Thành phố trực thuộc trung ương · Miền Bắc
Đơn vị hành chính hiện hành, hiệu lực từ 1 tháng 7, 2025. Căn cứ: Nghị quyết 202/2025/QH15 (chưa đối chiếu văn bản)
Ngày 7 tháng 4 âm lịch
Lễ hội tưởng nhớ Thánh Gióng ở đền Phù Đổng (mùng 7–9 tháng Tư âm lịch) và đền Sóc (mùng 6–8 tháng Giêng), Hà Nội; UNESCO ghi danh năm 2010.
Ngày 6 tháng 1 âm lịch
Lễ hội đầu xuân ở quần thể Hương Sơn (chùa Hương), Hà Nội, khai hội mùng 6 tháng Giêng và kéo dài đến hết tháng Ba âm lịch.
Ngày 4 tháng 2 âm lịch
Hội làng Nành (Ninh Hiệp xưa, nay là xã Phù Đổng, Hà Nội) từ mùng 4 đến mùng 6 tháng Hai âm lịch, nổi tiếng với lễ rước Âm lúc nửa đêm và tục nâng cây phan; di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2025.
Ngày 5 tháng 3 âm lịch
Lễ hội chùa Thầy (Quốc Oai, Hà Nội) diễn ra từ mùng 5 đến mùng 7 tháng Ba âm lịch để tưởng nhớ Thiền sư Từ Đạo Hạnh, với tế khai hội, mộc dục, rước kiệu và múa rối nước; di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2024.
Ngày 5 tháng 1 âm lịch
Lễ hội của cư dân Bát xã Loa Thành quanh thành Cổ Loa (Hà Nội), tưởng nhớ An Dương Vương; chính hội mùng 6 tháng Giêng với lễ rước kiệu và tế lễ tại đền Thượng.
Ngày 4 tháng 1 âm lịch
Lễ hội đền Hai Bà Trưng ở Hạ Lôi, xã Mê Linh (Hà Nội), từ mùng 4 đến mùng 10 tháng Giêng, chính hội mùng 6, tưởng nhớ Trưng Trắc, Trưng Nhị với rước kiệu và nghi thức giao kiệu.
Ngày 5 tháng 1 âm lịch
Lễ hội kỷ niệm chiến thắng Ngọc Hồi – Đống Đa (1789) tại gò Đống Đa, Hà Nội, tưởng nhớ Hoàng đế Quang Trung – Nguyễn Huệ; chính hội ngày mùng 5 tháng Giêng với lễ rước, dâng hương và phần hội.
104 bài
Danh mục: Ngô – Đinh – Tiền LêThời kỳ: Ngô – Đinh – Tiền Lê
Từ nhà Ngô xưng vương (939) đến nhà Đinh xưng đế (968) và nhà Tiền Lê, bộ máy nhà nước đi từ đơn sơ đến có Thập đạo quân, quan chế văn võ và tăng đạo; các nguồn khác nhau về mốc ra đời của nhà nước tập quyền và quy mô quân đội.
Danh mục: Lê Trung hưng – Trịnh – NguyễnThời kỳ: Lê Trung hưng – Trịnh – Nguyễn
Bản thư đề ngày 10/2/1700, lưu trong kho lưu trữ VOC ở Jakarta, ghi dấu lúc Công ty Đông Ấn Hà Lan chấm dứt 63 năm buôn bán với Đàng Ngoài. Nó cho thấy lợi nhuận tơ lụa – bạc sụt giảm và quan hệ căng thẳng với chúa Trịnh Căn.
Danh mục: Lê Trung hưng – Trịnh – NguyễnThời kỳ: Lê Trung hưng – Trịnh – Nguyễn
Từ năm 1599, khi Trịnh Tùng được phong Bình An vương, Đàng Ngoài có hai bộ máy song song: triều đình vua Lê giữ danh nghĩa, phủ chúa Trịnh nắm thực quyền. Giới nghiên cứu gọi đó là “lưỡng đầu chế”; sử nhà Nguyễn lại phê các chúa là quyền thần.
Danh mục: Văn Lang – Âu LạcThời kỳ: Văn Lang – Âu Lạc
Thạp đồng Đào Thịnh, tìm thấy năm 1961 bên sông Hồng ở Yên Bái cũ, là thạp lớn của văn hóa Đông Sơn, nổi bật với các đôi tượng trên nắp và sáu chiến thuyền quanh thân; thạp được công nhận bảo vật quốc gia năm 2012, hiện lưu giữ tại Bảo tàng Lịch sử quốc gia.
Danh mục: Lê Trung hưng – Trịnh – NguyễnThời kỳ: Lê Trung hưng – Trịnh – Nguyễn
Kẻ Chợ là tên dân gian của Thăng Long thời vua Lê – chúa Trịnh: khu phố nghề, chợ búa quanh hoàng thành, nơi có thương điếm Hà Lan, Anh. Người nước ngoài ghi lại cảnh phố phường đông đúc, nhưng chi tiết về phiên chợ khác nhau giữa các nguồn.
Danh mục: Cận hiện đạiThời kỳ: Cận hiện đại
Nhà tù Hỏa Lò (Maison Centrale) do Pháp xây năm 1896 ở Hà Nội, giam nhiều chiến sĩ yêu nước, về sau giam phi công Mỹ 1964–1973. Bài nêu quá trình xây dựng, những chi tiết các nguồn ghi khác nhau, phần di tích còn lại và các cách trình bày.
Danh mục: Bắc thuộc và đấu tranh giành độc lậpThời kỳ: Bắc thuộc
Triệu Đà lập nước Nam Việt ở Lĩnh Nam khi nhà Tần suy vong rồi thôn tính Âu Lạc, thường được tính vào khoảng năm 179 TCN; nhà Triệu đến năm 111 TCN thì mất. Sử cũ coi đây là một triều đại của Việt Nam, còn nhiều sử gia hiện đại xem đó là chính quyền Hán cát cứ mở đầu Bắc thuộc.
Danh mục: Kiến trúcThời kỳ: Cận hiện đại
Nhà thờ Lớn Hà Nội (Thánh Giuse) được xây từ 1884 và khánh thành Giáng sinh 1887 trên nền chùa Báo Thiên xưa, theo phong cách Gothic gợi Nhà thờ Đức Bà Paris nhưng có mái ngói đất nung và cung thánh chạm gỗ sơn son thếp vàng. Bài nêu quy mô, bố cục và đợt trát, sơn lại năm 2022.
Danh mục: Ngôn ngữ – chữ viếtThời kỳ: Cận hiện đại
Nguyễn Văn Vĩnh (1882–1936) là nhà báo, dịch giả cổ vũ dùng chữ quốc ngữ thay chữ Hán, chữ Nôm. Bài nêu các tờ báo ông làm chủ bút, quan điểm về chữ quốc ngữ và phiên âm tên nước ngoài, hoạt động dịch sách, và các đánh giá khác nhau của giới nghiên cứu.
Danh mục: Lý – TrầnThời kỳ: Lý – Trần
Nguyên phi Ỷ Lan, phi của Lý Thánh Tông và mẹ vua Lý Nhân Tông, hai lần nhiếp chính, nổi tiếng với việc phúc dân và dựng chùa. Bài phân biệt chính sử với thần tích, cổ tích Tấm Cám, nêu mốc năm lệch giữa các nguồn và đền – chùa Bà Tấm ở Dương Xá.
Danh mục: Bắc thuộc và đấu tranh giành độc lậpThời kỳ: Bắc thuộc
Mã Viện là tướng nhà Đông Hán đem quân dẹp cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng năm 42–43; sử Trung Quốc ca ngợi tài quân sự nhưng ông bị đồn tham nhũng, còn cột đồng "Đồng trụ chiết, Giao Chỉ diệt" gắn với tên ông vẫn chưa xác định được có thật và dựng ở đâu.
Danh mục: Tây Sơn – NguyễnThời kỳ: Tây Sơn – Nguyễn
Lịch triều hiến chương loại chí là bộ sách 49 quyển, mười chí, do Phan Huy Chú soạn từ 1809, dâng vua Minh Mạng năm 1821, thường được gọi là bách khoa thư đầu tiên của Việt Nam. Bài nêu bố cục, văn bản, các lần xuất bản và những chỗ nguồn còn khác nhau.
