Nghề dệt thổ cẩm và trang phục của người Hrê (Quảng Ngãi)
Làng Teng (Ba Tơ) là nơi duy nhất của người Hrê ở Quảng Ngãi còn dệt thổ cẩm. Bài nêu trang phục nam, nữ theo nếp cũ, màu đen đỏ trắng, hoa văn, nghề dệt được công nhận di sản năm 2019 và những chỗ các nguồn ghi số liệu khác nhau.
Có nguồn · 8

Khái quát
Người Hrê có 149.460 người theo điều tra năm 2019, nói tiếng thuộc nhóm Môn – Khơ Me. Họ sống chủ yếu ở miền tây Quảng Ngãi (Sơn Hà, Ba Tơ, Minh Long), một phần ở An Lão (Bình Định cũ, nay thuộc Gia Lai) và số ít ở Kon Plông (Kon Tum cũ, nay thuộc Quảng Ngãi)[1]. Các bài báo đều viết rằng Làng Teng, thuộc xã Ba Thành (huyện Ba Tơ) trước khi sáp nhập, là nơi duy nhất của người Hrê ở Quảng Ngãi còn giữ nghề dệt thổ cẩm truyền thống; làng có hơn 200 hộ, phần lớn là người Hrê[2][6]. Bài đăng năm 2026 trên Tạp chí Công Thương ghi khu Làng Teng cũ nay thuộc thôn Ba Thành, xã Ba Động[7].
Trang phục theo nếp cũ
Theo tư liệu dân tộc học trên cổng thông tin của Bộ Dân tộc và Tôn giáo, nam giới Hrê xưa đóng khố, chít khăn, chỉ mặc áo khi dự lễ hội hoặc đi xa. Phụ nữ mặc váy ống kiểu hai tầng, có áo và khăn trùm đầu. Trang sức gồm vòng đồng, bạc, nhôm và chuỗi cườm; riêng đàn ông không đeo trang sức ở tai[1]. Cũng nguồn này cho biết ngày nay phần lớn người Hrê mặc theo kiểu người Việt; nhiều phụ nữ còn dùng váy nhưng không còn là váy sợi bông tự dệt, có dải hoa văn ở hai đầu ống và mặc thành hai tầng như xưa[1].
Màu chủ đạo của thổ cẩm Hrê là đen, đỏ và trắng, trong đó đen làm nền[2][3][5]. Các bài báo ghi lại cách giải thích của người Hrê: đen và trắng là đất và nước, đỏ là thần linh[3][5]. Báo Đại Đoàn Kết thêm rằng đen mang tính âm, nữ, còn đỏ là thế giới vô hình, tính dương, thuộc về nam giới; riêng bài này gắn đen với đất và nước mà không nhắc trắng[2]. Theo một nhà nghiên cứu ở Bình Định được Báo Văn hóa dẫn, váy nữ có màu đen dịu, còn khố và khăn quấn đầu của đàn ông thì đỏ chiếm ưu thế[5].
Khung dệt và hoa văn
Tư liệu dân tộc học mô tả người Hrê dệt theo lối cổ truyền gọi là Inđônêdiêng: bộ dụng cụ gồm que, thanh, ống rời bằng gỗ và tre, chỉ liên kết thành hệ thống khi căng sợi để dệt; hoa văn được dệt cùng lúc với vải[1]. Báo Sài Gòn Giải Phóng viết xưa kia phụ nữ Làng Teng dùng cây bông và khung dệt truyền thống[8], còn VnBusiness (2021) cho biết nghề dệt vải từ sợi bông đã không còn, thợ dùng chỉ nhiều màu có sẵn[3]. Một tấm thổ cẩm phải dệt khoảng nửa tháng, có khi lâu hơn tùy kích thước[2][4].
Hoa văn chủ yếu là hình học xếp thành ô nối tiếp: đường viền màu song song, hình tam giác cân, hình vuông đặt cạnh nhau, cùng đường thẳng và đường lượn sóng cách điệu thành sông suối, cỏ cây, hoa lá, chim muông[2][3]. Báo Sài Gòn Giải Phóng cho rằng hoa văn Làng Teng có dáng dấp của hai nét văn hóa Đại Việt và Chăm Pa; nhận xét này không kèm dẫn chứng[8]. Sản phẩm truyền thống gồm váy, áo nữ; khố, áo nam; khăn đội đầu, tấm đắp, tấm địu con và túi đựng đồ[2].
Công nhận và giữ nghề
Nghề dệt thổ cẩm của người Hrê ở Làng Teng được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2019; VnBusiness ghi đó là Quyết định số 446/QĐ-BVHTTDL ngày 29/1/2019[3]. Tỉnh Quảng Ngãi sau đó triển khai dự án bảo tồn văn hóa thôn Làng Teng trên 1,48 ha, vốn 10,5 tỷ đồng[3].
Số người còn giữ nghề được các bài ghi khác nhau, có thể do thời điểm và cách đếm khác nhau. Năm 2021, VnBusiness ghi khoảng 10 nghệ nhân dệt thủ công, nghề khó vì đầu ra và giá, khoảng 800.000 đồng một bộ[3]. Đầu năm 2022, Báo Văn hóa ghi địa phương có 50 người giữ nghề, trong đó 10 người dệt thường xuyên; một tấm thổ cẩm bình thường 800.000 đồng, may thành bộ áo quần khoảng 950.000 đồng, và nhiều người Hrê đã bỏ sắc phục, ăn mặc như người miền xuôi[4]. Năm 2026, Tạp chí Công Thương cho biết một hộ kinh doanh liên kết với 15 nghệ nhân[7].
Vài năm gần đây, vải dệt được cắt thành cà vạt, khăn quàng, khăn trải bàn, túi, sổ tay[6][8]. Cà vạt và khăn quàng thổ cẩm đạt OCOP 4 sao cấp tỉnh; một hộ kinh doanh báo cáo năm 2024 bán khoảng 1.000 cà vạt, 400 khăn quàng và 400 bộ váy áo, doanh thu trên 1 tỷ đồng, việc làm cho 20 lao động Hrê[6]. Đây là số liệu do cơ sở cung cấp cho báo, bài này không kiểm chứng độc lập. Năm 2026, xã có bốn sản phẩm thổ cẩm đạt OCOP[7]. Thổ cẩm Làng Teng cũng từng được đưa đến trình diễn tại EXPO 2020 Dubai[8].
Phục dựng trang phục ở An Lão
Năm 2023, UBND huyện An Lão (Bình Định cũ) triển khai kế hoạch phục dựng trang phục truyền thống của người Hrê và Ba Na trong huyện. Sau hội thảo, huyện chọn mẫu của người Hrê ở Ba Tơ làm chuẩn về màu sắc, hoa văn, chất liệu. Bộ nam gồm áo, khố và tấm choàng, lược bớt ren tua ở phía dưới và các đường kẻ ngang; bộ nữ gồm váy, áo, lược hoa văn hình thoi và ren tua, đồng thời bổ sung một mẫu váy hai tầng[5]. Như vậy, bộ trang phục "chuẩn" ở An Lão là bản phục dựng có điều chỉnh, không phải sao chép nguyên mẫu Làng Teng.
- Văn hóa Việt Nam
Nguồn
Mỗi chú thích [n] trong bài dẫn tới nguồn số n ở đây; bấm ↩ để quay lại chỗ trích.
- [1]
- [2]
- [3]
- [4]
Băn khoăn với phát triển nghề dệt thổ cẩm ở làng Teng, Báo Văn hóa, 2022
Truy cập ngày 18 tháng 11, 2026
Độ tin cậy: hạng BĐã xác minh
- [5]
Để trang phục truyền thống đồng bào H’rê, Bana hút khách giữa đại ngàn, Báo Văn hóa, 2023
Truy cập ngày 18 tháng 11, 2026
Độ tin cậy: hạng BĐã xác minh
- [6]
Nâng tầm thương hiệu thổ cẩm Làng Teng, Tạp chí Công Thương (Bộ Công Thương), 2024
Truy cập ngày 18 tháng 11, 2026
Độ tin cậy: hạng BĐã xác minh
- [7]
[eMagazine] Giữ hồn thổ cẩm Hrê: Từ khung cửi Làng Teng đến thị trường, Tạp chí Công Thương (Bộ Công Thương), 2026
Truy cập ngày 18 tháng 11, 2026
Độ tin cậy: hạng BĐã xác minh
- [8]
Ngọc Oai, Vải vóc đại ngàn, Báo Sài Gòn Giải Phóng, 2024
Truy cập ngày 18 tháng 11, 2026
Độ tin cậy: hạng BĐã xác minh
Độ tin cậy của nguồn
- Hạng A
- Sách, nghiên cứu học thuật, văn bản chính thức, hồ sơ UNESCO.
- Hạng B
- Báo chí uy tín, tài liệu tổng hợp có tác giả.
- Hạng C
- Bách khoa mở (như Wikipedia), blog: dùng để tham khảo, cần đối chiếu thêm.
Lịch sử chỉnh sửa
Xuất bản lần đầu ngày 19 tháng 11, 2026. Bạn đang xem phiên bản 1.
Bài chưa có chỉnh sửa nào được ghi công khai kể từ khi xuất bản.
Bài này có hữu ích với bạn không?

Thấy chỗ chưa đúng? Báo cho chúng mình nhé!
Form sẽ tự điền tên bài và phiên bản bạn đang xem.
Báo sai sót