Bỏ qua tới nội dung chính
Người Việt Nam
Danh mục: Trang phụcSử liệuTỉnh, thành phố: Quảng TrịHuếDân tộc: Bru Vân Kiều

Trang phục truyền thống của người Bru – Vân Kiều (Quảng Trị)

Khố, váy xân, áo ada, khăn đam và chuỗi hạt cườm đá quý của người Bru – Vân Kiều với hai màu đỏ, đen; bài nêu chỗ các nguồn ghi lệch nhau và sự thay đổi của trang phục theo nghiên cứu năm 2024.

Báo sai sót

Có nguồn · 5

Ma-nơ-canh trong tủ trưng bày: khăn quấn đầu sọc đỏ, áo cánh màu chàm đính hai hàng đồng xu bạc dọc nẹp trước, váy quấn nhiều dải sọc ngang đỏ, đen, trắng; phía sau là một ma-nơ-canh khác mặc bộ đồ màu kem.
Bộ trang phục nữ Bru – Vân Kiều (Quảng Trị, mẫu năm 2002, áo đính tiền xu Đông Dương thuộc Pháp) trưng bày ở Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam, Hà Nội; ảnh chụp ngày 4/8/2014. Đây là hiện vật bảo tàng, không phải người mặc ngoài đời.Daderot, CC0, qua Wikimedia Commons · CC0 · Nguồn ảnh

Người Bru – Vân Kiều và bộ y phục đỏ – đen

Theo Tổng điều tra năm 2019, người Bru – Vân Kiều có 94.598 người, sống rải rác ở 39 tỉnh, thành, tập trung ở miền núi phía Tây Quảng Bình (18.575 người), Quảng Trị (69.785 người) và Thừa Thiên – Huế (1.389 người); tên tỉnh ở đây theo số liệu trước khi hợp nhất năm 2025. Dân tộc gồm ba nhóm chính là Ma Coong, Khùa và Trì[1]. Báo Nhân Dân cho biết tiếng Bru thuộc nhóm Môn – Khmer, gần tiếng Tà Ôi và Cơ Tu[2]. Báo Dân tộc và Phát triển nhận xét bộ y phục của họ không sặc sỡ như của người Hà Nhì, Lô Lô phía Bắc mà hài hòa với hai gam chủ đạo là đen và đỏ, được giải thích là tượng trưng cho âm dương[3].

Từ vỏ cây đến sợi vải

Các nguồn đều nói người Bru – Vân Kiều từng làm đồ che thân bằng vỏ cây rừng. Báo Dân tộc và Phát triển cho biết áo, khố bằng vỏ cây a mưng vẫn được lưu giữ ở Bảo tàng Quảng Trị, và họ dùng vỏ cây đập lấy xơ trước khi biết trồng bông, đay để xe sợi dệt vải[3]. Nghiên cứu của ThS. Sa Thị Thanh Nga (Viện Dân tộc học, 2024) viết rằng về sau, chịu ảnh hưởng của các tộc người lân cận, nhất là người Kinh và người Lào, họ mới biết dệt vải may váy áo; phần mô tả trang phục truyền thống bà dẫn từ Nguyễn Văn Mạnh (2009)[4]. VOV4 (2018) ghi trước đây phụ nữ tự tay dệt thổ cẩm rồi may trang phục cho cả nhà[5].

Nam giới: khố và áo chui đầu

Theo Báo Dân tộc và Phát triển (2022), trước đây nam giới ở trần đóng khố làm từ vỏ cây sui. Khố dài quá gối, màu đỏ nhạt, thường có ba đến năm sọc đen chạy dọc, hai dải trước và sau thả dài; ngày lễ, Tết, cưới hỏi họ mặc thêm áo chui đầu không tay đỏ – đen và đeo vòng đá quý hình ô van[1]. Nghiên cứu năm 2024 thì ghi nam giới đội khăn nhiều màu sắc sặc sỡ[4].

Nữ giới: xân, ada và khăn đam

Phụ nữ mặc váy gọi là xân, một tấm vải quấn quanh thân dưới, có mảng đỏ lớn xen sọc đen nhỏ; áo gọi là ada, không cổ (cổ khoét tròn hoặc vuông), có hoặc không có tay[3][1][5]. Khăn đam dệt dải ngang, hai đầu có tua, dài gần một mét, quấn nhiều vòng trên đầu rồi thả sau gáy[3][5]. Ngoài ra có thắt lưng và khăn choàng chéo vai, chi tiết được cho là giúp phân biệt với trang phục các dân tộc khác[1]. Bài năm 2021 của Báo Dân tộc và Phát triển còn tả một nhóm mặc áo cánh xẻ ngực, dài tay, màu chàm, cổ áo và hai nẹp trước đính "đồng tiền" bạc nhỏ; nhà khá giả đính kim loại bạc tròn ở mép cổ và nẹp áo[3]. Hai bài của tờ báo này không thống nhất về chiều dài váy: bài 2021 ghi dài qua gối 20 – 25 cm, bài 2022 ghi kéo gần đến mắt cá chân[3][1].

Hạt cườm, vòng và kiểu tóc

Trang sức gồm vòng cổ, vòng tay, khuyên tai. Chuỗi hạt cườm đeo cổ làm từ đá quý, màu tím hồng, ghè hình ô van, đeo hằng ngày và không thể thiếu trong những dịp quan trọng của gia đình, làng bản; nhiều món được truyền qua nhiều đời[3][5]. Theo nguồn 2021, xưa nam nữ đều búi tóc: con gái chưa chồng búi bên trái, người có chồng búi trên đỉnh đầu[3].

Dịp mặc và sự thay đổi

Xân, ada và khăn đam được dùng trong lễ, Tết, ma chay, cưới xin và cả sinh hoạt, lao động thường ngày[3][5]. Sa Thị Thanh Nga khảo sát ở xã Kim Thủy (Lệ Thủy) và Trường Sơn (Quảng Ninh), Quảng Bình cũ, năm 2023 – 2024: người dân không còn tự may đồ mặc hằng ngày, nam giới và trẻ em không còn thường xuyên mặc trang phục truyền thống, nam thanh niên mặc đồ hiện đại cả trong cưới hỏi; vài phụ nữ vẫn mặc váy cải biên bằng vải công nghiệp, kéo khóa, phần lớn mua từ Lào; tục xăm mình, cà răng đã không còn; quần áo cứu trợ sau lũ năm 2020 cũng làm đổi thói quen mặc[4]. Ở Quảng Trị, Báo Dân tộc và Phát triển (2022) kể rằng tại trường A Dơi (Hướng Hóa) mọi học sinh Bru – Vân Kiều đều có ít nhất một bộ thổ cẩm để mặc vào sáng thứ Hai và ngày lễ, còn xã A Bung (Đakrông) lập bốn tổ dệt với gần 30 phụ nữ; tên huyện theo bài báo đăng năm 2022[1].

Láng giềng Tà Ôi, Pa Cô

Các nguồn đã đọc chỉ cho biết ngôn ngữ Bru gần Tà Ôi, Cơ Tu[2], chứ chưa so sánh trực tiếp trang phục Bru – Vân Kiều với Tà Ôi hay Pa Cô, nên bài không kết luận về sự vay mượn qua lại giữa các nhóm.

  • Văn hóa Việt Nam

Nguồn

Mỗi chú thích [n] trong bài dẫn tới nguồn số n ở đây; bấm ↩ để quay lại chỗ trích.

  1. [1]

    Phạm Tiến, Điều khác biệt độc đáo ở trang phục người Bru - Vân Kiều, Báo Dân tộc và Phát triển (cơ quan của Bộ Dân tộc và Tôn giáo), ngày 10/08/2022, 2022

    Truy cập ngày 18 tháng 11, 2026

    Độ tin cậy: hạng BĐã xác minh

    ↩↩2↩3↩4↩5↩6

  2. [2]

    Dân tộc Bru-Vân Kiều, Báo Nhân Dân (trang thông tin các dân tộc)

    Truy cập ngày 18 tháng 11, 2026

    Độ tin cậy: hạng BĐã xác minh

    ↩↩2

  3. [3]

    Lam Anh, Hài hoà sắc phục của người Bru-Vân Kiều, Báo Dân tộc và Phát triển (cơ quan của Bộ Dân tộc và Tôn giáo), ngày 17/11/2021 (tổng hợp), 2021

    Truy cập ngày 18 tháng 11, 2026

    Độ tin cậy: hạng BĐã xác minh

    ↩↩2↩3↩4↩5↩6↩7↩8↩9

  4. [4]

    Sa Thị Thanh Nga, Biến đổi văn hóa của người Bru-Vân Kiều ở vùng biên giới tỉnh Quảng Bình, Tạp chí Dân tộc học, số 4 (2024), từ tr. 81, Viện Dân tộc học, 2024

    Truy cập ngày 18 tháng 11, 2026

    Độ tin cậy: hạng AĐã xác minh

    ↩↩2↩3

  5. [5]

    Nét riêng độc đáo của trang phục người Bru - Vân Kiều, VOV4 – Đài Tiếng nói Việt Nam, ngày 28/08/2018, 2018

    Truy cập ngày 18 tháng 11, 2026

    Độ tin cậy: hạng BĐã xác minh

    ↩↩2↩3↩4↩5

Độ tin cậy của nguồn

Hạng A
Sách, nghiên cứu học thuật, văn bản chính thức, hồ sơ UNESCO.
Hạng B
Báo chí uy tín, tài liệu tổng hợp có tác giả.
Hạng C
Bách khoa mở (như Wikipedia), blog: dùng để tham khảo, cần đối chiếu thêm.

Lịch sử chỉnh sửa

Xuất bản lần đầu ngày 19 tháng 11, 2026. Bạn đang xem phiên bản 1.

Bài chưa có chỉnh sửa nào được ghi công khai kể từ khi xuất bản.

Bài này có hữu ích với bạn không?

Thấy chỗ chưa đúng? Báo cho chúng mình nhé!

Form sẽ tự điền tên bài và phiên bản bạn đang xem.

Báo sai sót