Bỏ qua tới nội dung chính
Người Việt Nam
Danh mục: Trang phụcSử liệuTỉnh, thành phố: Hà NộiHồ Chí MinhVĩnh LongDân tộc: Kinh

Guốc mộc của người Việt

Guốc mộc có đế gỗ, quai da hoặc vải, gắn với áo dài. Bài kể nghề guốc Yên Xá (Hà Nội), Phú Vân và chợ Tân Định (TP.HCM), người thợ cuối cùng ở chợ Vĩnh Long, đợt quan tâm trở lại năm 2026 và những chỗ nguồn về lịch sử còn mỏng.

Báo sai sót

Có nguồn · 7

Guốc mộc là gì

Guốc mộc gồm một đế bằng gỗ và quai ở phía trên, quai thường làm bằng da, vải bò hoặc nhựa, theo mô tả của Tuổi Trẻ News; cùng bài, guốc truyền thống thường được phụ nữ đi kèm áo dài[1]. Ở Phú Vân (Thành phố Hồ Chí Minh), người thợ chọn gỗ xốp, nhẹ, dễ bổ và chắc như xoan, mít, xoài, dừa, thông; xoan và mít dùng nhiều nhất vì vân đẹp, ít nứt. Đế được cưa, bổ phôi, phơi hoặc xông khói cho thật khô, chà nhẵn, phủ sơn lót và sơn bóng, cuối cùng đóng đế cao su chống trượt và quai nhung, da hoặc nhựa theo cỡ chân khách[2]. Chiều cao đế hiện làm từ 3 đến 15 cm[2].

Lịch sử: những gì có và chưa có nguồn

Chưa tìm được nguồn học thuật hay bảo tàng viết riêng về lịch sử guốc của người Việt. Một trang du lịch (Vietnam Discovery), vì thế chỉ là nguồn hạng thấp, chép rằng sách cổ Trung Hoa ghi bà Triệu thế kỷ III đi guốc ngà, nhưng đến thời Trần phần lớn người Việt vẫn đi chân đất; bài không nêu rõ sách nào nên chưa kiểm chứng được[3]. Cũng theo trang này, ở miền Trung và Nam, đế guốc nữ thắt eo như đồng hồ cát, đế guốc nam thẳng, gọi là "guốc xuồng"; guốc Huế thường sơn nâu đen, và trước năm 1945 có loại "guốc kinh" đế gỗ nhẹ hoặc vỏ dừa sơn trắng vàng, quai thêu; thập niên 1970, guốc nhựa cạnh tranh với guốc gỗ[3]. Những chi tiết này chưa có nguồn thứ hai, nên chỉ nên xem là thông tin tham khảo.

Yên Xá (Hà Nội)

Theo VnBusiness, làng Yên Xá (xã Tân Triều, Thanh Trì, Hà Nội) từng là làng guốc nổi tiếng, nay nhiều người phải đổi nghề vì giày dép mới thay thế[4]. Cụ Trương Quốc Tuấn kể rằng thời phong kiến quan lại và dân thường đều ưa guốc nên làng khá giả; khoảng năm 1960 cụ phụ trách một phân xưởng hơn 200 thợ, hàng đi các tỉnh phía Nam; năm 1980–1985 gần như hộ nào cũng làm guốc. Guốc Yên Xá lúc ấy có hai loại, 5 phân và 7 phân, đóng triện hình con voi[4]. Đây là lời kể của nghệ nhân, bài không dẫn tài liệu sử học. Bản tin tiếng Anh năm 2013 của VietNamNet Global (theo Dân Trí) cũng ghi giai đoạn 1980–1985, nhưng nói thêm rằng khi ấy thợ làm hai loại: guốc "mốt" chủ yếu để xuất khẩu và guốc "đơn giản" dùng nhiều cho sân khấu hoặc bán trong nước; giá guốc mốt khoảng 95.000 đồng, loại đơn giản 17.000 đồng, mà chi phí đã tới 14.000 đồng một đôi[5]. Ông Trương Công Đức, con trai cụ Tuấn, nay làm theo hướng thủ công mỹ nghệ: guốc màu sắc, quai lụa Vạn Phúc, đinh đồng, một số công đoạn đã dùng máy[4].

Phú Vân, Tân Định và Vĩnh Long

Tạp chí Vietnam Law & Legal Forum cho biết nghề guốc ở Phú Vân (phường Thủ Dầu Một) hình thành từ đầu thế kỷ XX, địa danh "Xóm Guốc" được ghi vào bản đồ giao thông công cộng năm 1999, thời hưng thịnh kéo dài từ thập niên 1920 đến 1970, sản phẩm bán cả sang Lào, Campuchia và một số nước châu Âu; sau đó làng sa sút, nay thợ làm guốc nhẹ, thấp, hợp thời trang hơn[2]. Tuổi Trẻ News năm 2023 kể về bà Trần Thị Hoàng Yến, người thợ cuối cùng làm guốc ở chợ Vĩnh Long; bà làm nghề từ năm 20 tuổi trong tiệm của dì, và nhớ lại thời mọi tiệm giày trong chợ đều đóng guốc[1].

Giữa năm 2026, theo Znews và Tiền Phong, các sạp guốc ở chợ Tân Định (Thành phố Hồ Chí Minh) đông khách trở lại sau khi video đóng guốc lan trên mạng xã hội: một chủ sạp cho biết từ đầu tháng 7 năm 2026 có ngày bán khoảng 30 đôi, giá 250.000–300.000 đồng; bà Hồng Hà, 37 năm làm nghề, nói số đôi bán mỗi ngày từ 5–7 lên 15–20 vào cuối tuần hoặc dịp đông khách[6][7]. Cả hai bài đều nhấn mạnh khách trẻ và khách nước ngoài thích xem thợ đóng guốc tại chỗ. Các chủ sạp cho rằng cơn sốt mạng xã hội có thể qua đi và chất lượng mới giữ được khách[6][7].

Những chỗ chưa khớp

Các nguồn không mâu thuẫn trực tiếp nhưng nói về những nơi, thời điểm khác nhau: Vietnam Discovery ghi guốc Hà Nội thập niên 1950–1960 làm ở Đông Dư (Thanh Trì) và Kẻ Giấy rồi đem phố Hàng Gà, Bạch Mai sơn bán[3], còn các bài báo gần đây nói về Yên Xá. Gỗ và quai được nêu khác nhau tùy nơi và thời. Số liệu giá và số đôi bán được là lời người bán, chưa có thống kê.

  • Văn hóa Việt Nam

Nguồn

Mỗi chú thích [n] trong bài dẫn tới nguồn số n ở đây; bấm ↩ để quay lại chỗ trích.

  1. [1]

    Woman spends 3 decades making traditional clogs by hand in Vietnam, Tuổi Trẻ News (Báo Tuổi Trẻ), 2023

    Truy cập ngày 18 tháng 11, 2026

    Độ tin cậy: hạng BĐã xác minh

    ↩↩2

  2. [2]

    Phu Van wooden clogs: when traditional craft meets modern wardrobes, Vietnam Law & Legal Forum (Vietnam Law Magazine, Bộ Tư pháp), 2026

    Truy cập ngày 18 tháng 11, 2026

    Độ tin cậy: hạng BĐã xác minh

    ↩↩2↩3

  3. [3]

    Rachel Tran, Sole sisters (Guoc Moc) for the Vietnamese, Vietnam Discovery (trang du lịch), 2021

    Truy cập ngày 18 tháng 11, 2026

    Độ tin cậy: hạng CChưa xác minh

    ↩↩2↩3

  4. [4]

    Hồng Hương, Chuyện kể về những người "hồi sinh" guốc mộc, VnBusiness, 2025

    Truy cập ngày 18 tháng 11, 2026

    Độ tin cậy: hạng BĐã xác minh

    ↩↩2↩3

  5. [5]

    Traditional sandals making a dying craft, VietNamNet Global (bài của Dân Trí), 2013

    Truy cập ngày 18 tháng 11, 2026

    Độ tin cậy: hạng BĐã xác minh

    ↩

  6. [6]

    Khách Tây mê guốc mộc chợ Tân Định, các chủ sạp đóng hàng mỏi tay, Znews (Zing), 2026

    Truy cập ngày 18 tháng 11, 2026

    Độ tin cậy: hạng BĐã xác minh

    ↩↩2

  7. [7]

    Anh Nhàn, Món đồ xưa bất ngờ được người trẻ săn lùng ở ngôi chợ 100 tuổi, Báo điện tử Tiền Phong, 2026

    Truy cập ngày 18 tháng 11, 2026

    Độ tin cậy: hạng BĐã xác minh

    ↩↩2

Độ tin cậy của nguồn

Hạng A
Sách, nghiên cứu học thuật, văn bản chính thức, hồ sơ UNESCO.
Hạng B
Báo chí uy tín, tài liệu tổng hợp có tác giả.
Hạng C
Bách khoa mở (như Wikipedia), blog: dùng để tham khảo, cần đối chiếu thêm.

Lịch sử chỉnh sửa

Xuất bản lần đầu ngày 19 tháng 11, 2026. Bạn đang xem phiên bản 1.

Bài chưa có chỉnh sửa nào được ghi công khai kể từ khi xuất bản.

Bài này có hữu ích với bạn không?

Thấy chỗ chưa đúng? Báo cho chúng mình nhé!

Form sẽ tự điền tên bài và phiên bản bạn đang xem.

Báo sai sót