Lễ hội Lam Kinh

Giới thiệu

Lễ hội Lam Kinh là lễ hội hằng năm tại Khu di tích Lam Kinh (Thanh Hóa), nơi an táng vua Lê Thái Tổ và nhiều vua, hoàng hậu triều Lê sơ. Lễ hội nhằm tưởng nhớ Lê Lợi, Trung Túc Vương Lê Lai cùng các tướng sĩ và nghĩa quân Lam Sơn^[3][4][5]. Lễ hội diễn ra vào tháng Tám âm lịch, ngày 21 gắn với giỗ Lê Lai và ngày 22 gắn với giỗ Lê Lợi^[2].

Di tích Lam Kinh

Theo Cục Di sản văn hóa, Lam Kinh nằm trên địa bàn thị trấn Lam Sơn, xã Xuân Lam (huyện Thọ Xuân) và xã Kiên Thọ (huyện Ngọc Lặc), với diện tích quy hoạch bảo tồn 200 ha. Năm 1430, Lê Thái Tổ đổi tên vùng Lam Sơn thành Lam Kinh và các công trình điện, miếu được xây dựng từ đó^[2]. Báo chí năm 2025 ghi các hoạt động trọng tâm diễn ra tại khu di tích thuộc hai xã Lam Sơn và Kiên Thọ, tỉnh Thanh Hóa^[3]. Khu di tích có các lăng của Lê Thái Tổ (Vĩnh Lăng), Lê Thái Tông (Hựu Lăng), Lê Thánh Tông (Chiêu Lăng), Lê Hiến Tông (Dụ Lăng) và Lê Túc Tông (Kính Lăng), cùng lăng Hoàng Thái hậu Ngô Thị Ngọc Dao^[2]. Lam Kinh được Thủ tướng Chính phủ xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt theo Quyết định số 1419/QĐ-TTg ngày 27/9/2012, với tên “Di tích lịch sử và kiến trúc nghệ thuật Lam Kinh”^[1].

Nguồn gốc hai ngày giỗ

Theo Báo Pháp luật Việt Nam năm 2016, vua Lê Thái Tổ mất ngày 22/8 âm lịch năm 1433 và được an táng tại Lam Sơn. Trước đó, năm 1419, khi nghĩa quân Lam Sơn bị vây ở núi Chí Linh, Lê Lai mặc áo hoàng bào giả làm Lê Lợi, cùng 500 quân cảm tử xuống núi quyết chiến; quân Minh bắt được ông, tưởng là Lê Lợi nên rút quân. Năm 1428, sau khi lên ngôi, Lê Lợi truy tặng ông danh hiệu Đệ nhất Khai quốc công thần. Vì không rõ ngày mất của Lê Lai, theo lời dặn của nhà vua, giỗ Lê Lai được làm trước giỗ vua một ngày, từ đó dân gian có câu “Hai mốt Lê Lai, hai hai Lê Lợi”^[5]. Đền thờ Lê Lai ở Kiên Thọ được dựng năm 1450 và nằm trong quần thể di tích Lam Kinh^[5].

Thời gian và tổ chức

Báo Văn hóa ghi lễ hội năm 2025 diễn ra ba ngày, từ 12 đến 14/10 (21 - 23 tháng Tám âm lịch), theo quy mô cấp tỉnh, trong đó phần lễ chính vào sáng 13/10 (22 tháng Tám) tại sân Rồng, Chính điện Lam Kinh^[3]. Các buổi tế ở đền thờ, thái miếu và lăng mộ do Trung tâm Nghiên cứu lịch sử và Bảo tồn Di sản Thanh Hóa thực hiện vào ngày 12 và 13/10 (21 và 22 tháng Tám), còn lễ dâng hương tưởng niệm bà Hàng Dầu trên đỉnh núi Lam Sơn diễn ra ngày 14/10 (23 tháng Tám)^[3]. Năm 2026, lễ hội do Ủy ban nhân dân tỉnh Thanh Hóa tổ chức vào sáng 2/10 (22 tháng Tám), kỷ niệm 608 năm khởi nghĩa Lam Sơn, 598 năm vua Lê đăng quang và 593 năm ngày mất của Lê Lợi^[4]. Theo Báo Pháp luật Việt Nam, lễ hội được tỉnh tổ chức thường xuyên từ năm 1995^[5].

Phần lễ

Nghi thức mở đầu là rước kiệu vua Lê Thái Tổ và kiệu Trung Túc Vương Lê Lai từ hai đền thờ về sân Rồng Chính điện, do đội tế và đội rước của xã Lam Sơn và xã Kiên Thọ thực hiện; tiếp đó là dâng hương và đọc chúc văn tấu cáo^[3][4]. Lễ dâng hương còn diễn ra tại đền thờ vua Lê Thái Tổ, khu lăng mộ, các tòa Thái miếu, đền thờ Lê Lai và một số nơi thờ các vị khai quốc công thần triều Lê^[3]. Báo Văn hóa cho biết các nghi lễ cúng tế thời Lê được tổ chức theo nghi thức cung đình, có nhạc lễ “Bình Ngô phá trận” và “Chư hầu lai triều”; sau thời gian điện miếu hoang phế, đầu thế kỷ XX người dân làng Lam Sơn dựng lại đền thờ vua Lê Thái Tổ, Lê Lai, Nguyễn Trãi và Bạch Y Công chúa, các nghi thức tế lễ truyền thống dần được phục hồi^[3].

Phần hội

Phần hội năm 2025 gồm trò chơi, trò diễn dân gian, múa bản hội truyền thống, biểu diễn nghệ thuật dân tộc và trưng bày giá trị văn hóa - lịch sử của khu di tích^[3]. Theo bài năm 2016, phần hội có chương trình nghệ thuật tái diễn các sự kiện như hội thề Lũng Nhai, Lê Lai cứu chúa, giải phóng thành Đông Quan, vua Lê Thái Tổ đăng quang^[5]. Năm 2026 có “phiên chợ vùng cao” giới thiệu sản phẩm OCOP của Thanh Hóa, biểu diễn trò Xuân Phả và chương trình nghệ thuật về Lê Lợi cùng nghĩa quân Lam Sơn; khu di tích được miễn vé tham quan từ 30/9 đến hết 3/10^[4].

Giá trị và bảo tồn

Theo Báo Văn hóa, lễ hội nhằm tưởng nhớ, tri ân Lê Lợi, các vua Lê, tướng sĩ và nhân dân đã góp công dựng nước, giữ nước, đồng thời khơi dậy niềm tự hào dân tộc, phát huy truyền thống văn hóa và quảng bá hình ảnh Thanh Hóa^[3].