Bỏ qua tới nội dung chính
Người Việt Nam
Danh mục: Trang phụcSử liệuTỉnh, thành phố: Đà NẵngHồ Chí MinhDân tộc: Hoa

Trang phục của người Hoa ở Việt Nam: áo xá xẩu, sườn xám và trang phục lễ

Trang phục người Hoa qua nguồn về Nam Bộ và Hội An: áo xá xẩu, quần tiều của nam bình dân, áo dài và sườn xám của nữ, lễ phục cưới, ảnh hưởng y phục nhà Minh ở Hội An thế kỷ XVII–XVIII và sự hòa vào cách ăn mặc chung ngày nay.

Báo sai sót

Có nguồn · 4

Ảnh đen trắng chụp từ xa một con phố rộng ở Chợ Lớn: hai bên là dãy nhà phố nhiều tầng, mặt tiền căng những tấm vải dài kèm biển chữ Hán; giữa đường có vài xe kéo và những người nhỏ đứng hoặc đi bộ.
Ảnh minh họa: phố người Hoa ở Chợ Lớn trong một bản in gắn nhãn "Cholon, Rue Chinoise", ghi niên đại "sau 1910?" (ảnh của Ludovic Crespin). Người trong ảnh quá nhỏ để thấy rõ y phục, ảnh chỉ gợi bối cảnh.Ludovic Crespin, Public domain, qua Wikimedia Commons · Phạm vi công cộng · Nguồn ảnh

Cộng đồng và bộ y phục

Theo TS. Nguyễn Thị Hoa Xinh, trang phục là nét văn hóa người Hoa ở Việt Nam còn giữ khá rõ, và hình thức truyền thống thường phản ánh địa vị xã hội của người mặc[1]. Bài của bà viết về Nam Bộ. Theo Tổng điều tra năm 2009, dân tộc Hoa có 823.071 người, trong đó 414.045 người (50,3%) ở Thành phố Hồ Chí Minh, đông nhất quanh Chợ Lớn; họ gồm năm nhóm ngôn ngữ chính là Quảng Đông, Triều Châu, Phúc Kiến, Hải Nam và Hẹ[1]. Bài dựa chủ yếu vào mô tả đó, bổ sung bằng các nguồn về Hội An.

Thường phục của phụ nữ và nam giới

Áo truyền thống của phụ nữ Hoa, theo bài trên, dài quá mông, không túi, cổ cao, cài khuy tết bằng vải ở nách phải, hai bên hông xẻ vạt, tay dài hoặc ngắn. Quần ống hẹp, cao trên mắt cá, có nối cạp và dây rút. Thiếu nữ thích màu hồng hoặc đỏ, ngoài ra có các màu đậm; ở áo thường cài một chiếc khăn trắng nhỏ để lau tay, lau mặt[1].

Với nam giới, bài phân biệt theo tầng lớp. Người bình dân mặc áo ngắn gọi là "xá xẩu", hai vạt như áo cánh, tay lửng, khuy vải cài giữa nhưng lúc làm việc ít cài, cùng "quần tiều" dài quá đầu gối một chút, ống rộng, thắt bằng dải rút. Họ thường vắt hoặc quấn quanh bụng một chiếc khăn lau mồ hôi, đội nón tre rộng vành, đi guốc hoặc chân đất. Người trung lưu mặc áo đen hoặc xanh đậm, cài khuy vải một bên, cổ đứng, đội nón quả bí, đi giày gỗ hoặc hài gấm. Ngày lễ, Tết, đàn ông đứng tuổi thường mặc áo dài đen hoặc xám, đội mũ chóp vải[1].

Sườn xám ngày lễ

Dịp lễ, Tết, phụ nữ Hoa mặc loại áo mà người Việt quen gọi là sườn xám (bài gốc viết "xường xám"): áo dài nữ xẻ tà, chiết eo, cổ đứng cao khoảng 4 cm, cài bằng khuy vải, trong đó có sáu khuy ở nách phải, không tay hoặc tay ngắn. Có hai loại là áo dài quá mông với tà xẻ đến ngang hông, và áo dài đến gót xẻ một bên quá đầu gối. Vải thường là tơ tằm hoặc sa tanh, màu xanh ngọc bích, đỏ hoặc hồng vàng[1].

Trang phục cưới

Cùng bài mô tả lễ phục cưới cổ truyền khá cầu kỳ. Cô dâu mặc bộ áo cưới đỏ bằng gấm thêu, gọi là "xám khoành", dài chấm gối, kèm áo ngắn gấm ngũ sắc cổ đứng, xẻ giữa, tay dài rộng để lộ áo trắng bên trong; áo và xiêm thêu nổi hình phụng. Cô dâu đội mũ phụng có chim phượng và bông nhung đỏ, phía trước buông rèm hạt châu che mặt, chân đi hài bọc gấm hoặc nhung thêu hoa. Chú rể mặc áo xiêm gấm xanh dệt chữ thọ hoặc chữ phúc, áo thêu rồng ("lùng xám"), đội mũ quả bí hoặc mũ dưa hấu xanh sậm, giữa ngực cài một bông hoa vải đỏ[1]. Nguồn không nói rõ bộ này thuộc nhóm Hoa nào, và các nguồn đã đọc chưa mô tả riêng trang phục lễ hội.

Hội An: ảnh hưởng của y phục nhà Minh

Ở Hội An, Trần Văn An (Trung tâm Quản lý Bảo tồn Di sản Văn hóa Hội An, 2024) dẫn Thích Đại Sán: năm 1696, ông thấy dọc con đường sát sông phố xá liền nhau, chủ phố đều là người Phúc Kiến, vẫn ăn mặc theo lối nhà Minh[2]. Ths. Nguyễn Chí Trung cho biết từ giữa thế kỷ XVII, quan dân nhà Minh đến Hội An ngày một đông. Đời Võ Vương (1738–1765), quan quân và dân Đàng Trong được lệnh mặc theo sách Tam tài đồ hội, tức kiểu y phục đời Minh do người Minh Hương phổ biến, trong đó có áo năm thân cài khuy[3]. Cũng bài ấy dẫn Gia Định thông chí: sĩ tử và dân thường ở Đàng Trong cuối thế kỷ XVII – XVIII mặc áo ngắn cài khuy trước, đàn ông đóng khố, nên mức độ lan rộng của y phục Minh trong dân thường chưa rõ[3]. Báo Đà Nẵng (2026) tóm lại rằng người Hoa, người Minh Hương mang theo "trường bào mã quái" và "Đường trang" cổ đứng; về sau xuất hiện "Tôn Trung Sơn trang" và sườn xám của phụ nữ[4].

Hòa vào cách ăn mặc chung

Theo Nguyễn Thị Hoa Xinh, ở Sài Gòn – Chợ Lớn ngày nay trang phục người Hoa không khác nhiều người Việt; đồ truyền thống chủ yếu còn ở phụ nữ trung niên hoặc tầng lớp bình dân. Ở nơi xa Sài Gòn – Chợ Lớn, nam nữ Hoa và Việt ăn mặc như nhau, phụ nữ Hoa mặc quần vải, áo bà ba, đội nón lá, đi guốc gỗ[1]. Bài cho rằng áo bà ba được du nhập từ đảo Penang (Malaysia) của người Bà Ba, tức người Hoa ở Mã Lai, và theo Sơn Nam xuất hiện ở Nam Bộ đầu thế kỷ XIX; nguồn gốc này còn có cách giải thích khác[1]. Giới trẻ mặc áo sơ mi, quần âu, áo bà ba, áo dài như mọi người; trang phục riêng chỉ rõ trong cưới hỏi, lễ và Tết. Bài còn ghi khoảng thập niên 1920–1930, thanh niên Hoa con nhà giàu ở Nam Bộ ra đường đội nón nỉ, cầm ống vố[1].

  • Văn hóa Việt Nam

Nguồn

Mỗi chú thích [n] trong bài dẫn tới nguồn số n ở đây; bấm ↩ để quay lại chỗ trích.

  1. [1]

    Nguyễn Thị Hoa Xinh, Trang phục – Một nét đặc trưng trong đời sống văn hóa của người Hoa ở Nam Bộ, Thánh địa Việt Nam học (đăng lại ngày 03/04/2021, ghi trích từ vientrangphucviet.com; chưa rõ tạp chí gốc), 2021

    Truy cập ngày 18 tháng 11, 2026

    Độ tin cậy: hạng BĐã xác minh

    ↩↩2↩3↩4↩5↩6↩7↩8↩9

  2. [2]

    Trần Văn An, Nếp mặc của người Hội An, Trung tâm Quản lý Bảo tồn Di sản Văn hóa Hội An (hoianheritage.net), đăng ngày 06/05/2024, 2024

    Truy cập ngày 18 tháng 11, 2026

    Độ tin cậy: hạng BĐã xác minh

    ↩

  3. [3]

    Nguyễn Chí Trung, Trang phục ở Hội An, Trung tâm Quản lý Bảo tồn Di sản Văn hóa Hội An (hoianheritage.net), đăng ngày 06/10/2015; trích sách Cư dân Faifo – Hội An trong lịch sử (2010), tr. 183–207, 2015

    Truy cập ngày 18 tháng 11, 2026

    Độ tin cậy: hạng BĐã xác minh

    ↩↩2

  4. [4]

    Phùng Tấn Đông, Dấu xưa trong trang phục, Báo Đà Nẵng (Theo bước chân người Quảng), ngày 01/11/2026, 2026

    Truy cập ngày 18 tháng 11, 2026

    Độ tin cậy: hạng BĐã xác minh

    ↩

Độ tin cậy của nguồn

Hạng A
Sách, nghiên cứu học thuật, văn bản chính thức, hồ sơ UNESCO.
Hạng B
Báo chí uy tín, tài liệu tổng hợp có tác giả.
Hạng C
Bách khoa mở (như Wikipedia), blog: dùng để tham khảo, cần đối chiếu thêm.

Lịch sử chỉnh sửa

Xuất bản lần đầu ngày 19 tháng 11, 2026. Bạn đang xem phiên bản 1.

Bài chưa có chỉnh sửa nào được ghi công khai kể từ khi xuất bản.

Bài này có hữu ích với bạn không?

Thấy chỗ chưa đúng? Báo cho chúng mình nhé!

Form sẽ tự điền tên bài và phiên bản bạn đang xem.

Báo sai sót