Bỏ qua tới nội dung chính
Người Việt Nam
Danh mục: Trang phụcSử liệuTỉnh, thành phố: Đà NẵngQuảng NgãiĐắk LắkDân tộc: Xơ Đăng

Trang phục truyền thống của người Xơ Đăng

Nam đóng khố, nữ mặc áo chui đầu không tay, váy quấn và tấm choàng; màu chàm hoặc đen, hoa văn quanh áo váy. Bài nêu tấm choàng của thiếu nữ, áo vỏ cây, nghề dệt và việc phục dựng trang phục ở Nam Trà My (Quảng Nam cũ), cùng chỗ các nguồn khác nhau theo nhóm địa phương.

Báo sai sót

Có nguồn · 6

Bộ trang phục mặc trên hình nộm gỗ trong tủ kính: áo dài tay và váy quấn dệt nhiều dải hoa văn đỏ, đen, trắng, dưới là váy chàm; đầu đội mũ vải đen có chuỗi cườm và chuông nhỏ rủ xuống, sau lưng là tấm đan bằng mây.
Trang phục Xơ Đăng trưng bày tại Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam (theo mô tả trên Commons; ảnh chụp qua kính nên có phản chiếu, tệp không ghi nhóm địa phương). Đây là hiện vật bảo tàng, không nhất thiết trùng với từng mô tả trong bài.Viethavvh, public domain, qua Wikimedia Commons · Phạm vi công cộng · Nguồn ảnh

Các nhóm Xơ Đăng và địa bàn

Theo bài giới thiệu của Bảo tàng Đắk Lắk, người Xơ Đăng gồm năm nhóm địa phương chính là Xơ Teng, Tơ Đrá, Mơ Nâm, Ca Dong và Hà Lăng. Họ cư trú tập trung ở Kon Tum, huyện Sơn Hà (Quảng Ngãi), các huyện Bắc Trà My, Nam Trà My (Quảng Nam) và một số huyện của Đắk Lắk như Cư M'gar, Krông Pắk (địa danh theo bài viết, trước sáp nhập năm 2025)[1]. Nhờ nghề dệt, mỗi nhóm giữ những nét trang phục riêng[1]. Khi viết về Nam Trà My, VietNamNet (2023) liệt kê Ca Dong, Xơ Đăng và B'hnoong như ba nhóm chính của huyện, còn Bảo tàng Đắk Lắk coi Ca Dong là một nhóm của Xơ Đăng; bài này theo cách phân loại của bảo tàng[6].

Nam phục: khố và tấm vải quấn ngực

Trang phục nam giới Xơ Đăng truyền thống là đóng khố, cởi trần. Khố là tấm vải dài, khổ hẹp, luồn qua háng, quấn quanh thắt lưng, hai đầu buông dài trước và sau đến gần cổ chân. Trong lễ hội, người đàn ông quấn chéo thêm một tấm vải trên ngực, trông như chiến binh ra trận[1]. Một số nguồn thêm chi tiết bộ đồ nam gồm khố và áo chui đầu có tay áo khoét sát nách[2][3]. Ở Nam Trà My, theo bài của VietNamNet (2023), trang phục nam Ca Dong là khố và tấm choàng hình chữ X, khố dệt trên nền chàm đen với các sọc đỏ, trắng, vàng chạy dọc thân khố và chân khố kết tua đỏ[6].

Nữ phục: váy, áo chui đầu và tấm choàng

Bộ nữ phục gồm áo, váy, tấm choàng (khăn vai) và địu em bé; áo là kiểu chui đầu, không tay[1][2]. Tấm choàng dệt từ sợi bông nhiều màu, chủ đạo là đen; người ta dệt hai tấm vải rồi ghép lại, mặt phải trang trí hoa văn hình quả trám xen các dải đen, trắng, đỏ[2][3]. Thiếu nữ đến tuổi trưởng thành khoác tấm choàng như một tín hiệu cho các chàng trai biết mình chưa lập gia đình; khi về nhà chồng, cô mang theo và giữ như vật kỷ niệm thời con gái[1]. Trang sức gồm vòng đồng, vòng bạc, chuỗi hạt cườm, và các vật cổ như nanh, vuốt thú[1]; VOV thêm cườm đá nhiều màu ở thắt lưng, cổ tay, cổ chân[3].

Màu sắc và nghề dệt

Bảo tàng Đắk Lắk cho rằng màu chủ đạo của trang phục Xơ Đăng là chàm, hoa văn chủ yếu trang trí quanh áo và váy[1]. VietNamNet và VOV lại nêu đen và chàm[2][3]. Một cư dân ở Ngọc Hồi nhớ rằng ngày xưa phụ nữ mặc áo trắng, váy đen, có dây buộc ở bụng[3]. Báo Lào Cai (2025), viết về nghệ nhân Xơ Đăng ở xã Tân Tiến (Đắk Lắk), nêu ba màu chủ đạo của thổ cẩm là trắng, đen và xanh lam: nền trắng dùng trong lễ hội, nền đen tượng trưng cho đất và vũ trụ[5]. Những khác biệt này có thể phản ánh nhóm địa phương hoặc thời điểm khác nhau; các bài không nói rõ.

Khung cửi của người Xơ Đăng giống khung của người Ba Na và Gia Rai, họ chủ yếu dệt vải khổ hẹp 30–40 cm, có khi rộng tới 80 cm[1]. Màu nhuộm lấy từ củ, lá, vỏ, quả rừng: chàm từ lá bằng lăng trộn bùn, đỏ từ quả phum nhu hoặc củ nghệ; ngày nay nhiều nơi thay bằng sợi len, chỉ mua ngoài chợ[2][6].

Trang phục vỏ cây

Trong lễ hội, người Xơ Đăng ở một số huyện Kon Tum cũ (Đắk Tô, Tu Mơ Rông, Đắk Hà, Kon Plông, Ngọc Hồi, Đắk Glei) còn mặc đồ làm từ vỏ cây rừng, thường kèm mặt nạ gỗ[4]. Ở xã Ngọk Réo, nghệ nhân chọn vỏ cây Hmúa và Gdua; vỏ được đập dập, ngâm, giặt, phơi nhiều lần rồi khâu bằng dây Jrông, mất hơn hai ngày đêm cho một chiếc áo cổ tròn, không tay, hai đường khâu giấu ở nách[4]. VietNamNet (2021) gọi tên cây khác (l'oongkapoong, pasănlapần), nên tên loài cây trong các nguồn chưa thống nhất; bài này cũng cho rằng người Xơ Đăng dùng vỏ cây làm "vải" trước khi biết trồng bông, dệt vải[2].

Phục dựng ở Nam Trà My

Theo VietNamNet (2023), huyện Nam Trà My (Quảng Nam cũ, nay thuộc Đà Nẵng) từng gần như mất nghề dệt. Sau Nghị quyết 12/2022/NQ-HĐND ngày 13/7/2022 của Hội đồng nhân dân huyện, địa phương sưu tầm, phục dựng trang phục của các nhóm Ca Dong, Xơ Đăng, B'hnoong; qua nhiều buổi tọa đàm với già làng, nghệ nhân và nhà nghiên cứu, đến tháng 9/2023 các mẫu được hoàn chỉnh để dùng trong lễ hội, hằng ngày và đưa vào trường học[6]. Đó là mẫu do địa phương thống nhất, không nhất thiết đại diện mọi nhóm Xơ Đăng ở nơi khác. Bài báo cũng cho biết nghề dệt ở Nam Trà My nay có mặt ở Trà Cang, Trà Leng, Trà Nam, Trà Mai[6].

  • Văn hóa Việt Nam

Nguồn

Mỗi chú thích [n] trong bài dẫn tới nguồn số n ở đây; bấm ↩ để quay lại chỗ trích.

  1. [1]

    Trang phục truyền thống của người Xơ Đăng, Bảo tàng Đắk Lắk (daklakmuseum.vn)

    Truy cập ngày 18 tháng 11, 2026

    Độ tin cậy: hạng BĐã xác minh

    ↩↩2↩3↩4↩5↩6↩7↩8

  2. [2]

    Lam Anh, Trang phục truyền thống của đồng bào Xơ Đăng, Báo Dân tộc và Phát triển (VietNamNet), đăng ngày 19/11/2021 (tổng hợp), 2021

    Truy cập ngày 18 tháng 11, 2026

    Độ tin cậy: hạng BĐã xác minh

    ↩↩2↩3↩4↩5↩6

  3. [3]

    Trang phục của đồng bào dân tộc Xơ Đăng, VOV5 - Đài Tiếng nói Việt Nam, đăng ngày 16/05/2017, 2017

    Truy cập ngày 18 tháng 11, 2026

    Độ tin cậy: hạng BĐã xác minh

    ↩↩2↩3↩4↩5

  4. [4]

    Độc đáo trang phục từ vỏ cây của người Xơ - đăng, Đài Truyền hình Việt Nam (vtv.vn), đăng ngày 30/05/2024, 2024

    Truy cập ngày 18 tháng 11, 2026

    Độ tin cậy: hạng BĐã xác minh

    ↩↩2

  5. [5]

    Người giữ nghề dệt thổ cẩm truyền thống Xơ Đăng, Báo Lào Cai, đăng ngày 28/09/2025, 2025

    Truy cập ngày 18 tháng 11, 2026

    Độ tin cậy: hạng BĐã xác minh

    ↩

  6. [6]

    Văn Hoa, Tấn Vịnh, Phục hồi nghề dệt và trang phục của dân tộc Xơ Đăng, Báo Dân tộc và Phát triển (VietNamNet), đăng ngày 23/11/2023, 2023

    Truy cập ngày 18 tháng 11, 2026

    Độ tin cậy: hạng BĐã xác minh

    ↩↩2↩3↩4↩5

Độ tin cậy của nguồn

Hạng A
Sách, nghiên cứu học thuật, văn bản chính thức, hồ sơ UNESCO.
Hạng B
Báo chí uy tín, tài liệu tổng hợp có tác giả.
Hạng C
Bách khoa mở (như Wikipedia), blog: dùng để tham khảo, cần đối chiếu thêm.

Lịch sử chỉnh sửa

Xuất bản lần đầu ngày 19 tháng 11, 2026. Bạn đang xem phiên bản 1.

Bài chưa có chỉnh sửa nào được ghi công khai kể từ khi xuất bản.

Bài này có hữu ích với bạn không?

Thấy chỗ chưa đúng? Báo cho chúng mình nhé!

Form sẽ tự điền tên bài và phiên bản bạn đang xem.

Báo sai sót