Long bào và hoàng bào của vua triều Nguyễn
Long bào mặc khi đại triều, hoàng bào khi thường triều: màu vàng, rồng năm móng, chữ Vạn Thọ theo điển lệ, các hiện vật ở Bảo tàng Lịch sử TP.HCM, hoàng bào ô sa ở Huế, mũ của vua và tranh luận quanh chiếc áo "của vua Bảo Đại" bán đấu giá ở Pháp.
Có nguồn · 8

Long bào, hoàng bào và các tên gọi
Theo Lê Phương Anh trên Tạp chí Giáo dục Nghệ thuật, các sử quan triều Nguyễn khi soạn Khâm định Đại Nam hội điển sự lệ đã dành quyển 78 và quyển 242 cho y phục của vua, hậu, hoàng tử, công chúa và quan lại, từ lễ phục khi triều lễ, khánh tiết đến thường phục[1]. Áo mũ của vua hầu như đều thêu rồng, nạm ngọc, đính kim sa, kim tuyến, và thường có các chữ Phúc, Lộc, Thọ[1]. Báo Giáo dục và Thời đại, dựa vào Bảo tàng Lịch sử Thành phố Hồ Chí Minh, nêu cách gọi: áo mặc khi thiết đại triều và dịp lễ, Tết là long bào; áo mặc lúc thường triều là hoàng bào; khi tế Giao thì mặc long cổn[2]. Cách gọi này không hoàn toàn thống nhất giữa các nguồn.

Quy định theo điển lệ
Bài báo trên trích Hội điển: áo bào của vua may bằng sa đoạn màu vàng chính sắc, thêu rồng, mây, sóng nước và bốn chữ Phúc Thọ; hai cánh dùng đoạn bát ti màu bảo lam. Mặt trước và mặt sau đều có hai chữ Vạn Thọ và ba hình rồng; mỗi ống tay và mỗi cánh có một rồng; các hoa văn san hô, hỏa lựu xâu bằng hạt ngọc châu nhỏ; cổ áo bằng đoạn bát ti bóng màu tuyết bạch; hai dải thùy lưu thêu rồng mây[2]. Màu vàng được giải thích theo ngũ hành: hành Thổ ứng với màu vàng và vị trí trung ương[2].
Cũng theo bài báo, chín con rồng xen mây theo dạng "long vân đại hội", hai rồng ở thân trước và thân sau là phi long nhìn chính diện, tất cả đều năm móng; sóng nước ở vạt và tay áo hợp với hình rồng từ biển bay lên để chỉ non sông thống nhất[2]. Chữ Vạn Thọ gắn với yến tiệc các bô lão năm 1830 dưới thời Minh Mạng, từ đó sinh nhật vua gọi là lễ Vạn Thọ[2]. Đặc san của Vinatex thêm rằng long bào có hai lớp (ngoài sa mỏng, trong đoạn), cổ trắng mô phỏng áo giao lĩnh, sau lưng có hai cánh gọi dực hay phú hậu[3].
Áo của thái tử, hoàng tử được hạ bậc: theo nguồn của Vinatex, năm 1806 vua Gia Long định đại triều phục của họ là mãng bào cổ tròn màu đỏ thẫm, thêu rồng mặt nạ bốn móng[3]. Một nghiên cứu về phượng bào cho biết hoa văn trên áo hoàng hậu, phi tần nhỏ hơn và dệt chìm, không nạm trân châu hay thêu kim tuyến như áo mũ của vua[4].
Chất liệu, việc chế tác
Gấm lụa may áo vua lúc đầu đặt mua từ Trung Hoa, về sau đặt ở các hộ dệt trong nước, theo Lê Phương Anh[1]. Theo Giáo dục và Thời đại, long bào do Bộ Công và Bộ Lễ chủ trì chế tác, mỗi chiếc mất tám đến chín tháng[2].
Hiện vật
Bảo tàng Lịch sử Thành phố Hồ Chí Minh giữ ba long bào, số kiểm kê 4381, 5134 và 5135, kế thừa từ sưu tập của Viện Bảo tàng Quốc gia Việt Nam tại Sài Gòn trước 1975. Chiếc 4381 rộng ngang tay 242 cm, dài 126 cm, chưa rõ chủ nhân, đoán thuộc nửa sau thế kỷ XIX; hai chiếc 5134 và 5135 có dòng chữ son của vua Đồng Khánh[2]. Bài của Vinatex lại mô tả hai chiếc ấy là hoàng bào của thái tử, một vàng thêu rồng năm móng, một đỏ thêu rồng bốn móng[3]. Hai nguồn khác nhau về chủ nhân và loại áo.
Về Huế, Tuổi Trẻ dẫn nhà nghiên cứu Trịnh Bách cho biết Bảo tàng Cổ vật cung đình Huế lưu giữ chiếc hoàng bào ô sa mà vua Khải Định từng khoác ngoài long cổn trong một dịp đại lễ[5]. Một bài của VOV về bảo tàng này liệt kê "long bào hoàng thái tử thời Nguyễn" và đôi giày của vua Bảo Đại, không mô tả chi tiết[6]. Các nguồn đã đọc không mô tả riêng một long bào của vua đang trưng bày tại Huế.
Mũ đi kèm
Lê Phương Anh nhắc các mũ của hoàng đế là Cửu Long Thông Thiên và Cửu Long Đường Cân; chiếc mũ vua đội khi thượng triều gắn 31 hình rồng vàng, 30 đóa hoa vuông khảm ngọc, cùng 140 hạt kim cương và trân châu[1]. Năm 2016, triển lãm "Bảo vật hoàng cung triều Nguyễn" tại Bảo tàng Cổ vật cung đình Huế có mũ thượng triều bằng vàng, đá quý, san hô, cao 28,6 cm, vua dùng khi thiết triều và làm lễ tôn miếu, cùng mũ bình thiên vua đội khi tế Trời – Đất ở đàn Nam Giao; các mũ này thuộc Bảo tàng Lịch sử Quốc gia[7].
Áo "long bào Bảo Đại" ở Pháp
Tháng 12 năm 2023, nhà đấu giá Delon-Hoebanx (Paris) rao một áo giới thiệu là long bào của vua Bảo Đại: cao 145 cm, sải tay 240 cm, lụa vàng lót cam; theo Báo Văn hóa, áo được báo "gõ búa" 450.000 euro và lại xuất hiện ở phiên đấu giá tháng 12 năm 2024[8]. Nhà nghiên cứu Trịnh Bách, trả lời Tuổi Trẻ, cho rằng áo có thể của vua Khải Định chứ không phải Bảo Đại, vì cổ vàng trái điển lệ (phải là màu bạch tuyết) và lớp lót cam là màu của hoàng thái hậu chứ không phải vua; ông coi đây là áo long cổn mặc trong đại lễ như đăng quang, tế trời, và không loại trừ khả năng áo là đồ giả[5]. Vì vậy chủ nhân và độ thật của áo vẫn là ý kiến, chưa phải kết luận.
- Văn hóa Việt Nam
Nguồn
Mỗi chú thích [n] trong bài dẫn tới nguồn số n ở đây; bấm ↩ để quay lại chỗ trích.
- [1]
Lê Phương Anh, Tái hiện và ứng dụng trang phục triều Nguyễn thông qua việc giảng dạy môn Lịch sử trang phục Việt Nam và Thế giới cho sinh viên Trường Đại học Sư phạm Nghệ thuật Trung ương, Tạp chí Giáo dục Nghệ thuật, số 40, 2022 (Trường Đại học Sư phạm Nghệ thuật Trung ương), 2022
Truy cập ngày 18 tháng 11, 2026
Độ tin cậy: hạng AĐã xác minh
- [2]
- [3]
Vinh hoa trên trang phục Hoàng đế, Thái tử, Hoàng tử triều Nguyễn, Tập đoàn Dệt May Việt Nam (Vinatex), Đặc san Dệt May và Thời trang Việt Nam, số 1+2/2026, 2026
Truy cập ngày 18 tháng 11, 2026
Độ tin cậy: hạng CChưa xác minh
- [4]
Phạm Thị Thủy Hằng, Nghệ thuật trang trí hoa văn trên phượng bào triều Nguyễn, Tạp chí Giáo dục Nghệ thuật (Trường Đại học Nghệ thuật, Đại học Huế), 2026
Truy cập ngày 18 tháng 11, 2026
Độ tin cậy: hạng AĐã xác minh
- [5]
Nhật Linh, Áo vua Bảo Đại sắp đấu giá ở Pháp có thể là áo của vua Khải Định, Báo Tuổi Trẻ Online, 2023
Truy cập ngày 18 tháng 11, 2026
Độ tin cậy: hạng BĐã xác minh
- [6]
Hà Thành, Những cổ vật vô giá tại Bảo tàng cung đình Huế, Báo điện tử VOV (Đài Tiếng nói Việt Nam), 2014
Truy cập ngày 18 tháng 11, 2026
Độ tin cậy: hạng BĐã xác minh
- [7]
64 Bảo vật hoàng cung triều Nguyễn lần đầu về lại cố hương, Tin nhanh chứng khoán (đăng lại theo Dân Trí, 06/12/2016), 2016
Truy cập ngày 18 tháng 11, 2026
Độ tin cậy: hạng BĐã xác minh
- [8]
Sắp đấu giá chiếc áo được cho là Long bào của vua Bảo Đại, Báo Văn hóa (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch), 2024
Truy cập ngày 18 tháng 11, 2026
Độ tin cậy: hạng BĐã xác minh
Độ tin cậy của nguồn
- Hạng A
- Sách, nghiên cứu học thuật, văn bản chính thức, hồ sơ UNESCO.
- Hạng B
- Báo chí uy tín, tài liệu tổng hợp có tác giả.
- Hạng C
- Bách khoa mở (như Wikipedia), blog: dùng để tham khảo, cần đối chiếu thêm.
Lịch sử chỉnh sửa
Xuất bản lần đầu ngày 19 tháng 11, 2026. Bạn đang xem phiên bản 1.
Bài chưa có chỉnh sửa nào được ghi công khai kể từ khi xuất bản.
Bài này có hữu ích với bạn không?

Thấy chỗ chưa đúng? Báo cho chúng mình nhé!
Form sẽ tự điền tên bài và phiên bản bạn đang xem.
Báo sai sót