Bỏ qua tới nội dung chính
Người Việt Nam
Danh mục: Phong tục vòng đờiSử liệuTỉnh, thành phố: Quảng NgãiGia LaiDân tộc: Gia RaiBa Na

Lễ thổi tai và lễ đặt tên cho trẻ sơ sinh ở Tây Nguyên

Lễ thổi tai và đặt tên cho trẻ sơ sinh ở Tây Nguyên: ý nghĩa nhập cộng đồng, tục đặt tên của người Ba Na, lễ vật, vai trò bà mụ và trình tự thổi tai, lễ phục dựng của người Jrai ở Krông Pa; nêu các nguồn khác nhau về thời điểm.

Báo sai sót

Có nguồn · 4

Chiếc gùi đan nan tre có đế gỗ hình thang và hai dây đeo bện dài, đặt trên cỏ.
Gùi địu trẻ nhỏ của người Ê Đê theo mô tả của tệp (ảnh chụp năm 2008). Ảnh minh họa chung về đồ dùng cho trẻ nhỏ; không ghi lại lễ thổi tai.DXLINH, CC BY-SA 3.0, qua Wikimedia Commons · CC BY-SA · Nguồn ảnh

Ý nghĩa của lễ thổi tai

Theo quan niệm của nhiều tộc người Tây Nguyên, trí tuệ con người nằm ở lỗ tai, nên trẻ mới sinh phải được "thổi tai" để tiếp nhận lời chúc và sự hiểu biết. Bài của VOV5 (2024) trích lời tiến sĩ Bùi Ngọc Quang, Phó Giám đốc Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam: hầu như tộc người nào ở Tây Nguyên cũng có lễ này. Theo ông, trẻ chưa đầy một tuổi chưa biết nói, mới chỉ là một "sinh linh", muốn thành con người của cộng đồng thì phải tiếp thu truyền thống của cộng đồng; vì thế lễ tuy dành cho một thành viên gia đình nhưng thực ra là cho cả cộng đồng[1]. Lễ đánh dấu bước chuyển tiếp để thần linh, gia đình và cộng đồng đón nhận một thành viên mới, thường làm trong khoảng một đến ba tháng tuổi, sau khi trẻ đã được đặt tên[1].

Đặt tên cho con của người Ba Na

Báo Thanh Niên (2015) mô tả phong tục của người Ba Na ở Kon Tum (nay thuộc Quảng Ngãi). Theo quan niệm của đồng bào, gia đình phải đặt tên ngay sau khi trẻ chào đời để ma quỷ, tử thần không đặt trước, vì như vậy đứa trẻ kém may mắn hoặc nguy hiểm đến tính mạng. Nếu cha mẹ chưa kịp nghĩ ra tên, bà mụ đặt tạm để người nhà gọi, sau đó không ưng thì đổi. Tên thường không có nghĩa, mỗi người có một hoặc hai tên, phân biệt giới bằng chữ đầu như U, Y, A. Cặp vợ chồng nuôi con khó thường mượn tên vật nuôi như Nhung (heo), Kõ (chó), Lẽr (gà) để quỷ thần không bắt đứa trẻ mang tên xấu. Người Ba Na tránh đặt trùng tên trong dòng họ, cùng làng; nếu trùng thì kết nghĩa anh em ("pổ băn") hoặc cha con ("bă kon"). Nay nhiều gia đình đã dự kiến tên trước khi sinh[2].

Chuẩn bị và trình tự

Theo Thanh Niên, trước lễ thổi tai thường có nghi thức cho ăn cơm (Sẽm Por) vài ngày sau sinh: bà mụ quệt chút rượu ghè, cơm và gan gà vào miệng trẻ. Theo một nhà nghiên cứu người Ba Na được trích, lễ thổi tai làm khi trẻ ít nhất một tháng và muộn nhất ba tháng tuổi. Gia chủ mổ heo lớn (nhà giàu thì bò, trâu) mời họ hàng, làng xóm; lễ vật bắt buộc gồm ba ghè rượu và ba con gà, trong đó một ghè và một gà để riêng cho bà mụ, một ghè và một gà cho chồng con bà mụ. Lễ thường làm buổi chiều, nhưng bà mụ và người nhà bà được mời từ sáng[2].

Sau bữa trưa, bà mụ dùng một ống rỗng hai đầu dài khoảng 30–40 cm thổi vào hai tai đứa bé; không có ống thì úp hai tay lại thành ống. Bà cầu xin Yàng cho trẻ khỏe mạnh, thông minh, chăm làm. Con trai được chúc "cái tay trong nhà, cái chân trong rừng", biết đan lát, săn bắn, bảo vệ làng; con gái được chúc xinh đẹp, biết quay sợi, dệt vải, giã gạo, giữ bếp luôn lửa. Xong lời cầu, bà mụ quệt rượu lên miệng bé, cho bé ăn chút gan gà, gan heo rồi trao lại cho mẹ; sau đó mọi người ăn uống, hát hò, khách mang quà nhỏ, còn bà mụ được tặng cả một đùi heo để tạ ơn[2].

Theo VOV5, gia đình dựng trong nhà một cây nêu nhỏ bằng tre, vẽ hoa văn, đặt gần bàn thờ để mời thần linh, tổ tiên chứng kiến. Tùy tộc người, chủ lễ có thể là thầy cúng, bà mụ hoặc chính cha mẹ; ống nứa dài khoảng 30 cm đặt sát tai, thổi tai phải trước, tai trái sau. Người chúc lần lượt là chủ lễ, cha mẹ, rồi họ hàng, xóm làng; cuối lễ chủ lễ quệt chút rượu lên miệng và trán bé. Khoảng một tuần sau, người mẹ bế con sang nhà họ hàng nhận quà nhỏ như lưỡi cuốc, hạt cườm, nắm bông, sợi chỉ[1].

Lễ thổi tai của người Jrai ở Krông Pa

Báo Văn Hóa (2025) tường thuật việc các nghệ nhân xã Chư Drăng (Krông Pa, Gia Lai) phục dựng lễ trong một ngày hội văn hóa. Nghệ nhân cho biết người Jrai từ khi sinh đến khi mất trải qua ba lễ cúng, lễ thổi tai là lễ đầu tiên, nhằm chúc phước, đặt tên cho bé và tạ ơn thần linh. Lễ vật gồm cây nêu, ghè rượu, ống nứa thổi tai, bông vải, bát đồng, cuộn chỉ trắng và một con heo (hoặc bò); nhà khó khăn chỉ cần một gà và một ghè rượu. Chủ lễ khấn các Yang che chở cho đứa trẻ, xoa đầu, ngực, lưng bé rồi thổi tượng trưng qua ống nứa vào tai; bà đỡ buộc vào tay bé một sợi chỉ trắng, khẳng định bé đã thuộc thế giới người và xin thần linh, hồn người chết đừng níu kéo[4]. Nghệ nhân cho biết nay phụ nữ hầu hết sinh ở trạm y tế nhưng lễ vẫn được duy trì[4]; Báo Dân tộc và Miền núi (2018) cũng ghi như vậy về người Ba Na[3].

Lưu ý

Các nguồn khác nhau về thời điểm làm lễ: trong khoảng một đến ba tháng tuổi[1]; ít nhất một tháng và muộn nhất ba tháng[2]; hoặc một tuần sau sinh, khi rụng rốn, thậm chí đến khi bé biết bò, biết đi nếu gia đình khó khăn[3]. Chi tiết nghi thức chủ yếu từ người Ba Na ở Kon Tum và người Jrai ở Krông Pa; nguồn đọc được chưa mô tả riêng lễ này ở người Ê Đê hay tộc người khác, nên không thể coi là chung cho toàn Tây Nguyên.

  • Văn hóa Việt Nam

Nguồn

Mỗi chú thích [n] trong bài dẫn tới nguồn số n ở đây; bấm ↩ để quay lại chỗ trích.

  1. [1]

    Hải Phong, Lễ thổi tai của người Tây Nguyên, VOV5 (Đài Tiếng nói Việt Nam), đăng ngày 26/09/2024, 2024

    Truy cập ngày 18 tháng 11, 2026

    Độ tin cậy: hạng BĐã xác minh

    ↩↩2↩3↩4

  2. [2]

    Phạm Anh, Thùy Hương, Chuyện lạ Tây nguyên - Kỳ 5: Tục thổi tai và đặt tên con của người Ba Na, Báo Thanh Niên, đăng ngày 18/02/2015, 2015

    Truy cập ngày 18 tháng 11, 2026

    Độ tin cậy: hạng BĐã xác minh

    ↩↩2↩3↩4

  3. [3]

    Lễ thổi tai của dân tộc Ba Na, Báo Dân tộc và Miền núi (Thông tấn xã Việt Nam), đăng ngày 10/12/2018, theo langvietonline.vn, 2018

    Truy cập ngày 18 tháng 11, 2026

    Độ tin cậy: hạng BĐã xác minh

    ↩↩2

  4. [4]

    Như Trang, Gia Lai: Phục dựng Lễ thổi tai của người Jrai, Báo Văn Hóa, đăng ngày 05/05/2025, 2025

    Truy cập ngày 18 tháng 11, 2026

    Độ tin cậy: hạng BĐã xác minh

    ↩↩2

Độ tin cậy của nguồn

Hạng A
Sách, nghiên cứu học thuật, văn bản chính thức, hồ sơ UNESCO.
Hạng B
Báo chí uy tín, tài liệu tổng hợp có tác giả.
Hạng C
Bách khoa mở (như Wikipedia), blog: dùng để tham khảo, cần đối chiếu thêm.

Lịch sử chỉnh sửa

Xuất bản lần đầu ngày 19 tháng 11, 2026. Bạn đang xem phiên bản 1.

Bài chưa có chỉnh sửa nào được ghi công khai kể từ khi xuất bản.

Bài này có hữu ích với bạn không?

Thấy chỗ chưa đúng? Báo cho chúng mình nhé!

Form sẽ tự điền tên bài và phiên bản bạn đang xem.

Báo sai sót