Tỉnh · Miền Trung
Đơn vị hành chính hiện hành, hiệu lực từ 1 tháng 7, 2025. Căn cứ: Nghị quyết 202/2025/QH15 (chưa đối chiếu văn bản)
Các đơn vị hành chính dưới đây nay thuộc Gia Lai.
Bình Định (chưa đối chiếu văn bản)
Hợp nhất vào tỉnh Gia Lai từ 01/07/2025 theo Nghị quyết 202/2025/QH15
Căn cứ: Nghị quyết 202/2025/QH15
Lễ mừng lúa mới của người Ba Na
Ngày 1 tháng 12 dương lịch
Lễ tạ ơn Yàng Sri (thần Lúa) sau mùa gặt của người Ba Na ở Gia Lai: dựng giàn cúng, giã cốm, già làng khấn mời các Yàng, uống rượu cần, cồng chiêng và múa xoang quanh nhà rông. Ngày do làng chọn, thường vào cuối năm.
25 bài
Danh mục: Cận hiện đạiThời kỳ: Cận hiện đại
Nguyễn Trung Trực là thủ lĩnh nghĩa quân Nam Kỳ, nổi tiếng với trận đốt tàu L’Espérance năm 1861 và cuộc đánh đồn Kiên Giang năm 1868. Bài nêu hai chiến công, việc bị bắt và hành hình, cùng những điểm nguồn còn lệch về năm sinh, quê quán và số liệu.
Danh mục: Di sản UNESCO
Khu dự trữ sinh quyển thế giới Cao nguyên Kon Hà Nừng (Gia Lai), được UNESCO công nhận năm 2021, gồm vùng lõi Vườn quốc gia Kon Ka Kinh và Khu bảo tồn Kon Chư Răng. Bài nêu quy mô, hệ sinh thái, sinh kế cộng đồng, quản lý và các số liệu diện tích lệch giữa nguồn.
Danh mục: Lễ hội
Lễ tạ ơn Yàng Sri (thần Lúa) sau mùa gặt của người Ba Na ở Gia Lai: dựng giàn cúng, giã cốm, già làng khấn mời các Yàng, uống rượu cần, cồng chiêng và múa xoang quanh nhà rông. Ngày do làng chọn, thường vào cuối năm.
Danh mục: Trang phục
Trang phục Gia Rai (Jrai) ở Gia Lai và Kon Tum dùng đen và đỏ làm gam chủ đạo. Bài nêu áo váy nữ, áo và khố nam, khăn nhiễu và mũ dài ở Krông Pa, ý nghĩa thổ cẩm, các hoa văn và nỗ lực giữ nghề dệt ở làng Phung và Pleiku.
Danh mục: Văn học dân gian
Sử thi Ba Na là những bộ hát kể truyền miệng bên bếp lửa nhà rông, nổi bật là bộ sử thi liên hoàn về anh hùng Dăm Giông. Bài nêu quá trình sưu tầm ở Kon Tum, Gia Lai, nội dung một tác phẩm tiêu biểu, nghệ nhân và nguy cơ mai một.
Danh mục: Nghệ thuật trình diễn
Bài chòi là trò chơi đánh bài trong chòi tre và nghệ thuật hô hát của anh hiệu, chị hiệu ở duyên hải miền Trung, được UNESCO ghi danh năm 2017. Nguồn gốc gắn với Đào Duy Từ chủ yếu là truyền thuyết; thập niên 1930 bài chòi lên sân khấu rồi phát triển thành dân ca kịch.
Danh mục: Lê Trung hưng – Trịnh – NguyễnThời kỳ: Lê Trung hưng – Trịnh – Nguyễn
Đào Duy Từ là mưu thần của chúa Nguyễn Phúc Nguyên, gắn với việc đắp lũy Trường Dục và lũy Thầy ở Quảng Bình. Bài nêu xuất thân, con đường vào Nam, các tác phẩm được ghi nhận, những giai thoại cần phân biệt và các đền thờ.
Danh mục: Nghệ thuật trình diễn
Đàn t'rưng là nhạc cụ gõ tự thân vang làm từ ống nứa, lồ ô của các dân tộc Tây Nguyên như Gia Rai, Ê Đê. Từ giữa thập niên 1950, nghệ sĩ Nay Pha đưa đàn lên sân khấu; các nghệ sĩ sau đó cải tiến thêm que gõ và số giàn ống.
Danh mục: Kiến trúcThời kỳ: Lý – Trần
Dương Long là cụm ba tháp gạch Chăm xây khoảng cuối thế kỷ XII – đầu thế kỷ XIII ở Gia Lai (Bình Định cũ), nổi tiếng với chân đế và trang trí bằng sa thạch như rắn Naga; di tích quốc gia đặc biệt từ năm 2015.
Danh mục: Ẩm thực vùng miền
Cơm lam là nếp nướng trong ống tre, nứa, lồ ô; ở Tây Nguyên món thường đi cùng gà nướng cặp tre và muối lạc, muối lá é. Một bài báo cho rằng "lam" vốn là cách nấu của miền núi phía Bắc, còn người Jrai gọi nấu ống là "Asơi Brông".
Danh mục: Lê Trung hưng – Trịnh – NguyễnThời kỳ: Lê Trung hưng – Trịnh – Nguyễn
Chùa Thập Tháp Di Đà ở An Nhơn (Bình Định cũ) gắn với thiền sư Nguyên Thiều, người từ Triều Châu sang Đàng Trong và truyền thiền phái Lâm Tế. Năm lập chùa được các nguồn ghi là 1665, 1677 hoặc 1683.
Danh mục: Ngôn ngữ – chữ viếtThời kỳ: Cận hiện đại
Chữ Ba Na (Bahnar) hệ Latin được các giáo sĩ Pháp xây dựng từ năm 1861 ở Kon Tum, về sau là cơ sở cho chữ Gia Rai, Ê Đê và hệ chữ chung Tây Nguyên năm 1935. Bài nêu các mốc từ điển và cuốn sách tranh Thần Giấy Hlabar ra mắt năm 2026 về lịch sử chữ viết Ba Na.
