trao đổi và nơi ở sau cưới trái ngược nhau.

Điểm cần lưu ý

Phần mô tả lễ cưới người Mạ ở đây chỉ dựa trên một bài của Bảo tàng tỉnh Lâm Đồng, có giọng giới thiệu và không nêu địa điểm khảo sát cụ thể hay nguồn thông tin của từng chi tiết; chưa có nguồn thứ hai độc lập về người Mạ. Nghiên cứu về Cơ Ho được đưa vào để so sánh, không phải mô tả người Mạ[2]. Bài của Bảo tàng cũng nói các nghi lễ đã biến đổi nhiều, nhưng nghi thức chạm trán vẫn được giữ như một nét văn hóa truyền thống[1].

  • Văn hóa Việt Nam

Nguồn

Mỗi chú thích [n] trong bài dẫn tới nguồn số n ở đây; bấm ↩ để quay lại chỗ trích.

  1. [1]

    Bùi Thị Trang, Nghi thức “chạm trán” trong đám cưới người Mạ ở Lâm Đồng - bản tình ca son sắt giữa đại ngàn, Bảo tàng tỉnh Lâm Đồng, đăng ngày 16/07/2026, 2026

    Truy cập ngày 18 tháng 11, 2026

    Độ tin cậy: hạng BĐã xác minh

    ↩↩2↩3↩4↩5↩6↩7↩8

  2. [2]

    Nguyễn Thị Như Thúy, Phùng Thế Anh, Biến đổi hôn nhân của người Cơ Ho ở tỉnh Lâm Đồng, Tạp chí Dân tộc học, số 6 (2021), tr. 99-109, 2021

    Truy cập ngày 18 tháng 11, 2026

    Độ tin cậy: hạng AĐã xác minh

    ↩↩2

Độ tin cậy của nguồn

Hạng A
Sách, nghiên cứu học thuật, văn bản chính thức, hồ sơ UNESCO.
Hạng B
Báo chí uy tín, tài liệu tổng hợp có tác giả.
Hạng C
Bách khoa mở (như Wikipedia), blog: dùng để tham khảo, cần đối chiếu thêm.

Lịch sử chỉnh sửa

Xuất bản lần đầu ngày 19 tháng 11, 2026. Bạn đang xem phiên bản 1.

Bài chưa có chỉnh sửa nào được ghi công khai kể từ khi xuất bản.

Bài này có hữu ích với bạn không?

Thấy chỗ chưa đúng? Báo cho chúng mình nhé!

Form sẽ tự điền tên bài và phiên bản bạn đang xem.

Báo sai sót