Trang phục truyền thống của người Ba Na
Nam mặc áo chui đầu và đóng khố chữ T, nữ mặc áo chui đầu với váy là tấm vải đen quấn thân dưới; màu đen, đỏ, trắng, hoa văn dải ngang và sọc. Bài nêu cách nhuộm, nghề dệt, làng Xí Thoại ở Đắk Lắk (Phú Yên cũ), chỗ các nguồn lệch nhau về màu chủ đạo và việc mặc hôm nay.
Có nguồn · 6

Người Ba Na và địa bàn
Người Ba Na (Bahnar) nói tiếng thuộc nhóm Môn–Khmer, cư trú chủ yếu ở bắc Tây Nguyên. Báo Dân tộc và Phát triển (2022) nêu địa bàn gồm Gia Lai, Kon Tum, miền tây Bình Định, Phú Yên và Khánh Hòa; theo địa giới từ năm 2025, Kon Tum cũ thuộc Quảng Ngãi, Bình Định cũ thuộc Gia Lai, Phú Yên cũ thuộc Đắk Lắk[1]. Các nhóm địa phương gồm Rơ Ngao, Rơ Lơng (Y Lăng), Tơ Lô, Gơ Lar, Krem, cùng các tên gọi theo vùng như Bơ Nâm, Kon Kđe, Ala Kông[1]. Các bài báo dưới đây mô tả trang phục chung của người Ba Na, ít khi tách theo từng nhóm.
Bộ trang phục nam
Báo Nhân Dân (2025) và Thông tấn xã Việt Nam (2015) mô tả nam giới mặc áo chui đầu, cổ xẻ, hở ngực, cộc tay, đóng khố hình chữ T quấn ngang dưới bụng, luồn qua háng rồi che một phần mông[2][3]. Thân áo có đường sọc đỏ chạy ngang, gấu áo màu trắng; sau lưng thêu hình cây nêu, vạt áo trang trí hoa cúc; trên đầu chít khăn kiểu "đầu rìu"[3]. Ngày rét họ khoác tấm choàng; dịp lễ bỏ mả, nam giới thường búi tóc sau gáy, cài lông chim công và đeo vòng đồng[1].
Bộ trang phục nữ
Phụ nữ mặc áo chui đầu không xẻ cổ, kết hợp với váy. Váy không được may kín mà chỉ là một tấm vải đen quấn quanh thân dưới[2]. Theo bài về làng Xí Thoại (Báo Nhân Dân, 2024), váy có tua rua hạt cườm, họa tiết băng trắng nằm ở giữa thân áo và váy, hai ống tay áo đều có hoa văn, thắt lưng dệt thêu hoa văn với tua vải buông dài hai bên hông[4]. Lối trang trí theo dải băng ngang này cũng được Thông tấn xã Việt Nam ghi nhận[3].
Về đầu tóc, phụ nữ ưa để tóc ngang vai, có khi búi và cài lược hoặc trâm bằng đồng, thiếc. Có nhóm không chít khăn mà chỉ quấn dây vải hoặc vòng cườm; nhóm ở An Khê, Mang Yang (Gia Lai) chít khăn chàm trùm kín đầu[1]. Thiếu nữ đội khăn có hàng cúc trắng, chuỗi cườm và cúc bạc[2]. Trang sức gồm chuỗi hạt cườm ở cổ, vòng đồng xoắn từ cổ tay đến khuỷu tay và nhẫn đeo ở hai, ba ngón[1]; Báo Nhân Dân còn cho biết các phụ kiện ấy được tin là có vai trò trừ tà ma[2].
Màu sắc và hoa văn
Các nguồn không hoàn toàn thống nhất về màu chủ đạo. Một cán bộ Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Kon Tum (trích trong bài của Thông tấn xã) nói trang phục dùng ba màu chính vàng, đỏ, đen: đỏ là sức mạnh và tình yêu, trắng là khát vọng, đen là quyền lực của núi rừng và được coi trọng nhất[3]. Bài về Xí Thoại nêu ba màu chủ đạo là trắng, đỏ, đen, trong đó người Ba Na đặc biệt tôn trọng màu đen[4].
Về nhuộm, Báo Nhân Dân cho biết màu đen lấy từ lá chàm và cây mô, màu đỏ từ nhựa cây Kxang, Kơ bai, màu vàng từ củ nghệ hoặc cây Kmếch[2]. Báo Đại Đoàn Kết (2020) kể cách giã chàm ngâm ba ngày đêm, thêm vôi, vớt lên được sợi đen, và phụ nữ ngày trước vì thế thường thâm đen từ khuỷu tay trở xuống; màu vàng từ củ Ktrơn, màu đỏ từ vỏ cây Kxan. Cũng theo bài này, nay nhiều nơi dùng sợi công nghiệp mua ở chợ, nhưng cách trang trí hoa văn và phối màu vẫn theo lối cũ[5].
Hoa văn chủ yếu là hình khối đối xứng chạy dọc tấm vải; điểm nhấn là các đường sọc. Gấu áo nam có sọc ngang đỏ, trắng; áo nữ có sọc ở khuỷu tay, cổ, ngang ngực và gấu, váy có sọc ở thân và gấu[2]. Thổ cẩm Xí Thoại có đặc điểm là ô hoa văn nổi giống thêu tay ở cả hai mặt vải[4].
Nghề dệt và việc mặc hôm nay
Thiếu nữ Ba Na thường được bà, mẹ dạy dệt từ khoảng 12–15 tuổi, và bộ váy áo tự dệt được xem là thước đo sự đảm đang[4][5]. Nhưng nay vải may sẵn tràn vào, trang phục truyền thống chủ yếu xuất hiện ở lễ hội[4]. Làng Xí Thoại (xã Xuân Lãnh, Phú Yên cũ) từng chỉ còn vài người biết lên khung dệt; sau đề án năm 2016 và dự án hỗ trợ từ năm 2022, làng được UBND tỉnh Phú Yên công nhận là làng nghề truyền thống vào cuối năm 2023, với khoảng 40 hộ làm nghề[4].
Ở Gia Lai, nhóm tác giả Hà Thị Hồng Vân, Hoàng Thị Thanh Hương và Nông Bằng Nguyên (Tạp chí Khoa học xã hội Việt Nam, 2020) khảo sát từ năm 2016 ở các cộng đồng Ba Na, tìm hiểu thay đổi về nguyên liệu, kỹ thuật tạo màu và hoa văn, phương tiện dệt, lực lượng nghệ nhân cùng cách dùng trang phục truyền thống[6]. Bài này mới được đọc phần tóm tắt nên chưa trích kết luận chi tiết.
- Văn hóa Việt Nam
Nguồn
Mỗi chú thích [n] trong bài dẫn tới nguồn số n ở đây; bấm ↩ để quay lại chỗ trích.
- [1]
- [2]
- [3]
Họa tiết trên trang phục của người Ba Na, Thông tấn xã Việt Nam (vietnam.vnanet.vn), đăng ngày 06/03/2015, 2015
Truy cập ngày 18 tháng 11, 2026
Độ tin cậy: hạng BĐã xác minh
- [4]
- [5]
Nét đẹp văn hóa của người Ba Na, Báo Đại Đoàn Kết, đăng ngày 07/05/2020, 2020
Truy cập ngày 18 tháng 11, 2026
Độ tin cậy: hạng BĐã xác minh
- [6]
Hà Thị Hồng Vân, Hoàng Thị Thanh Hương, Nông Bằng Nguyên, Bảo tồn nghề dệt thổ cẩm của dân tộc Ba-na, Tạp chí Khoa học xã hội Việt Nam, số 12 (2020) (đăng trực tuyến 12/01/2023), 2020
Truy cập ngày 18 tháng 11, 2026
Độ tin cậy: hạng AĐã xác minh
Độ tin cậy của nguồn
- Hạng A
- Sách, nghiên cứu học thuật, văn bản chính thức, hồ sơ UNESCO.
- Hạng B
- Báo chí uy tín, tài liệu tổng hợp có tác giả.
- Hạng C
- Bách khoa mở (như Wikipedia), blog: dùng để tham khảo, cần đối chiếu thêm.
Lịch sử chỉnh sửa
Xuất bản lần đầu ngày 19 tháng 11, 2026. Bạn đang xem phiên bản 1.
Bài chưa có chỉnh sửa nào được ghi công khai kể từ khi xuất bản.
Bài này có hữu ích với bạn không?

Thấy chỗ chưa đúng? Báo cho chúng mình nhé!
Form sẽ tự điền tên bài và phiên bản bạn đang xem.
Báo sai sót