Bỏ qua tới nội dung chính
Người Việt Nam
Danh mục: Nghệ thuật trình diễnSử liệuTỉnh, thành phố: Thái NguyênLạng SơnDân tộc: TàyNùng

Hát Sli của người Nùng (Xuân Dương, Bắc Kạn cũ, nay thuộc Thái Nguyên; Đồng Hỷ; Lạng Sơn)

Sli là lối hát giao duyên đối đáp của người Nùng, hát bè, không nhạc đệm, gắn với chợ tình Xuân Dương và hội xuân. Bài nêu cách hát, không gian diễn xướng, danh hiệu di sản năm 2021, việc truyền dạy ở Đồng Hỷ, Lạng Sơn và các điểm nguồn chưa thống nhất.

Báo sai sót

Có nguồn · 6

Năm phụ nữ mặc áo dài chàm, đội mũ đen, đeo vòng cổ bạc, mỗi người ôm một cây đàn tính cần dài gắn tua rua màu, đứng hát trên sàn gỗ nhà sàn.
Ảnh minh họa: biểu diễn dân ca của người Tày ở Vườn quốc gia Ba Bể (Commons ghi “Then Singing”, đăng ngày 22/3/2013). Đây là hát then có đàn tính, khác hát sli của người Nùng vốn không có nhạc đệm; ảnh chỉ minh họa không gian dân ca Tày – Nùng.Ba Be National Park, CC BY-SA 3.0, qua Wikimedia Commons · CC BY-SA · Nguồn ảnh

Khái quát

Sli là lối hát giao duyên của người Nùng, dân tộc có 1.083.298 người theo điều tra năm 2019, chia thành nhiều nhóm địa phương như Nùng Giang, Nùng Cháo, Nùng Phàn Slình[6]. Trong tiếng Nùng, "sli" nghĩa là thơ[1]; theo nhà nghiên cứu Vi Hồng, người Nùng dùng từ này để chỉ gần như toàn bộ dân ca trữ tình của mình, như người Tày dùng "lượn"[4]. Cổng thông tin của Bộ Dân tộc và Tôn giáo mô tả sli là lối hát tập thể của thanh niên nam nữ, thường là đôi nam đối đáp với đôi nữ, hát hai bè, vào dịp hội, lễ, phiên chợ, thậm chí khi đi tàu xe[6].

Cách hát

Một cuộc sli có người cất lời trước, thường là người giọng vang, trong, ứng đối nhanh; bên kia vừa dứt đã phải đáp lại. Theo Báo Nhân Dân, hát theo lối bè, không có nhạc đệm, không có vũ đạo; người hát tự biên, tự diễn theo một chủ đề hay cốt truyện và dùng nét mặt, cử chỉ tay để diễn tả nội dung[1]. Có ba lối là hát nói (đọc thơ), xướng sli (ngâm thơ) và dằm hoặc nhằm sli (lên giọng hát)[1].

Cuộc hát thường qua ba chặng: chào mời, thăm hỏi; trao đổi tâm tình, chặng lôi cuốn nhất; rồi tiễn biệt, dặn dò, hẹn ngày gặp lại[1]. Lời sli là thơ vần, thường theo thể thất ngôn tứ tuyệt hoặc bát cú, phần nhiều bốn đến tám câu, có bài dài hàng trăm câu[1]. Vì hát ứng khẩu theo cảm xúc nên lời một làn điệu thường không giống hệt nhau giữa người này với người khác[4]. Giữa các nhóm Nùng cũng có nét riêng: nhóm Nùng Giang có sli Giang, nhóm Nùng Cháo có sli Làng; theo Vi Hồng, trong sli Hà Lều người hát áp hai tay lên tai để nghe giọng mình vang lại[4].

Sli khác hát then, thường gắn với nghi lễ và đàn tính; sli, lượn chủ yếu mang tính giao duyên, trữ tình[4].

Không gian diễn xướng

Nơi gắn bó nhất với sli là chợ tình Xuân Dương (Na Rì, Bắc Kạn cũ, nay thuộc Thái Nguyên), mở vào ngày 25 tháng Ba âm lịch[1][3]. Báo Nhân Dân năm 2024 ghi chợ có lịch sử "hơn một trăm năm" theo lời truyền và tính đến năm đó là năm thứ 129; chợ chỉ có phần hội, nổi bật là hát giao duyên, và thu hút cả người Tày, Dao, Mông, Kinh trong vùng[3]. Ở Lạng Sơn, theo bài năm 2018, thanh niên Nùng hát sli ở phiên chợ, hội xuân, có khi suốt đêm đến sáng; còn lượn mượt và êm hơn, thường hát trong nhà vào dịp đầu năm, đám cưới, mừng nhà mới[5]. Nghệ nhân Hà Mai Ven cho biết sli và lượn cần có "đối tượng hát" như hát quan họ, mỗi bên thường hai người[5].

Công nhận và truyền dạy

Theo lời Phó Chủ tịch UBND tỉnh Bắc Kạn được Báo Nhân Dân dẫn, ngày 9/3/2021 Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch quyết định đưa điệu hát Sli của người Nùng xã Xuân Dương vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia[1]. Nghệ nhân Ưu tú Nông Văn Hồ là một người giữ và truyền dạy làn điệu ở đây; tại chợ tình năm 2024, hai em nhỏ được bài gọi là hậu duệ của ông cũng hát sli[1][3].

Ở Đồng Hỷ (Thái Nguyên), Báo Văn hóa năm 2023 cho biết người am hiểu làn điệu sli của nhóm Nùng Phàn Slình hầu như chỉ còn là người cao tuổi. Năm 2023, Bảo tàng Văn hóa các dân tộc Việt Nam phối hợp với huyện mở lớp ở xã Hòa Bình với 5 nghệ nhân và 50 học viên, từ 11 tuổi đến trên 60, đồng thời ghi âm, ghi hình tư liệu và tặng trang phục cho câu lạc bộ hát Sli xóm Tân Đô[2]. Ở Lạng Sơn, Hội bảo tồn dân ca lập năm 2010 với 142 người, đến năm 2018 có hơn một nghìn hội viên ở 120 câu lạc bộ, mở lớp dạy đàn và hát then, sli, lượn[5].

Chỗ các nguồn khác nhau

Phạm vi của danh hiệu cần đọc cẩn thận: nguồn 1 chỉ nói điệu sli của người Nùng ở xã Xuân Dương, còn bài về Đồng Hỷ nói đến hoạt động bảo tồn nhóm Phàn Slình mà không nêu danh hiệu[1][2]. Thuật ngữ cũng chưa thống nhất: theo Đại Đoàn Kết, "sli" của người Nùng và "lượn" của người Tày đều là tên chung của dân ca trữ tình, còn Báo Nhân Dân (2021) dùng "sli" cho một lối hát cụ thể có ba lối hát và ba chặng[1][4]. Số "129 năm" của chợ tình dựa trên truyền ngôn, bài báo không dẫn tài liệu[3].

  • Văn hóa Việt Nam

Nguồn

Mỗi chú thích [n] trong bài dẫn tới nguồn số n ở đây; bấm ↩ để quay lại chỗ trích.

  1. [1]

    Tuấn Sơn, Độc đáo điệu hát Sli của dân tộc Nùng, Báo Nhân Dân điện tử, 2021

    Truy cập ngày 30 tháng 10, 2026

    Độ tin cậy: hạng BĐã xác minh

    ↩↩2↩3↩4↩5↩6↩7↩8↩9↩10

  2. [2]

    Nam Hưng, Về Đồng Hỷ nghe câu hát Sli đằm thắm của người Nùng, Báo Văn hóa, 2023

    Truy cập ngày 12 tháng 11, 2026

    Độ tin cậy: hạng BĐã xác minh

    ↩↩2

  3. [3]

    Hương Ly, Xuân Dương, tìm về duyên xưa..., Báo Nhân Dân điện tử, 2024

    Truy cập ngày 12 tháng 11, 2026

    Độ tin cậy: hạng BĐã xác minh

    ↩↩2↩3↩4

  4. [4]

    Bắc Phong, Hát then, đàn tính và làn điệu sli, Báo Đại Đoàn Kết, 2015

    Truy cập ngày 12 tháng 11, 2026

    Độ tin cậy: hạng BĐã xác minh

    ↩↩2↩3↩4↩5

  5. [5]

    Hùng Tráng, Đặc sắc điệu hát sli, lượn của người Tày, Nùng, Báo Nhân Dân điện tử, 2018

    Truy cập ngày 12 tháng 11, 2026

    Độ tin cậy: hạng BĐã xác minh

    ↩↩2↩3

  6. [6]

    Người Nùng, Bộ Dân tộc và Tôn giáo (Cổng thông tin điện tử), 2015

    Truy cập ngày 30 tháng 10, 2026

    Độ tin cậy: hạng AĐã xác minh

    ↩↩2

Độ tin cậy của nguồn

Hạng A
Sách, nghiên cứu học thuật, văn bản chính thức, hồ sơ UNESCO.
Hạng B
Báo chí uy tín, tài liệu tổng hợp có tác giả.
Hạng C
Bách khoa mở (như Wikipedia), blog: dùng để tham khảo, cần đối chiếu thêm.

Lịch sử chỉnh sửa

Xuất bản lần đầu ngày 12 tháng 11, 2026. Bạn đang xem phiên bản 1.

Bài chưa có chỉnh sửa nào được ghi công khai kể từ khi xuất bản.

Bài này có hữu ích với bạn không?

Thấy chỗ chưa đúng? Báo cho chúng mình nhé!

Form sẽ tự điền tên bài và phiên bản bạn đang xem.

Báo sai sót