Tỉnh · Miền Trung
Đơn vị hành chính hiện hành, hiệu lực từ 1 tháng 7, 2025. Căn cứ: Nghị quyết 202/2025/QH15 (chưa đối chiếu văn bản)
Ngày 21 tháng 2 âm lịch
Lễ hội tưởng nhớ nữ anh hùng Triệu Thị Trinh ở khu di tích Bà Triệu (Triệu Lộc, Hậu Lộc cũ, Thanh Hóa), khoảng 21–23 tháng Hai âm lịch, nổi bật với rước kiệu Bà Triệu lên núi Tùng; di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Ngày 21 tháng 8 âm lịch
Lễ hội tại Khu di tích quốc gia đặc biệt Lam Kinh (Thanh Hóa) vào tháng Tám âm lịch, tưởng nhớ Lê Lợi và Lê Lai; chính lễ ngày 22 tháng Tám với rước kiệu, dâng hương.
38 bài
Danh mục: Văn học dân gian
Hòn Trống Mái trên núi Trường Lệ gắn với truyền thuyết đôi vợ chồng hóa đá. Bài nêu hai bản kể (tiên nữ bị đày và đôi chim hóa đá), ý nghĩa thủy chung, lễ hội tình yêu hằng năm và việc giữ gìn khối đá.
Danh mục: Ngô – Đinh – Tiền LêThời kỳ: Ngô – Đinh – Tiền Lê
Sau khi Đinh Tiên Hoàng bị hại năm 979, Lê Hoàn được tôn lên ngôi năm 980, lập nhà Tiền Lê và lãnh đạo cuộc kháng chiến đánh tan quân Tống năm 981; các nguồn sử khác nhau về đường tiến quân và địa điểm trận quyết định.
Danh mục: Hồ – Lê sơ – MạcThời kỳ: Hồ – Lê sơ – Mạc
Khởi nghĩa Lam Sơn do Lê Lợi lãnh đạo nổ ra ở Thanh Hóa năm 1418 và kéo dài mười năm chống quân Minh. Sau các chiến thắng Tốt Động – Chúc Động, Chi Lăng – Xương Giang, Lê Lợi lên ngôi năm 1428, mở đầu triều Lê sơ.
Danh mục: Bắc thuộc và đấu tranh giành độc lậpThời kỳ: Bắc thuộc
Năm 248, Triệu Thị Trinh cùng anh là Triệu Quốc Đạt dấy binh chống nhà Đông Ngô ở Cửu Chân (Thanh Hóa), lập căn cứ ở núi Nưa và Bồ Điền, được hưởng ứng lan tới Giao Chỉ; Lục Dận đàn áp, bà tự vẫn ở núi Tùng và được nhân dân thờ làm Vua Bà.
Danh mục: Ngô – Đinh – Tiền LêThời kỳ: Ngô – Đinh – Tiền Lê
Dương Vân Nga, hoàng hậu của Đinh Tiên Hoàng, làm Hoàng Thái hậu khi Đinh Toàn lên ngôi năm 979 rồi cùng triều thần tôn Lê Hoàn lên ngôi năm 980; sử xưa chỉ trích bà, nhiều nhà nghiên cứu nay thông cảm, trong khi thân thế và nghi án năm 979 còn có các giả thuyết khác nhau.
Danh mục: Hồ – Lê sơ – MạcThời kỳ: Hồ – Lê sơ – Mạc
Thành nhà Hồ (Tây Đô) do Hồ Quý Ly cho xây năm 1397 ở Vĩnh Lộc, Thanh Hóa, nổi tiếng với tường và cổng vòm xếp bằng đá khối lớn không chất kết dính. Thành được UNESCO ghi danh Di sản văn hóa thế giới ngày 27/6/2011.
Danh mục: Ngôn ngữ – chữ viết
Chữ Thái cổ của người Thái ở Việt Nam có nhiều kiểu khác nhau, năm 1961 Nhà nước ban hành bộ chữ cải tiến rồi sau đó có các phương án khác. Bài nêu nguồn gốc, các mốc và việc dạy lại chữ Thái ở Thanh Hóa.
Danh mục: Phong tục vòng đời
Cưới gả truyền thống của người Mường, theo mô tả ở Ngọc Lặc (Thanh Hóa): vai trò ông mơ và mế già, các bước thăm dò, dạm ngỏ, ăn hỏi bốn lần, ra mặt rể, cắt của, lễ cưới ba ngày, đón dâu, lại mặt và những nhận xét của tác giả nghiên cứu.
Danh mục: Văn học dân gian
Đẻ đất đẻ nước là sử thi của người Mường, được thầy mo diễn xướng trong tang lễ, kể sự hình thành trời đất, muôn vật và buổi đầu lập mường. Bài nêu nội dung theo các nguồn, cây Chu và Tặm Tạch, cách đọc của giới nghiên cứu và hồ sơ bảo tồn Mo Mường.
Danh mục: Trang phục
Khăn piêu là dải khăn thổ cẩm nền chàm do con gái Thái tự dệt, thêu mặt trái; vừa là vật trang sức, tín vật tình yêu, vật trong cưới và tang, vừa là thước đo sự khéo léo, đi cùng áo cỏm, váy xỉn của phụ nữ Thái ở Tây Bắc và Thanh Hóa.
Danh mục: 54 dân tộc
Người Thổ cư trú chủ yếu ở vùng núi và trung du phía tây Nghệ An và Thanh Hóa, tiếng nói thuộc nhóm Việt - Mường. Họ làm nương rẫy là chính, ở nhà sàn, xưa mỗi làng có trùm làng bầu hằng năm; nghề đan võng gai và tục ngủ mái là những nét văn hóa đáng chú ý.
Danh mục: 54 dân tộc
Người Mường sống thành làng xóm ở chân núi, sườn đồi, chủ yếu ở vùng Hòa Bình cũ, Thanh Hóa và Phú Thọ; tiếng nói thuộc nhóm Việt - Mường. Họ làm ruộng nước là chính, đa số ở nhà sàn bốn mái; thầy mo giữ vai trò trong nghi lễ, và Mo Mường là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
