Đô đốc Đặng Tiến Đông và tranh luận về vị tướng đánh đồn Đống Đa
Tư liệu gia phả, sắc phong và văn bia họ Đặng ở Lương Xá (Chương Mỹ), lập luận của Phan Huy Lê rằng đô đốc Đông là "đô đốc Long" đánh đồn Đống Đa năm 1789, các phản biện về niên đại văn bia và cách đọc tên, và những giả thuyết khác.
Có nguồn · 6

Nội dung này còn tranh luận: các nguồn có thể đưa ra những cách hiểu khác nhau. Hãy đối chiếu các nguồn ở cuối bài.
Câu hỏi cũ về trận Đống Đa
Ngọc Hồi và Đống Đa là hai trận then chốt của cuộc kháng chiến chống quân Thanh năm 1789. Quang Trung trực tiếp chỉ huy trận Ngọc Hồi, còn người chỉ huy đạo quân đánh đồn Đống Đa được sử sách chép sơ lược: Hoàng Lê nhất thống chí gọi là đô đốc Long, Đại Nam chính biên liệt truyện gọi là đô đốc Mưu, và không sách nào nói rõ họ, quê quán của người này[1].
Tư liệu ở Lương Xá và lập luận của Phan Huy Lê
Giáo sư Phan Huy Lê cho biết ông tìm thấy ở làng Lương Xá (Chương Mỹ, Hà Nội) một số tư liệu gốc đời Tây Sơn: đạo sắc đề ngày 3 tháng 7 năm Thái Đức thứ 10 (15/8/1787) phong Đặng Tiến Đông làm đô đốc đồng tri, tước Đông Lĩnh hầu, trấn thủ Thanh Hoa; tấm bia "Tông đức thế tự bi" ở chùa Thủy Lâm do Phan Huy Ích soạn, Ngô Thì Nhậm nhuận sắc, khắc ngày 9/7/1797; và bộ gia phả Đặng gia phổ hệ toản chính thực lục sáu quyển do chính Đặng Tiến Đông biên soạn[1]. Theo gia phả, ông sinh ngày 18/6/1738 tại xã Thịnh Phúc, Phú Xuyên, thuộc chi trưởng họ Đặng gốc Lương Xá, là con thứ tám của Dận quận công Đặng Tiến Cẩm; khoảng nửa đầu năm 1787 ông vào Quảng Nam xin gặp Nguyễn Huệ[1].
Văn bia chép ông "phụng chiếu cầm đạo quân tiên phong", quân Bắc tan vỡ, ông một mình một ngựa tiến trước, dẹp yên nơi cung cấm, rồi được vua ban xã Lương Xá làm thực ấp[1]. Phan Huy Lê đối chiếu với Hoàng Lê nhất thống chí, nơi chép đô đốc Long đánh trại Khương Thượng rồi tiến trước vào thành, và lập luận rằng mỗi đạo quân do một đô đốc chỉ huy, nên các tên Long, Mưu, Đông chỉ có thể là một người. Ông kết luận có nhiều khả năng Đặng Tiến Đông là tên thật của đô đốc Long hay Mưu, đồng thời nói thẳng rằng chưa tìm thấy tài liệu nào xác nhận điều đó[1]. Theo một bài phản biện, bài viết của ông đăng trên Nghiên cứu Lịch sử số 154 (1974)[3].
Ý kiến phản biện
Phía phản biện, theo hai bài đăng trên nghiencuulichsu.com, gồm Đỗ Văn Ninh, Trần Văn Quý và những người ủng hộ họ[2][3]. Họ nêu hai điểm. Thứ nhất, văn bia chỉ ghi công trạng năm Mậu Thân (1788), không nhắc trận năm Kỷ Dậu (1789); đối chiếu với sách Tây Sơn thuật lược thì người tiên phong cùng Vũ Văn Nhậm ra Thăng Long năm 1788 là đô đốc Đặng Giản, người Lương Xá. Thứ hai, tên trên các di bản phải đọc là chữ Giản (暕), không phải Đông (東); gia phả ghi "Đông sau đổi thành Giản"[2]. Từ đó họ cho rằng vị đô đốc ở Lương Xá không phải đô đốc Long. Theo bài dẫn, bài của Đỗ Văn Ninh đăng trên Nghiên cứu Lịch sử năm 1999 và in lại trong sách Đối thoại sử học (2000)[3].
Wikipedia tiếng Việt tóm tắt tranh luận theo hướng tương tự: có ý kiến cho rằng đô đốc Đông (hay Giản) chỉ là người dẫn quân Tây Sơn diệt Nguyễn Hữu Chỉnh năm 1788, không phải người đánh Đống Đa năm 1789[5]. Các bài phản biện nói trên là trang web đăng lại, quan điểm rõ ràng, nên bài chỉ nêu lập luận, không coi là kết luận.
Những đề xuất khác về "đô đốc Long"
Theo Wikipedia, Nguyễn Trọng Trì trong Tây Sơn lương tướng ngoại truyện cho rằng đô đốc Long là Đặng Văn Long, tự Tử Vân, người Tuy Viễn (Bình Định); một số tác giả khác đồng tình. Có người lại cho đó là Lê Văn Long ở Tam Kỳ hoặc Nguyễn Tăng Long ở Quảng Ngãi. Wikipedia kết luận danh tính thật của đô đốc Long chưa xác định[5].
Cách các nguồn phổ thông trình bày
Bảo tàng Lịch sử Quốc gia và báo Dân Việt đều kể Đặng Tiến Đông là người chỉ huy đạo quân tiên phong đánh Đống Đa, theo con đường thượng đạo qua Chương Mỹ; Dân Việt nói rõ vẫn còn ý kiến khác về danh tướng chỉ huy trận này[4][6]. Chi tiết dân quanh vùng đốt con cúi rơm tẩm dầu vây đồn được Dân Việt gán cho sáng kiến của ông, còn Phan Huy Lê chỉ đặt câu hỏi liệu việc ấy có nằm trong mưu kế của ông hay không[1][6]. Tên ông còn được đặt cho một phố gần gò Đống Đa[6].
Những chỗ nguồn ghi khác nhau
Tên cha: Đặng Tiến Cẩm theo Phan Huy Lê và Bảo tàng[1][4], Đặng Tiến Miên theo Dân Việt[6], Đặng Đình Miên theo các bài phản biện và Wikipedia[2][5]. Năm mất chưa rõ: Phan Huy Lê chỉ biết ông mất ngày 15 tháng 4 một năm cuối đời Tây Sơn, Wikipedia ghi 1794 hay 1797[1][5]; còn Nguyễn Quang Thắng và Nguyễn Bá Thế, theo bài phản biện, ghi ông mất đầu năm 1787[2].
- Văn hóa Việt Nam
Nguồn
Mỗi chú thích [n] trong bài dẫn tới nguồn số n ở đây; bấm ↩ để quay lại chỗ trích.
- [1]
Phan Huy Lê, Đô đốc Đặng Tiến Đông: một tướng Tây Sơn chỉ huy trận Đống Đa, Báo cáo nghiên cứu khoa học, Khoa Lịch sử, Trường ĐH Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQGHN (his.ussh.vnu.edu.vn); theo các bài phản biện, đăng trên Nghiên cứu Lịch sử số 154, tháng 1/1974, 1974
Truy cập ngày 13 tháng 11, 2026
Độ tin cậy: hạng AĐã xác minh
- [2]
Đã có bằng chứng để phân biệt: Đô đốc Đặng Tiến Đông, Đô đốc Đặng Tiến Giản với Đô đốc Long, nghiencuulichsu.com (bài đăng lại, không rõ tác giả), 2014
Truy cập ngày 13 tháng 11, 2026
Độ tin cậy: hạng CChưa xác minh
- [3]
Sự thật về “Báo cáo nghiên cứu khoa học: Đô đốc Đặng Tiến Đông, một tướng Tây Sơn chỉ huy trận Đống Đa” của Giáo sư Phan Huy Lê, nghiencuulichsu.com (bài đăng lại, không rõ tác giả), 2015
Truy cập ngày 13 tháng 11, 2026
Độ tin cậy: hạng CChưa xác minh
- [4]
Đô Đốc Đông Hầu Đặng Tiến Đông, Bảo tàng Lịch sử Quốc gia (baotanglichsu.vn)
Truy cập ngày 13 tháng 11, 2026
Độ tin cậy: hạng BĐã xác minh
- [5]
- [6]
Võ tướng Đặng Tiến Đông đã có công lớn thế nào trong chiến thắng trước quân Thanh?, Báo Dân Việt, 2025
Truy cập ngày 13 tháng 11, 2026
Độ tin cậy: hạng BĐã xác minh
Độ tin cậy của nguồn
- Hạng A
- Sách, nghiên cứu học thuật, văn bản chính thức, hồ sơ UNESCO.
- Hạng B
- Báo chí uy tín, tài liệu tổng hợp có tác giả.
- Hạng C
- Bách khoa mở (như Wikipedia), blog: dùng để tham khảo, cần đối chiếu thêm.
Lịch sử chỉnh sửa
Xuất bản lần đầu ngày 19 tháng 11, 2026. Bạn đang xem phiên bản 1.
Bài chưa có chỉnh sửa nào được ghi công khai kể từ khi xuất bản.

Thấy chỗ chưa đúng? Báo cho chúng mình nhé!
Form sẽ tự điền tên bài và phiên bản bạn đang xem.
Báo sai sót