Hội trò Xuân Phả (Thọ Xuân, Thanh Hóa)
Hội trò Xuân Phả ở làng Xuân Phả (Thọ Xuân, Thanh Hóa) gồm lễ tế thành hoàng và năm điệu múa trò mô phỏng năm nước lân bang tiến cống; được công nhận di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2016 và phục dựng từ năm 1990.
Có nguồn · 4
Trò diễn của một làng quê xứ Thanh
Trò Xuân Phả là một tổ hợp múa hát diễn xướng của làng Xuân Phả, trước đây thuộc xã Xuân Trường, huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa[1]. Một bài báo năm 2026 ghi địa bàn này nay thuộc xã Thọ Xuân[4]. Người dân vùng này có câu "ăn bánh với giò không bằng xem trò Xuân Phả", cho thấy sức hút của trò diễn[1].
Nguồn gốc và truyền thuyết
Theo nhiều nhà nghiên cứu văn hóa dân gian được Báo Nhân Dân dẫn lại, trò diễn có từ thời Đinh, gắn với sự tích thành hoàng làng giúp vua Đinh Tiên Hoàng dẹp loạn 12 sứ quân. Nhà vua tổ chức lễ mừng ở miếu thờ thành hoàng làng và ban cho dân làng năm điệu múa gọi là "Ngũ quốc lân bang đồ tiến cống", mô phỏng năm nước láng giềng đến dâng lễ vật[1]. Nghệ nhân Bùi Văn Hùng nêu mốc khoảng thế kỷ IX–X, và thuật lại chuyện sứ giả của Đinh Bộ Lĩnh gặp giông tố nên dừng ở làng, được thành hoàng báo mộng; nhà vua sau đó phong thần hiệu Đại Hải Long Vương cho thành hoàng làng[2]. Một bài báo khác cho biết đến nay chưa ai đưa ra lý lẽ thật thuyết phục về thời điểm trò xuất hiện, các nhà nghiên cứu chỉ ước đoán khoảng nghìn năm trước, từ thời Đinh[3].
Năm điệu trò
Năm điệu trò là Hoa Lang, Chiêm Thành, Tú Huần (còn gọi Lục Hồn Nhung), Ai Lao và Ngô Quốc[1][2]. Theo Báo Pháp Luật, trò Chiêm Thành có mũ sừng, mặt nạ gỗ, áo đỏ; trò Tú Huần có mũ tre và mặt nạ bà cố, mẹ cùng mười người con; trò Ai Lao có voi, hổ, chúa, người hầu, mười quân cầm xênh tre; trò Hoa Lang có ông cháu, mế nàng và mười quân cầm quạt, mái chèo[3]. Báo Nhân Dân cho biết ba trò Hoa Lang, Chiêm Thành, Tú Huần dùng mặt nạ bằng da bò hoặc gỗ, nhịp trống, thanh la, mõ và sênh tre giữ nhịp, còn nhạc điệu và lời ca mang âm hưởng hò và dân ca xứ Thanh[1].
Thời gian và diễn trình hội
Theo Báo Pháp Luật, hội trò gắn với lễ tế thành hoàng làng vào ngày 10 và 11 tháng Hai âm lịch hằng năm, trước khi múa năm điệu trò có trò dẹp đám với 24 người cầm cờ lau và trò chạy giải của 12 trai đinh trong làng[3]. Một bài đăng năm 2025 trên Báo Văn hóa lại ghi lễ hội diễn ra vào đầu tháng Hai âm lịch[2], nên ngày cụ thể có thể khác nhau giữa các nguồn.
Phục dựng và di sản
Theo Báo Pháp Luật, trước Cách mạng Tháng Tám làng vẫn tổ chức hội đều đặn; sau này nghè bị phá và nhiều chục năm không có lễ hội, đến năm 1990 mới được phục dựng[3]. Báo Văn hóa cho biết từ thập niên 1930 trò từng được biểu diễn ở Hội chợ nông sản Thọ Xuân năm 1935 và Hội chợ Huế năm 1936[2]. Trò Xuân Phả được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia từ năm 2016[1][2].
Hiện nay các nghệ nhân vẫn là nông dân, chỉ tập hợp khi làng có lễ hội hay có khách, trò được đưa vào hoạt động ngoại khóa ở trường học địa phương và địa phương đang xây dựng không gian văn hóa Xuân Phả theo mô hình câu lạc bộ[4]. Nội dung bài dựa trên báo chí và lời kể của nghệ nhân, chưa có nguồn học thuật độc lập để đối chiếu.
- Văn hóa Việt Nam
Nguồn
Mỗi chú thích [n] trong bài dẫn tới nguồn số n ở đây; bấm ↩ để quay lại chỗ trích.
- [1]
- [2]
- [3]
Nghìn năm Hội trò Xuân Phả, Báo Pháp Luật Việt Nam, 2004
Truy cập ngày 20 tháng 11, 2026
Độ tin cậy: hạng BĐã xác minh
- [4]
Xuân Phả, vũ điệu từ ký ức, Báo Nhân Dân, 2026
Truy cập ngày 20 tháng 11, 2026
Độ tin cậy: hạng BĐã xác minh
Độ tin cậy của nguồn
- Hạng A
- Sách, nghiên cứu học thuật, văn bản chính thức, hồ sơ UNESCO.
- Hạng B
- Báo chí uy tín, tài liệu tổng hợp có tác giả.
- Hạng C
- Bách khoa mở (như Wikipedia), blog: dùng để tham khảo, cần đối chiếu thêm.
Lịch sử chỉnh sửa
Xuất bản lần đầu ngày 20 tháng 11, 2026. Bạn đang xem phiên bản 1.
Bài chưa có chỉnh sửa nào được ghi công khai kể từ khi xuất bản.
Bài này có hữu ích với bạn không?

Thấy chỗ chưa đúng? Báo cho chúng mình nhé!
Form sẽ tự điền tên bài và phiên bản bạn đang xem.
Báo sai sót