Hôn nhân của người Mông: tục kéo vợ và lễ cưới (nhóm Mông Đen ở Tà Xùa, Sơn La)
Hôn nhân của người Mông Đen ở Tà Xùa (Sơn La): ngoại hôn dòng họ, thách cưới, hai ông mối, lễ mở ô. Kéo vợ vừa là nghi lễ bắt buộc vừa bị tranh luận khi biến tướng thành bắt, cướp vợ; bài nói rõ các nguồn lệch nhau.
Có nguồn · 4

Nguyên tắc hôn nhân
Bài của Nguyễn Thị Huyền trên Tạp chí Văn hóa Nghệ thuật (số 417, 2019) dựa trên điền dã ở xã Tà Xùa (Bắc Yên, Sơn La), nơi người Mông chiếm hơn 99% dân số, và tập trung vào nhóm Mông Đen. Theo bài, nhóm này ngoại hôn dòng họ, nội hôn tộc người, theo chế độ một vợ một chồng, và hôn nhân trước hết nhằm duy trì nòi giống, bổ sung sức lao động. Tuổi kết hôn trước đây là nam 12-15, nữ 15-18, vợ thường hơn chồng 3-5 tuổi; ngày nay tuổi kết hôn đã nâng lên, nhưng bài vẫn ghi tảo hôn còn phổ biến dù tỉ lệ giảm đáng kể trong những năm gần đây[1]. Tính chất "mua bán" của hôn nhân, theo tác giả, thể hiện ở tiền thách cưới: xưa bằng bạc trắng, khoảng ba chục năm trước khi bài viết thì bằng tiền, dao động 25-30 triệu đồng[1].
Kéo vợ: nghi lễ và cách hiểu
Người Mông Đen ở Tà Xùa quan niệm cô gái chưa được kéo về nhà chồng thì chưa được dòng họ nhà trai coi trọng, nên kéo vợ vẫn là nghi lễ bắt buộc. Bài mô tả thủ tục thực hiện theo nguyên tắc tự nguyện, sau khi cô gái đã nhận lời. Đoàn nhà trai có 4-5 người, chọn ngày chẵn (nhất là ngày Hợi, Thìn, Tuất) và thường làm ban đêm, vì kéo ban ngày bị cho là cô gái lười và sẽ bị phạt vạ; cô dâu bước qua ngưỡng cửa nhà trai là lúc thủ tục hoàn thành[1].
TS Trần Hữu Sơn, trả lời Thể thao & Văn hóa, cho rằng gọi "bắt vợ" hay "cướp vợ" là sai nguyên bản, phải gọi là "kéo vợ". Ông mô tả: kéo vợ nhằm cô gái đồng ý, cần 3 hoặc 5 chàng trai; khi về đến nhà, chủ nhà quay con gà trống đỏ trên đầu cô gái ba vòng để nhập hồn; cô ngủ buồng cùng chị hoặc em gái chàng trai, tìm hiểu gia đình trong khoảng ba ngày, đồng ý thì mới ăn hỏi rồi cưới[2]. Ông cho rằng kéo vợ cũng là cách đối phó nạn thách cưới cao (thập niên 1980 có nơi thách một con trâu cùng hàng trăm lít rượu), và nhiều nhà dân tộc học cho rằng tục này bắt nguồn từ giai đoạn chuyển từ mẫu hệ sang phụ hệ; đây là giả thuyết được nêu trong bài, chưa phải kết luận đã kiểm chứng[2].
Báo Pháp luật Việt Nam thuật lại buổi thảo luận do viện iSEE tổ chức với năm thanh niên Mông ở Yên Bái, Lào Cai, Điện Biên. Bài cho biết tiếng Mông gọi tục này là "coj nyaab", nghĩa là đi đón cô dâu về; cô gái được kéo nhiều lần thì càng tự hào vì phải xinh đẹp, giỏi giang. Sau ba ngày chàng trai vẫn phải sang nhà gái "xin cưới" và bố mẹ cô gái giữ quyền quyết định; bắt hay cướp vợ trái ý cô gái không được khuyến khích và bị phạt vạ lớn[3].
Từ báo tin đến đám cưới
Sáng hôm sau kéo vợ, nhà trai nhờ hai ông mối (một chính, một phụ) sang nhà gái làm thủ tục thông báo. Ông mối chính cầm ô đen buộc khăn, ông mối phụ đeo túi đựng thuốc lào và mang rượu; nhà gái nhận thuốc lào tức là đồng ý cho bàn chuyện hỏi cưới, nhưng thường để ông mối nài nỉ vài lần. Việc trao tiền thách cưới làm qua nghi thức "lùa trâu vào chuồng": một sàng tiền tượng trưng cho con trâu được đưa vào buồng bố mẹ cô gái[1].
Ngày thứ ba sau kéo vợ làm lễ nhập ma, gọi hồn cô gái về để ma nhà trai nhận; có khi cô được đặt tên mới. Khoảng ba ngày sau khi kéo vợ, đôi vợ chồng cùng bố chú rể sang thăm bố mẹ vợ, mang bánh dày với số lượng chẵn. Nhà trai sau đó tổ chức đám cưới có người điều hành riêng, mời rượu và hát đối đáp theo nghi thức; cuối buổi là lễ quỳ lạy tạ và lễ mở ô, khi chiếc ô đen treo từ lúc báo tin mới được mở bung, để mọi người biết cô đã là con dâu của gia đình[1].
Biến tướng và tranh luận
Đầu năm 2022, một đoạn clip ghi cảnh cô bé bị kéo ở Mèo Vạc (Hà Giang) khiến dư luận bức xúc; công an đã can thiệp. TTVH Online dẫn bà Triệu Thị Tình, Phó Giám đốc Sở VHTTDL Hà Giang: trước kia kéo vợ chỉ diễn ra khi hai người thỏa thuận, cô gái phải đủ 18 và chàng trai đủ 20 tuổi[4]. Hai con số này khác nhau; các bài không giải thích, có thể vì khác địa phương và thời điểm.
TS Trần Hữu Sơn kêu gọi phân biệt kéo vợ với cướp vợ; ông cho rằng cần bổ sung cơ chế trong cộng đồng, thay vì giữ quy ước không ai can thiệp trong mọi trường hợp, và việc cướp vợ phải bị xử lý theo pháp luật[2]. Một thanh niên Mông trong buổi thảo luận nêu nguyên nhân gồm việc trẻ đi học nội trú ít được truyền dạy văn hóa, và hình ảnh "kéo vợ" trên truyền thông phần lớn mang tính bạo lực[3]. Phó Chủ tịch huyện Mèo Vạc cho biết số cặp tảo hôn giảm từ 128 (2018) xuống 21 (2021)[4].
Các nguồn trên chủ yếu là báo chí và một bài tạp chí về một địa phương, nên bài không khái quát cho mọi nhóm Mông.
- Văn hóa Việt Nam
Nguồn
Mỗi chú thích [n] trong bài dẫn tới nguồn số n ở đây; bấm ↩ để quay lại chỗ trích.
- [1]
- [2]
TS Trần Hữu Sơn: "Không nên chỉ vì phẫn nộ mà coi kéo vợ là hủ tục", Thể thao & Văn hóa (TTXVN), đăng ngày 14/02/2022, 2022
Truy cập ngày 18 tháng 11, 2026
Độ tin cậy: hạng BĐã xác minh
- [3]
Hồng Minh, "Kéo vợ" từ góc nhìn của thanh niên người H'Mông, Báo Pháp luật Việt Nam, đăng ngày 18/02/2022, 2022
Truy cập ngày 18 tháng 11, 2026
Độ tin cậy: hạng BĐã xác minh
- [4]
Ngăn chặn sự biến tướng tục "kéo vợ", Thể thao & Văn hóa (TTXVN), đăng ngày 11/02/2022, 2022
Truy cập ngày 18 tháng 11, 2026
Độ tin cậy: hạng BĐã xác minh
Độ tin cậy của nguồn
- Hạng A
- Sách, nghiên cứu học thuật, văn bản chính thức, hồ sơ UNESCO.
- Hạng B
- Báo chí uy tín, tài liệu tổng hợp có tác giả.
- Hạng C
- Bách khoa mở (như Wikipedia), blog: dùng để tham khảo, cần đối chiếu thêm.
Lịch sử chỉnh sửa
Xuất bản lần đầu ngày 19 tháng 11, 2026. Bạn đang xem phiên bản 1.
Bài chưa có chỉnh sửa nào được ghi công khai kể từ khi xuất bản.
Bài này có hữu ích với bạn không?

Thấy chỗ chưa đúng? Báo cho chúng mình nhé!
Form sẽ tự điền tên bài và phiên bản bạn đang xem.
Báo sai sót