Bỏ qua tới nội dung chính
Người Việt Nam
Danh mục: Nghệ thuật trình diễnSử liệuTỉnh, thành phố: Hà NộiThời kỳ: Cận hiện đạiDân tộc: Kinh

Kịch nói Việt Nam: từ vở Chén thuốc độc (1921) đến lễ kỷ niệm 100 năm

Kịch nói là loại hình sân khấu thoại không hát, hình thành đầu thế kỷ XX từ ảnh hưởng của kịch Pháp, lấy mốc vở Chén thuốc độc của Vũ Đình Long ở Nhà hát Lớn Hà Nội năm 1921. Bài nêu bối cảnh, các chặng phát triển, lần dựng lại năm 2021 và những chỗ nguồn ghi khác nhau.

Báo sai sót

Có nguồn · 7

Mặt bên tòa nhà nhiều tầng sơn vàng nhạt, viền trắng, mái vòm xám, ban công sắt; phía trước là bụi hoa lantana cam đỏ và cột đèn đường tròn.
Ảnh minh họa: Nhà hát Lớn Hà Nội nhìn từ phía bắc, chụp ngày 3/8/2018. Đây là nơi công diễn Chén thuốc độc năm 1921; ảnh không phải cảnh buổi diễn.Christophe95, CC BY-SA 4.0, qua Wikimedia Commons · CC BY-SA · Nguồn ảnh

Khái quát

Kịch nói là loại hình sân khấu diễn bằng lời thoại, không hát, du nhập từ phương Tây và hình thành ở Việt Nam vào đầu thế kỷ XX, bên cạnh chèo, tuồng và cải lương vốn là ca kịch[2][4]. Các nguồn cùng lấy mốc là vở Chén thuốc độc của Vũ Đình Long, công diễn lần đầu ở Nhà hát Lớn Hà Nội năm 1921, và năm 2021 được kỷ niệm là một trăm năm kịch nói Việt Nam[1][2][5].

Bối cảnh ra đời

Theo Ngô Tự Lập, kịch nói hình thành song song với việc văn hóa Pháp lan rộng và chữ quốc ngữ được truyền bá; Báo Đại Đoàn Kết thêm rằng tầng lớp thị dân và viên chức Tây học thời đó muốn có sự đổi thay cho sân khấu dân tộc. Nhà hát Lớn Hà Nội xây năm 1911 cũng mở ra không gian biểu diễn mới[3][4]. Trước đó, ông Nguyễn Văn Vĩnh đã dịch nhiều vở của Molière sang tiếng Việt[4]. Vietnam News ghi một vở của Molière dịch sang tiếng Việt được diễn ở Nhà hát Lớn ngày 20/4/1920, và lúc ấy kịch kiểu này chủ yếu có khán giả là người Pháp và một số trí thức Tây học, trong khi công chúng rộng hơn vẫn thích xem hát[2]. Báo Đại Đoàn Kết kể thêm rằng nhóm dựng Molière nhận được giúp đỡ về cách diễn và phục trang từ một số người Pháp[3].

Chén thuốc độc

Vũ Đình Long là người Tây học, có nhà xuất bản Tân Dân và nhiều tờ báo; ông viết vở kịch ba hồi này khi khoảng 25 tuổi[2][4]. Vở xoay quanh gia đình thầy thông phán Thu, kể cảnh sa sút của một gia đình công chức khá giả dưới tác động của rượu chè, mê tín và những lối sống mới, qua đó phản ánh xung đột văn hóa ở đô thị đầu thế kỷ XX[2][3][4]. Báo Đại Đoàn Kết nhận xét cốt truyện còn đơn giản, có sự can thiệp ngẫu nhiên từ bên ngoài, nhưng vở có ý nghĩa vì cảnh tỉnh người xem và được yêu thích[3].

Ông Dương Nhữ Tiếp, hội trưởng hội đồng diễn kịch, được Ngô Tự Lập dẫn lại đã phát biểu trước buổi diễn rằng chưa bao giờ có bản kịch tả phong tục An Nam diễn đúng thể cách An Nam như vở này[4]. Năm 1921, ông Nguyễn Mạnh Bổng, tổng thư ký Hội Bắc kỳ Công thương đồng nghiệp, viết rằng văn học sử sau này chép đến lối văn kịch có lẽ sẽ kể từ bản kịch này[4]. Vũ Đình Long còn viết Tòa án lương tâm, Đàn bà mới và Việt hóa kịch của Corneille, Sê-khốp[4].

Các chặng tiếp theo

Vietnam News tóm tắt: sau Chén thuốc độc có thêm nhiều tác giả người Việt viết kịch, các báo như Phong Hóa, Ngày Nay đăng kịch bản của bạn đọc, và năm 1935 nhà thơ Thế Lữ lập đoàn kịch ở Hải Phòng, một đoàn nghiêng về chuyên nghiệp[2]. Báo Nông nghiệp và Môi trường nêu thêm nhà văn Vi Huyền Đắc với Uyên ương (1927), Ông Ký Cóp (1937), và cho rằng các tác phẩm tiêu biểu của sân khấu về sau như Vũ Như Tô của Nguyễn Huy Tưởng, hay kịch của Nguyễn Đình Thi, đều xuất phát từ văn bản của nhà văn[7]. Theo Vietnam News, thời kỳ sau Đổi mới, Lưu Quang Vũ cùng Doãn Hoàng Giang và những người khác đưa lên sân khấu các vấn đề đời sống, và nhiều diễn viên nổi tiếng được đào tạo từ giai đoạn này[2].

Kỷ niệm 100 năm

Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam tổ chức tuần lễ kỷ niệm 100 năm kịch nói từ 21 đến 27/10/2021 tại Nhà hát Lớn Hà Nội, mở đầu bằng việc dựng lại Chén thuốc độc[1][5]. Vở do NSƯT Bùi Như Lai đạo diễn, Đỗ Trí Hùng biên tập, có nghệ sĩ Nhà hát Kịch Việt Nam, Nhà hát Tuổi trẻ, Nhà hát Chèo Hà Nội và sinh viên Trường Đại học Sân khấu - Điện ảnh Hà Nội tham gia[1]. Kịch bản được rút gọn để hợp với khán giả hiện nay, đồng thời thêm các đoạn hát văn và múa[2][3].

Cách dựng ấy nhận ý kiến trái chiều. Bài trên Báo Đại biểu Nhân dân (25/10/2021) cho rằng hai hồi đầu được viết thêm, thêm nhiều mảng hát múa, nên bản dựng xa tinh thần của vở gốc vốn muốn chứng tỏ kịch nói không cần hát múa[6]. Đạo diễn giải thích rằng ông chủ trương giữ tinh thần của kịch bản nhưng tôn vinh các hình thức dân gian được nhắc tới trong vở[3].

Thách thức hiện nay

Vietnam News cho rằng từ khoảng năm 2000 số người đến rạp giảm mạnh do cạnh tranh của video, truyền hình và phát trực tuyến, nghệ sĩ phải làm thêm nghề khác[2]. Một bài bình luận của Báo Nông nghiệp và Môi trường nêu tình trạng thiếu kịch bản và việc nhà văn ít còn viết cho sân khấu[7].

Những chỗ nguồn khác nhau

Ngày công diễn lần đầu được Báo Đại biểu Nhân dân, Báo Đại Đoàn Kết và Diễn đàn Doanh nghiệp ghi là 22/10/1921, còn Báo Pháp luật Việt Nam ghi 21/10/1921[1][3][4][5]. Cách gọi "vở kịch nói đầu tiên" cũng cần hiểu theo nghĩa vở do người Việt viết về xã hội Việt Nam: Vietnam News và Báo Đại Đoàn Kết đều nhắc những buổi diễn Molière bằng tiếng Việt từ năm 1920, trước Chén thuốc độc[2][3]. Năm mất của Vũ Đình Long được ghi là 1960 trong một bài và 1969 trong bài khác[4][7].

  • Văn hóa Việt Nam

Nguồn

Mỗi chú thích [n] trong bài dẫn tới nguồn số n ở đây; bấm ↩ để quay lại chỗ trích.

  1. [1]

    Th. Nguyên, Dựng lại vở ''Chén thuốc độc'' sau 100 năm ra mắt, Báo Đại biểu Nhân dân, 2021

    Truy cập ngày 12 tháng 11, 2026

    Độ tin cậy: hạng BĐã xác minh

    ↩↩2↩3↩4

  2. [2]

    Nguyễn Mỹ Hà, 100 years: the rise and fall of modern theatre in Việt Nam, Báo Việt Nam News (Vietnam News), 2021

    Truy cập ngày 12 tháng 11, 2026

    Độ tin cậy: hạng BĐã xác minh

    ↩↩2↩3↩4↩5↩6↩7↩8↩9↩10

  3. [3]

    Cao Ngọc, Sân khấu Việt ‘rộn ràng’ ngày trở lại, Báo Đại Đoàn Kết, 2021

    Truy cập ngày 12 tháng 11, 2026

    Độ tin cậy: hạng BĐã xác minh

    ↩↩2↩3↩4↩5↩6↩7↩8

  4. [4]

    Ngô Tự Lập, Vũ Đình Long & vở kịch nói đầu tiên, Báo Diễn đàn Doanh nghiệp, 2021

    Truy cập ngày 12 tháng 11, 2026

    Độ tin cậy: hạng BĐã xác minh

    ↩↩2↩3↩4↩5↩6↩7↩8↩9↩10

  5. [5]

    Tuần lễ kỷ niệm 100 năm sân khấu kịch nói Việt Nam, Báo Pháp luật Việt Nam, 2021

    Truy cập ngày 12 tháng 11, 2026

    Độ tin cậy: hạng BĐã xác minh

    ↩↩2↩3

  6. [6]

    Nhân Đăng, Khó thấy bóng dáng xưa, Báo Đại biểu Nhân dân, 2021

    Truy cập ngày 12 tháng 11, 2026

    Độ tin cậy: hạng BĐã xác minh

    ↩

  7. [7]

    Tuy Hòa, 100 năm kịch nói và sự im lặng của giới nhà văn, Báo Nông nghiệp và Môi trường, 2021

    Truy cập ngày 12 tháng 11, 2026

    Độ tin cậy: hạng BĐã xác minh

    ↩↩2↩3

Độ tin cậy của nguồn

Hạng A
Sách, nghiên cứu học thuật, văn bản chính thức, hồ sơ UNESCO.
Hạng B
Báo chí uy tín, tài liệu tổng hợp có tác giả.
Hạng C
Bách khoa mở (như Wikipedia), blog: dùng để tham khảo, cần đối chiếu thêm.

Lịch sử chỉnh sửa

Xuất bản lần đầu ngày 12 tháng 11, 2026. Bạn đang xem phiên bản 1.

Bài chưa có chỉnh sửa nào được ghi công khai kể từ khi xuất bản.

Bài này có hữu ích với bạn không?

Thấy chỗ chưa đúng? Báo cho chúng mình nhé!

Form sẽ tự điền tên bài và phiên bản bạn đang xem.

Báo sai sót