Hôn nhân và lễ cưới của người Bru – Vân Kiều (Quảng Trị)
Hôn nhân của người Bru – Vân Kiều theo nghiên cứu ở thôn Tà Rùng (Hướng Hóa) và báo chí: hôn nhân giữa các "sâu", đi "sim", lễ trao kiếm – nồi đồng – đồng bạc, tục cưới hai hoặc ba lần và thay đổi ở cộng đồng di cư tại Đắk Lắk.
Có nguồn · 5

Người Bru – Vân Kiều và cơ sở của hôn nhân
Người Bru – Vân Kiều nói tiếng thuộc nhóm Môn – Khơ Me, gồm các nhóm địa phương Vân Kiều, Trì, Khùa và Ma Coong; số liệu năm 2019 ghi 94.598 người, sống chủ yếu ở miền tây Quảng Trị, Thừa Thiên – Huế và Quảng Bình theo cách gọi trước đây. Trong xã hội truyền thống, của cải được đo bằng chiêng, cồng, ché, nồi đồng và trâu; cô dâu về ở bên nhà chồng[2]. Bài này kết hợp nghiên cứu điền dã ở thôn Tà Rùng (xã Húc, Hướng Hóa, Quảng Trị), các bài báo và một nghiên cứu về cộng đồng Vân Kiều di cư lên Đắk Lắk. Tên lễ và số lần cưới trong các nguồn không hoàn toàn khớp nhau: các nguồn ghi hai hoặc ba lần cưới, gọi lễ lần hai là lễ "Khơi" (Cổng thông tin) hay lễ ra peng (Ea Hiu), trong khi nghiên cứu ở Tà Rùng dùng "khơi" để chỉ bên nhận vợ.
Quy tắc kết hôn giữa các "sâu"
Theo nhà nghiên cứu Phạm Văn Lợi, người Bru – Vân Kiều ở Tà Rùng kết hôn ngoài "sâu", tức nhóm con cháu của một ông tổ còn biết rõ, thường chừng bốn đến năm đời[1]. Hôn nhân ưu tiên kiểu "con cô – con cậu" một chiều: nếu sâu A đã gả con gái cho sâu B thì A không nhận con gái từ B mà phải nhận từ sâu khác. Từ đó có bên "cho vợ" (cu gia) và bên "nhận vợ" (khơi), nối thành dây chuyền, nhiều khi khép kín giữa ba sâu trở lên[1].
Nguyên tắc ấy không cứng nhắc. Khi bên cu gia muốn lấy con gái của bên khơi (hôn nhân "ngược chiều"), nhà trai phải nộp cho nhà gái một con trâu, nay thường là một con dê, để làm lễ cúng thần; sau lễ, vai trò hai gia đình đổi ngược lại[1]. Tác giả cho rằng yếu tố kinh tế là một lý do quan trọng của kiểu hôn nhân này, vì của cải trao khi cưới đi ngược chiều với dòng di chuyển của phụ nữ và có cơ hội quay về chủ cũ sau một vòng khép kín. Đó là cách lý giải của một tác giả, chưa phải ý kiến chung[1].
Đi "sim" và bước vào hôn nhân
Con đường tới hôn nhân thường bắt đầu bằng "sim", hình thức hát đối đáp giao duyên của trai gái đến tuổi trưởng thành. Theo Vương Thăng Long (Báo Văn Hóa), dựa trên lời một thầy giáo người Vân Kiều ở Hướng Hóa, người đi sim phải thuộc nhiều bài hát để đáp lời; ai không đối được thì nhường chỗ. Bài báo bác cách hiểu "đi sim là ngủ thử". Khi đã tin nhau, đôi trẻ báo với gia đình; nếu hai bên đồng ý, họ được qua lại như người trong nhà[3].
Lễ cưới lần thứ nhất: kiếm, nồi đồng, đồng bạc
Cũng theo Báo Văn Hóa, khi đón dâu nhà trai phải mang một thanh kiếm, một chiếc nồi đồng và một đồng bạc trắng cùng các đồ thách cưới. Mẹ cô dâu bắc nồi lên bếp, đổ nước, ngâm đồng bạc rồi cắm mũi kiếm xuống bếp bên cạnh; xong thủ tục đó cô dâu mới được đón về nhà chú rể. Việc trao kiếm được coi là quan trọng nhất, như lời thề không chia lìa; thanh kiếm thành tài sản mang yếu tố tâm linh của nhà gái[3]. Cổng thông tin điện tử của Bộ Dân tộc và Tôn giáo cũng ghi nhận sính lễ gồm thanh kiếm và thường cả nồi đồng[2].
Bài của Tiền Phong (đăng lại trên VTC News) về người Vân Kiều ở xã Ea Hiu, Đắk Lắk, kể lễ vật gồm một cây kiếm, một nồi đồng, một vòng cườm đeo cổ và một nén bạc, ngoài tiền cưới, lợn, gà, gạo theo yêu cầu nhà gái. Một người dân giải thích kiếm là công cụ làm ra của cải, nồi đồng tượng trưng cho ấm no, vòng cườm cho sự thủy chung (lời kể của người trong cuộc, chưa phải kết luận dân tộc học)[4].
Cưới nhiều lần
Lần cưới đầu chưa đủ để vợ chồng được dòng họ công nhận. Báo Văn Hóa cho biết phải cưới thêm lần hai, tùy vùng còn có lần ba; thời điểm do điều kiện nhà trai quyết định nên có cặp phải chờ nhiều năm[3]. Cổng thông tin của Bộ Dân tộc và Tôn giáo gọi lễ cưới lần hai là lễ "Khơi", làm khi có điều kiện để người vợ chính thức là thành viên dòng họ nhà chồng[2].
Ở Ea Hiu, ba lễ là lễ ra cưới, lễ ra peng và lễ côl. Lễ côl tốn kém nhất, cần một con trâu lớn, hai heo, sáu gà, và nếu có của cải thì có thể gộp lễ hai với lễ ba. Chừng nào chưa xong lễ côl, người chồng không được bước lên nhà vợ, họ hàng hai bên không ăn chung bánh, chuối, củ kiệu; một già làng cho rằng nhờ vậy người Vân Kiều hiếm khi bỏ nhau[4].
Thay đổi ở cộng đồng di cư
Nghiên cứu của Bôn Si Môn Ca Na An (Tạp chí Dân tộc học, 2025) ở Ea Hiu, nơi người Bru – Vân Kiều di cư đến hơn nửa thế kỷ trước, cho biết trước đây họ hàng và dân làng cùng dựng rạp, lo đồ cúng và chỉ mời miệng; mỗi nhà chỉ thịt một con heo và vài con gà. Một cụ ông 65 tuổi nói nay đám cưới không khác người Kinh: in thiệp, thuê dịch vụ, chú rể trao nhẫn thay cho kiếm và nồi đồng. Nhiều đôi trẻ còn cưới theo nghi thức nhà thờ do mục sư hoặc linh mục chủ trì[5].
- Văn hóa Việt Nam
Nguồn
Mỗi chú thích [n] trong bài dẫn tới nguồn số n ở đây; bấm ↩ để quay lại chỗ trích.
- [1]
Phạm Văn Lợi, Hôn nhân “Liên minh ba thị tộc” ở người Bru-Vân Kiều (Thôn Tà Rùng, xã Húc, huyện Hướng Hoá, tỉnh Quảng Trị), Tạp chí Dân tộc học, số 3 (2012), tr. 20-30, 2012
Truy cập ngày 18 tháng 11, 2026
Độ tin cậy: hạng AĐã xác minh
- [2]
Người Bru-Vân Kiều, Cổng thông tin điện tử Bộ Dân tộc và Tôn giáo (đăng lại trên vietnam.vn), 04/11/2015, 2015
Truy cập ngày 18 tháng 11, 2026
Độ tin cậy: hạng BĐã xác minh
- [3]
Vương Thăng Long, Những bài “Sim” tình ca, Báo Văn Hóa, đăng ngày 13/02/2021, 2021
Truy cập ngày 18 tháng 11, 2026
Độ tin cậy: hạng BĐã xác minh
- [4]
Tục cưới ba lần của người Vân Kiều, VTC News (đăng lại từ Tiền Phong), 13/12/2015, 2015
Truy cập ngày 18 tháng 11, 2026
Độ tin cậy: hạng BĐã xác minh
- [5]
Bôn Si Môn Ca Na An, Biến đổi quan hệ họ hàng và cộng đồng của người Bru-Vân Kiều ở xã Ea Hiu, huyện Krông Pắc, tỉnh Đắk Lắk, Tạp chí Dân tộc học, số 1 (2025), tr. 36-45, 2025
Truy cập ngày 18 tháng 11, 2026
Độ tin cậy: hạng AĐã xác minh
Độ tin cậy của nguồn
- Hạng A
- Sách, nghiên cứu học thuật, văn bản chính thức, hồ sơ UNESCO.
- Hạng B
- Báo chí uy tín, tài liệu tổng hợp có tác giả.
- Hạng C
- Bách khoa mở (như Wikipedia), blog: dùng để tham khảo, cần đối chiếu thêm.
Lịch sử chỉnh sửa
Xuất bản lần đầu ngày 19 tháng 11, 2026. Bạn đang xem phiên bản 1.
Bài chưa có chỉnh sửa nào được ghi công khai kể từ khi xuất bản.
Bài này có hữu ích với bạn không?

Thấy chỗ chưa đúng? Báo cho chúng mình nhé!
Form sẽ tự điền tên bài và phiên bản bạn đang xem.
Báo sai sót