Bỏ qua tới nội dung chính
Người Việt Nam
Danh mục: Văn Lang – Âu LạcCòn tranh luậnTỉnh, thành phố: Phú ThọThời kỳ: Văn Lang – Âu Lạc

Ngọc phả Hùng Vương: văn bản, niên đại 1470 và tranh luận

Ngọc phả Hùng Vương kể sự tích 18 đời Hùng Vương, đề do Nguyễn Cố soạn năm 1470. Bài tóm tắt nội dung bản dịch, các bản Phú Thọ và Nam Định, nghi vấn can chi và niên đại, và những cách đọc khác nhau.

Báo sai sót

Có nguồn · 4

Thác bản một tấm bia chữ Hán, nền đen chữ trắng; đầu bản có tiêu đề 雄王祠考, phía dưới là các cột chữ Hán viết dọc kín mặt bia và dòng niên đại cùng tên người ghi ở cuối bản.
Thác bản bia "Hùng Vương từ khảo" (雄王祠考) về các đền thờ Hùng Vương ở vùng Nghĩa Lĩnh, niên đại Bảo Đại 15 (1940) theo mô tả của Commons. Đây là ảnh minh họa văn bản Hán về tín ngưỡng Hùng Vương, không phải bản ngọc phả.Public domain, qua Wikimedia Commons · Phạm vi công cộng · Nguồn ảnh

Nội dung này còn tranh luận: các nguồn có thể đưa ra những cách hiểu khác nhau. Hãy đối chiếu các nguồn ở cuối bài.

Văn bản được gọi là ngọc phả

Ngọc phả là loại văn bản Hán Nôm cùng nhóm với thần tích, ghi sự tích các vị được thờ; theo Bùi Quang Hùng, các bản ngọc phả và thần tích ở nhiều địa phương thường giống nhau về nội dung vì chép lại của nhau[1]. Bản Hùng Vương ngọc phả được nhắc nhiều nhất do Hàn lâm viện trực học sĩ Nguyễn Cố soạn năm Hồng Đức nguyên niên (1470), gồm 21 tờ, 42 trang chữ Hán, gần 10.000 chữ, hiện lưu ở Bảo tàng Hùng Vương (Phú Thọ). GS Ngô Đức Thọ dịch trọn vẹn xong ngày 25/12/2011, và nguồn giới thiệu bản dịch cho biết trước đó chưa ai dịch toàn văn[2]. Niên đại 1470 và tên soạn giả là điều văn bản tự ghi, chưa phải điều đã được kiểm chứng.

Nội dung theo bản dịch

Văn bản mở đầu từ Đế Minh, cháu ba đời Viêm Đế, sinh ra Kinh Dương Vương. Kinh Dương Vương được giao cai trị phương nam, chọn Hoan Châu (Nghệ An) làm đô cũ rồi dựng đô ở Phong Châu, đặt quốc hiệu Văn Lang. Lạc Long Quân nối ngôi lấy hiệu Hùng Hiền Vương; vợ là Âu Cơ sinh một bọc trăm trứng. Tiếp theo là danh sách 18 đời Hùng Vương, mỗi đời kèm số năm "ở ngôi" (Kinh Dương Vương 215 năm, Lạc Long Quân 400 năm)[2].

Đời cuối là Hùng Tuyền Vương, gắn với chuyện Sơn Tinh – Thủy Tinh và Tản Viên. Vua Thục từ Ai Lao kéo quân sang; Hùng Tuyền Vương đắp Loa Thành, rùa vàng cho một chiếc vuốt làm lẫy nỏ và Cao Lỗ chế nỏ thần. Tản Viên khuyên nhường nước, Thục An vương lên thay và lập Dao Đài ở Nghĩa Lĩnh; về sau Triệu Đà thắng nhờ Trọng Thủy dụ Mỵ Châu rồi đổi lẫy nỏ[2]. Các mô-típ rùa vàng, nỏ thần, Trọng Thủy – Mỵ Châu quen thuộc, nhưng ở đây người đắp Loa Thành và sai Cao Lỗ chế nỏ là Hùng Tuyền Vương chứ không phải Thục vương[2].

Phần kết cho thấy một công dụng khác: Thục An vương ban danh hiệu "Trung Nghĩa" cho làng giữ đền, cấp 500 mẫu ruộng ở gò Nghĩa Lĩnh; các triều sau đến "triều Lê ta" đều chuẩn y việc thờ cúng và miễn thuế, sưu dịch cho làng[2]. Vì vậy văn bản vừa là sự tích vừa là bản ghi đặc quyền của làng thờ.

Niên đại: dấu hỏi từ can chi

Bùi Quang Hùng (Tạp chí Hán Nôm, 2011) khảo bản Phú Thọ ký hiệu VHT.99 ở Cục Lưu trữ quốc gia: đây là bản viết tay, theo nét chữ có ít nhất ba người viết. Phần Ngọc phả 18 đời ghi ở trang 1 "Hoằng Định nguyên niên (1600), Nguyễn Trọng hiệu đính, Lê Đình Hoan sao", ở trang 21 "tháng 3 năm Nhâm Thìn, niên hiệu Hồng Đức thứ nhất (1470), Nguyễn Cố phụng soạn". Ông nhận xét Hồng Đức nguyên niên là năm Canh Dần chứ không phải Nhâm Thìn; người chép từ bản 1470 không thể nhầm can chi như vậy, nên đây là bản cố ý làm cổ chứ không phải bản sao[1]. Dòng đề cuối bản dịch của Ngô Đức Thọ cũng ghi "Nhâm Thìn, Hồng Đức thứ nhất (1470)"[2].

Ông đối chiếu với bản Nam Định, in ở đình Vân Cù (Nam Trực) năm Gia Long nguyên niên (1802), đề tên Hàn lâm học sĩ Nguyễn Đình Thần. Hai bản trùng hơn 90% văn tự nhưng khác soạn giả và niên đại. Tổng thời gian trị vì là 2761 năm ở bản Phú Thọ và 2655 năm ở bản Nam Định; Hùng Huy Vương ở đời 6 và đời 7, Hùng Chiêu Vương ở đời 7 và đời 9, Hùng Định Vương ở đời 9 và đời 14; Phù Đổng ở đời 5 và đời 6, trong khi Toàn thư và Lĩnh Nam chích quái ghi đời 6[1]. Theo Bùi Quang Hùng, Toàn thư và Việt Nam sử lược ghi Hùng Vương kéo dài 2622 năm (2879–258 TCN), còn Toàn thư và Lĩnh Nam chích quái không nêu số đời lẫn tên các vua; ông coi 18 đời là truyền thuyết[1].

Ông nêu hai giả thiết: hai bản chép lẫn nhau rồi cố ý đổi tình tiết, văn tự, tên soạn giả và niên đại; hoặc cả hai chép từ một bản gốc đã bị cố ý làm mới. Theo ông, thêm bớt và giả tên người soạn là hiện tượng thường gặp ở thần tích, ngọc phả[1].

Những cách đọc khác

Phan Duy Kha, người giới thiệu bản dịch, viết rằng ngọc phả không phải là lịch sử nhưng vẫn mang dấu vết lịch sử[3]. Thượng tọa Thích Tâm Hiệp giới thiệu một bản ở miếu Hùng Vương, thôn Vân Luông (Việt Trì) có phần "Nam Việt Hùng Vương ngọc phả vĩnh truyền tự điển"; ông hiểu "18 đời" là 18 chi, mỗi chi có thể nhiều vua, tổng cộng 180 vua trong 2.655 năm, và nói bản Hy Cương không nhắc ba ngai thờ Đột Ngột Cao Sơn, Ất Sơn, Viễn Sơn[4]. Đây là cách đọc phổ thông, chưa có thẩm định học thuật trong các nguồn đã đọc, và khác cách Bùi Quang Hùng coi 18 đời là truyền thuyết.

Những điều chưa chắc

Nơi lưu giữ được ghi khác nhau: Cục Lưu trữ quốc gia (ký hiệu VHT.99) theo Bùi Quang Hùng, Bảo tàng Hùng Vương theo nguồn giới thiệu bản dịch[1][2]. Chưa rõ bản dịch của Ngô Đức Thọ, bản VHT.99 và bản ở Hy Cương là một vật hay các bản chép cùng văn bản, nên bài không kết luận về tính xác thực của niên đại 1470.

  • Văn hóa Việt Nam

Nguồn

Mỗi chú thích [n] trong bài dẫn tới nguồn số n ở đây; bấm ↩ để quay lại chỗ trích.

  1. [1]

    Bùi Quang Hùng, Về hai văn bản Ngọc phả Hùng Vương, Tạp chí Hán Nôm, số 5 (108), 2011, tr. 53–59 (Viện Nghiên cứu Hán Nôm); bản đăng lại trên hannom.vass.gov.vn, 2011

    Truy cập ngày 12 tháng 11, 2026

    Độ tin cậy: hạng AĐã xác minh

    ↩↩2↩3↩4↩5↩6

  2. [2]

    Ngô Đức Thọ (dịch), Phan Duy Kha (giới thiệu), Giới thiệu toàn văn bản dịch Ngọc phả Hùng Vương (bản Hồng Đức nguyên niên, Ngô Đức Thọ dịch, Phan Duy Kha giới thiệu), Trang Ngô tộc (ngotoc.vn), 23/3/2018, đăng lại từ caobaquat.com.vn, 2018

    Truy cập ngày 12 tháng 11, 2026

    Độ tin cậy: hạng BĐã xác minh

    ↩↩2↩3↩4↩5↩6↩7

  3. [3]

    Phan Duy Kha, "Giải mã" Ngọc phả Hùng Vương, Bảo tàng Lịch sử quốc gia (baotanglichsu.vn), đăng lại từ bee.net.vn, 19/12/2012, 2012

    Truy cập ngày 12 tháng 11, 2026

    Độ tin cậy: hạng BĐã xác minh

    ↩

  4. [4]

    Thích Tâm Hiệp, Đôi điều về gốc tích các Vua Hùng qua Hùng Vương Thánh tổ Ngọc phả, Rea Times (reatimes.vn), 27/6/2020, 2020

    Truy cập ngày 12 tháng 11, 2026

    Độ tin cậy: hạng CChưa xác minh

    ↩

Độ tin cậy của nguồn

Hạng A
Sách, nghiên cứu học thuật, văn bản chính thức, hồ sơ UNESCO.
Hạng B
Báo chí uy tín, tài liệu tổng hợp có tác giả.
Hạng C
Bách khoa mở (như Wikipedia), blog: dùng để tham khảo, cần đối chiếu thêm.

Lịch sử chỉnh sửa

Xuất bản lần đầu ngày 13 tháng 11, 2026. Bạn đang xem phiên bản 1.

Bài chưa có chỉnh sửa nào được ghi công khai kể từ khi xuất bản.

Bài này có hữu ích với bạn không?

Thấy chỗ chưa đúng? Báo cho chúng mình nhé!

Form sẽ tự điền tên bài và phiên bản bạn đang xem.

Báo sai sót