28 articles
Category: Ngôn ngữ – chữ viếtPeriod: Cận hiện đại
Nhiều tên món ăn, thức uống, rau củ và đồ dùng trong bếp của tiếng Việt như bít tết, pa-tê, xà lách, cà phê, phin có gốc Pháp. Bài nêu bối cảnh tiếp xúc thời Pháp thuộc, các nhóm từ, cách Việt hóa món ăn và hai cách nhìn về giao thoa văn hóa.
Category: Ngôn ngữ – chữ viết
Từ ngữ Nam Bộ ngày càng đi vào tiếng Việt toàn dân. Theo nghiên cứu của Viện Ngôn ngữ học (2025), 413 từ đã thâm nhập, hơn một nửa giữ nguyên nghĩa, số còn lại mở rộng hoặc thu hẹp nghĩa. Bài nêu thái độ của người miền Bắc qua một khảo sát nhỏ và một mẫu về giọng phát thanh.
Category: Ngôn ngữ – chữ viết
Văn bia khắc trên đá và thác bản in rập từ đó là nguồn tư liệu chữ Hán, chữ Nôm về làng xã. Bài nêu bộ thác bản của Viện Viễn Đông Bác Cổ Pháp (1910–1944), người làm thác bản, nội dung văn bia, bia gia tộc, kho thác bản ở Viện Nghiên cứu Hán Nôm và số liệu lệch giữa các nguồn.
Category: Ngôn ngữ – chữ viếtPeriod: Cận hiện đại
Ở Việt Nam hiện có hai bộ chữ Latin cho tiếng Mông: chữ Mông Việt Nam, ban hành theo Nghị định 206/CP ngày 27/11/1961, và chữ Mông quốc tế (RPA) du nhập từ Lào. Bài nêu cách xây dựng, khác biệt kỹ thuật, số liệu khảo sát ở hai bản vùng Tây Bắc và tranh luận về việc chọn bộ chữ.
Category: Ngôn ngữ – chữ viết
Phương ngữ Nghệ Tĩnh (tiếng Nghệ) thuộc vùng phương ngữ Trung của tiếng Việt. Bài nêu vị trí trong ba vùng phương ngữ, đặc điểm thanh điệu, ngữ âm (vần anh/ach, nguyên âm o/ô), vốn từ riêng như đại từ và từ ngữ nghề nông, cùng các bộ từ điển và công trình nghiên cứu về tiếng địa phương này.
Category: Ngôn ngữ – chữ viếtPeriod: Cận hiện đại
Nam Phong tạp chí là nguyệt san ra ở Hà Nội từ 1/7/1917 đến cuối năm 1934, do Phạm Quỳnh làm chủ bút, in chữ quốc ngữ và chữ Hán, về sau thêm Pháp văn. Bài nêu hoàn cảnh ra đời, tôn chỉ dùng quốc ngữ truyền bá học thuật Đông – Tây, đóng góp về ngôn ngữ và những đánh giá trái chiều.
Category: Ngôn ngữ – chữ viếtPeriod: Tây Sơn – Nguyễn
Nam Việt Dương Hiệp tự vị (Dictionarium Anamitico-Latinum) của Taberd in năm 1838 ở Ấn Độ là từ điển Việt – Latinh có chữ Nôm, quốc ngữ và Latinh. Bài nêu tác giả, cấu trúc hai quyển, một trang từ điển, giá trị và hạn chế.
Category: Ngôn ngữ – chữ viếtPeriod: Hồ – Lê sơ – Mạc
Tập thơ Nôm của Nguyễn Trãi (1380–1442) được coi là tập thơ Nôm cổ nhất còn lại. Bài nêu văn bản và tự dạng Nôm, dấu vết phụ âm đầu kép của tiếng Việt thế kỷ XV, công trình Nguyễn Trãi quốc âm từ điển và nhận định về quá trình Việt hóa ngôn ngữ thơ.
Category: Ngôn ngữ – chữ viếtPeriod: Cận hiện đại
Nguyễn Văn Vĩnh (1882–1936) là nhà báo, dịch giả cổ vũ dùng chữ quốc ngữ thay chữ Hán, chữ Nôm. Bài nêu các tờ báo ông làm chủ bút, quan điểm về chữ quốc ngữ và phiên âm tên nước ngoài, hoạt động dịch sách, và các đánh giá khác nhau của giới nghiên cứu.
Category: Ngôn ngữ – chữ viếtPeriod: Cận hiện đại
Hội Truyền bá quốc ngữ lập năm 1938 ở Hà Nội do Nguyễn Văn Tố làm hội trưởng, dạy chữ quốc ngữ cho người mù chữ đến 1945 rồi thành nòng cốt của Bình dân học vụ. Bài nêu việc lập hội, kết quả và điểm các nguồn ghi khác nhau.
Category: Ngôn ngữ – chữ viết
Giải âm là hình thức dịch kinh điển Nho gia từ chữ Hán sang chữ Nôm, từ thời Hồ Quý Ly đến thế kỷ XIX. Bài nêu thuật ngữ, Thi kinh giải âm, Tứ thư ước giải và vai trò của dịch Nôm trong giáo dục, khoa cử.
Category: Ngôn ngữ – chữ viếtPeriod: Cận hiện đại
Đại Nam quấc âm tự vị (1895–1896) của Huỳnh Tịnh Của là tự điển đơn ngữ tiếng Việt đầu tiên, ghi mục từ kèm chữ Nôm, chữ Hán và giải nghĩa bằng tiếng Việt. Bài nêu cách soạn, đặc điểm, ưu điểm và hạn chế.
