Chữ nổi Braille tiếng Việt: bảng chữ cái, năm dấu thanh và chuẩn quốc gia năm 2019
Chữ nổi Braille tiếng Việt dùng ô sáu chấm, có tổ hợp riêng cho ă, â, ê, ô, ơ, ư, đ và năm ô dấu thanh. Bài nêu quy tắc đặt dấu theo Thông tư 15/2019, lịch sử từ cuối thế kỷ XIX, vai trò của Hội Người mù Việt Nam và các trường học.
Có nguồn · 5

Ô sáu chấm và bảng chữ cái tiếng Việt
Chữ nổi Braille tiếng Việt dùng cùng "ô Braille" như mọi thứ tiếng khác: sáu chấm nổi xếp hai cột, ba hàng. Chuẩn quốc gia đánh số chấm 1, 2, 3 từ trên xuống ở cột trái và 4, 5, 6 ở cột phải. Mỗi tổ hợp chấm mã hóa một chữ cái, chữ số hay ký hiệu; đọc theo chiều từ trái sang phải, hết dòng thì xuống dòng. Viết bằng máy chữ hay máy tính cũng từ trái sang phải; còn viết bằng bảng và dùi thì từ phải sang trái, nên vị trí các chấm lõm được quy định ngược lại[1].
Bảng chữ cái tiếng Việt trong chuẩn gồm 29 chữ, mỗi chữ một ô và đứng liền nhau trong từ. Chữ a là chấm 1; các chữ có dấu phụ có tổ hợp riêng, chẳng hạn ă là 345, â là 16, ê là 126, ô là 1456, ơ là 246, ư là 1256 và đ là 2346. Một bảng chữ cái mở rộng bổ sung thêm f, j, w, z[1].
Năm dấu thanh, mỗi dấu một ô
Điểm khác với Braille tiếng Pháp là tiếng Việt có thanh điệu. Chuẩn quy định năm dấu thanh, mỗi dấu chiếm một ô riêng: huyền là chấm 56, sắc là 35, hỏi là 26, ngã là 36 và nặng là chấm 6[1].
Vị trí dấu thanh theo quy tắc cụ thể. Chữ chỉ có vần và dấu thanh thì dấu thanh đứng trước vần; chẳng hạn "oán" viết dấu sắc rồi o, a, n. Chữ có phụ âm đầu thì dấu thanh đứng sau phụ âm đầu và trước vần; "chính" viết ch, dấu sắc, rồi i, n, h. Hai trường hợp riêng được quy định thêm. Với "qu", viết qu trước, rồi dấu thanh, rồi phần vần; nếu vần bắt đầu bằng u thì lược u ấy, như "quyết". Với "gi", nếu phần vần không bắt đầu bằng i thì viết gi trước, như "giỏi"; nếu vần bắt đầu bằng i thì chỉ viết g rồi dấu thanh, như "gìn" và "gì"[1].
Chữ hoa và ký hiệu trình bày
Bảng ký hiệu trình bày trong chuẩn liệt kê 52 mục, gồm dấu câu, các loại ngoặc, dấu in đậm, in nghiêng, gạch chân, dấu báo thơ và nhiều dấu hiệu khác. Chữ hoa dùng ký hiệu báo riêng: chấm 46 đặt trước một chữ cái cần viết hoa, chấm 456 đặt trước một chữ viết hoa toàn bộ như "UNESCO". Với cụm từ, ký hiệu báo hoa đặt trước cụm và ký hiệu kết thúc chấm 156 đặt sau chữ cuối: "Việt Nam" dùng chấm 25 và 46, còn "VIỆT NAM" viết hoa toàn bộ dùng hai lần chấm 46[1].
Đường đi từ trường học đến chuẩn quốc gia
Theo Tia Sáng, chữ Braille do người Pháp đưa vào Việt Nam từ cuối thế kỷ XIX. Bảng gốc dựa trên chữ cái Latin nên không có Â, Ă, Ê, Ơ; các trường dành cho người khiếm thị tự đặt ký hiệu theo cách riêng, khiến người đọc ở các vùng khác nhau khó hiểu nhau[4]. Trường Mù Sài Gòn lập năm 1926 là tiền thân của Trường Phổ thông đặc biệt Nguyễn Đình Chiểu hiện nay ở Thành phố Hồ Chí Minh; hai trường nam và nữ sinh mù hợp nhất năm 1976[5].
Ở miền Bắc, theo Hội Người mù Việt Nam, người mù bắt đầu tiếp cận chữ Braille từ năm 1943, khi ông Nguyễn Chí Thiện, học sinh trường người mù ở Sài Gòn, cùng vợ ra Hà Nội vận động mở trường. Hội ra đời tháng 4/1969 và nhanh chóng mở các lớp xóa mù chữ Braille. Năm 1971 Trung ương Hội lập tổ nghiên cứu 20 người do ông Đinh Thuyên làm tổ trưởng, với sự giúp đỡ của Viện Ngôn ngữ học và khoa Ngữ văn Đại học Tổng hợp. Sau 5 năm thử nghiệm, tổ hoàn thành bản chữ viết tắt rút ngắn khoảng 40% so với chữ đủ. Hội ghi lại rằng khi ấy cách trình bày dấu thanh còn khác nhau; sau khi đất nước thống nhất, người dùng ở cả ba miền tự chuyển sang cách đặt dấu như ở miền Bắc vì tiện và đơn giản hơn, không qua thảo luận chính thức[3]. Đây là lời kể của chính tổ chức, chưa đối chiếu được với tài liệu độc lập.
Hai cột mốc muộn hơn là hội thảo năm 2003 của Trung tâm Nghiên cứu Giáo dục Trẻ khuyết tật thuộc Viện Khoa học Giáo dục, với sự hỗ trợ của tổ chức CRS, nhằm xây dựng và thống nhất hệ thống ký hiệu Braille cho người khiếm thị[4]; và bộ sách giáo khoa chữ nổi từ lớp 1 đến lớp 12 do 20 giáo viên Trường Nguyễn Đình Chiểu biên soạn trong sáu năm (2002–2009), gồm 311 quyển với 36.000 trang chữ nổi và 500 trang hình nổi[5].
Khung pháp lý
Luật Người khuyết tật năm 2010 quy định người khuyết tật nhìn được học bằng chữ nổi Braille theo chuẩn quốc gia, giao Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định chuẩn đó, và có chính sách hỗ trợ việc thu thập, biên soạn, xuất bản tài liệu in chữ nổi Braille[2]. Thông tư 15/2019/TT-BGDĐT, ký ngày 30/8/2019 và có hiệu lực từ 16/10/2019, ban hành chuẩn này sau biên bản thẩm định ngày 4/4/2019. Chuẩn áp dụng cho các cơ sở giáo dục thuộc hệ thống giáo dục quốc dân và các tổ chức, cá nhân hoạt động giáo dục cùng các hoạt động liên quan đến người khuyết tật[1].
Bài này chỉ đi vào phần quy tắc đọc, viết ô, bảng chữ cái, dấu thanh và ký hiệu trình bày. Văn bản chuẩn còn nhiều bảng dài khác mà bài chưa tóm tắt.
- Văn hóa Việt Nam
Nguồn
Mỗi chú thích [n] trong bài dẫn tới nguồn số n ở đây; bấm ↩ để quay lại chỗ trích.
- [1]
- [2]
Luật Người khuyết tật (Luật số 51/2010/QH12), văn bản hợp nhất số 24/VBHN-VPQH, Văn phòng Quốc hội (văn bản hợp nhất năm 2026), 2026
Truy cập ngày 18 tháng 11, 2026
Độ tin cậy: hạng AĐã xác minh
- [3]
Sơ lược lịch sử 35 năm Hội Người mù Việt Nam (1969–2004), Hội Người mù Việt Nam (trang hnmvn.vn)
Truy cập ngày 18 tháng 11, 2026
Độ tin cậy: hạng BĐã xác minh
- [4]
Louis Braille (1809 - 1852) - Người đem lại ánh sáng cho thế giới bóng tối, Tia Sáng (tiasang.com.vn), đăng ngày 4/8/2009, 2009
Truy cập ngày 18 tháng 11, 2026
Độ tin cậy: hạng BĐã xác minh
- [5]
Minh Đức, Kỷ niệm 200 năm ngày sinh Louis Braille, Tuổi Trẻ Online, đăng ngày 14/2/2009, 2009
Truy cập ngày 18 tháng 11, 2026
Độ tin cậy: hạng BĐã xác minh
Độ tin cậy của nguồn
- Hạng A
- Sách, nghiên cứu học thuật, văn bản chính thức, hồ sơ UNESCO.
- Hạng B
- Báo chí uy tín, tài liệu tổng hợp có tác giả.
- Hạng C
- Bách khoa mở (như Wikipedia), blog: dùng để tham khảo, cần đối chiếu thêm.
Lịch sử chỉnh sửa
Xuất bản lần đầu ngày 19 tháng 11, 2026. Bạn đang xem phiên bản 1.
Bài chưa có chỉnh sửa nào được ghi công khai kể từ khi xuất bản.

Thấy chỗ chưa đúng? Báo cho chúng mình nhé!
Form sẽ tự điền tên bài và phiên bản bạn đang xem.
Báo sai sót