Bỏ qua tới nội dung chính
Người Việt Nam
Danh mục: Làng nghềSử liệuTỉnh, thành phố: HuếDân tộc: Kinh

Phường Đúc Huế: nghề đúc đồng phục vụ cung đình

Phường Đúc là làng đúc đồng bên sông Hương, gắn với thợ theo chúa Nguyễn vào Thuận Hóa. Bài tách lời kể của nghệ nhân (lập làng năm 1636, đúc vạc, chuông, thần công, Cửu đỉnh) khỏi kết quả nghiên cứu, rồi nêu sản phẩm hiện nay.

Báo sai sót

Có nguồn · 7

Bốn khẩu súng thần công bằng đồng sẫm màu, nòng chếch về phía trái ảnh, đặt trên bệ đá chạm trang trí dưới một mái che cột đen, nền gạch đỏ; phía sau là tường gạch của Hoàng thành Huế.
Bốn trong chín khẩu thần công (bộ Cửu vị thần công) ở Hoàng thành Huế (Commons ghi là bốn khẩu Xuân, Hạ, Thu, Đông), ảnh chụp ngày 9/5/2008. Theo lời nghệ nhân Nguyễn Văn Sính, bộ thần công do thợ Phường Đúc đúc, nhưng nghiên cứu của Phan Lê Chung không gán riêng cho làng nào; ảnh chỉ minh họa sản phẩm đúc đồng triều Nguyễn.Lưu Ly, phạm vi công cộng, qua Wikimedia Commons · Phạm vi công cộng · Nguồn ảnh

Vị trí và tên gọi

Phường Đúc là tên gọi của làng nghề đúc đồng ở bờ nam sông Hương, cách trung tâm thành phố Huế khoảng 3 km về phía tây nam; làng trải trên địa bàn phường Phường Đúc và một phần phường Thủy Xuân (cũ).[2][3] Tên này còn là tên một đơn vị hành chính: theo Wikipedia tiếng Việt, phường Phường Đúc lập năm 1983 và từ năm 2025 được sáp nhập vào phường Thuận Hóa, nên khi đọc nguồn cần phân biệt "Phường Đúc" là làng nghề hay là phường.[7] Báo Pháp luật (2008) còn gọi nơi nổi tiếng với nghề đúc chuông ở Huế là "phường Lò Đúc", một cách gọi không thấy ở các nguồn khác.[5]

Ảnh ghép sáu ô chụp cận cảnh một khẩu thần công đồng: đuôi nòng tròn, quai hình rồng, tấm chữ nổi trên thân súng, họa tiết hoa văn nổi và giá gỗ chạm; giữa ảnh có dòng chữ 'Một số họa tiết trên quai, thân súng và giá gỗ'.
Một số họa tiết trên quai, thân súng và giá gỗ của thần công Huế, ảnh chụp ngày 20/5/2008; chỉ minh họa, nguồn đã đọc không nói khẩu súng trong ảnh do làng nào đúc.Lưu Ly, phạm vi công cộng, qua Wikimedia Commons · Phạm vi công cộng · Nguồn ảnh

Nguồn gốc theo lời kể và theo nghiên cứu

Nghệ nhân Nguyễn Văn Sính, đời thứ 11 của dòng họ làm nghề, kể rằng theo gia phả tổ tiên ông ở làng Đông Xá, Siêu Loại (nay thuộc Bắc Ninh) là thợ đúc theo chúa Nguyễn vào Thuận Hóa - Phú Xuân; năm 1636 chúa Nguyễn Phúc Lan quy tụ thợ giỏi về một nơi và Phường Đúc hình thành từ đó, ban đầu có năm xóm thợ, nổi hơn cả là Kinh Nhơn và Bổn Bộ.[2][3] Đây là lời kể của một gia tộc, các bài báo không dẫn văn bản thời chúa Nguyễn để kiểm chứng. Báo Pháp luật (2008) ghi theo gia phả mấy dòng họ rằng người Đại Bái (Bắc Ninh) theo quân Nguyễn vào Nam, dừng lại ở Huế và cùng thợ Đàng Trong lập làng đúc đồng ở kinh đô,[5] nêu làng gốc khác (Đại Bái) nhưng cùng hướng "thợ phía Bắc theo chúa vào Nam".

Về mặt nghiên cứu, Phan Lê Chung (2022) xếp Phường Đúc cùng Phước Kiều (Quảng Nam) và Bích Liên (Quảng Ngãi) vào số các làng đúc đồng nhỏ của Đàng Trong, trong đó Phường Đúc phát triển nhất; các làng đúc hình thành gần nơi quyền lực để dễ kiểm soát và đặt hàng, còn kỹ thuật ở Huế kế thừa từ Đàng Ngoài qua các nhóm thợ theo chúa vào Nam, cộng thêm kỹ thuật phương Tây du nhập qua giao thương.[1] Nguyễn Hữu Thông (2011) cho biết triều Nguyễn lập nhiều quan xưởng, tượng cục quanh kinh thành; dấu vết còn lại gồm Chú tượng ty, công trường đúc đồng dọc năm xóm ven sông ở "Phường Đúc bây giờ", và khi nhà nước phong kiến suy tàn, các quan xưởng dần nhập vào quỹ đạo làng nghề dân gian.[4]

Sản phẩm gắn với kinh thành Huế

Nghệ nhân Nguyễn Văn Sính kể các bảo vật của kinh thành Huế do thợ Phường Đúc làm gồm vạc đồng ở Đại Nội (1659–1684), chuông chùa Thiên Mụ (1710), Cửu vị thần công trước Ngọ Môn (1804), Cửu đỉnh trước Thế Miếu (1835) và chuông chùa Diệu Đế (1846); nhiều món trong đó đã là bảo vật quốc gia.[2][3] Các mốc năm không đồng nhất giữa hai bài (một bài ghi thần công 1803–1804 và in "1835-1804" cho Cửu đỉnh, nhiều khả năng là lỗi chép),[2] và chính nghệ nhân thừa nhận sản phẩm đồng ở kinh thành tập hợp tay nghề thợ cả nước, chỉ là chủ yếu dựa vào kỹ thuật của nghệ nhân Phường Đúc.[3] Nghiên cứu của Phan Lê Chung cũng nói các di vật đồng ở Huế do nghệ nhân giỏi được chúa và vua Nguyễn quy tụ về kinh đô thực hiện, gồm bộ 11 vạc đồng, đại hồng chung chùa Thiên Mụ, khánh đồng và chuông làng thời chúa, Cửu đỉnh và Cửu vị thần công thời vua, nhưng đoạn này không gán riêng cho làng nào.[1] Vì vậy việc quy toàn bộ cho Phường Đúc nên hiểu là lời kể của làng nghề, chưa phải kết luận của nghiên cứu.

Cũng theo Phan Lê Chung, đồng được triều đình quản lý chặt, việc cá nhân mua bán nguyên liệu đồng bị coi là phạm pháp, nên đồng chỉ dùng cho công trình trọng điểm của triều đình hoặc tín ngưỡng cộng đồng.[1]

Hiện nay

Theo Báo Pháp luật TP. Hồ Chí Minh (2023), làng còn 61 cơ sở sản xuất, làm lư đồng, bát hương, tam sự, ngũ sự, chuông, cồng, chiêng và đồ lưu niệm như tượng danh nhân, trống đồng, bình hoa.[2] Hai bài năm 2023 cùng nêu các sản phẩm lớn do thợ làng làm: tượng Trần Hưng Đạo cao 10,2 m, nặng 21,6 tấn ở Công viên Vị Hoàng (Nam Định), tượng Phật Như Lai cao 4,3 m ở chùa Kim Thành (Gia Lai), và đại hồng chung cao 5,5 m, đường kính 3,7 m, nặng hơn 30 tấn, được gọi là quả chuông lớn nhất Đông Nam Á; nhận xét "lớn nhất" này là lời báo chí, chưa có so sánh độc lập.[2][3] Nghệ nhân Nguyễn Văn Sính còn là một trong ba nghệ nhân làm chủ tế trong lễ tế tổ các làng nghề truyền thống Việt tại Festival nghề truyền thống Huế 2023.[6]

  • Văn hóa Việt Nam

Nguồn

Mỗi chú thích [n] trong bài dẫn tới nguồn số n ở đây; bấm ↩ để quay lại chỗ trích.

  1. [1]

    Phan Lê Chung, Những giá trị tiêu biểu của nghệ thuật trang trí trên đồ đồng thời Nguyễn tại Huế, Tạp chí Giáo dục Nghệ thuật, tập 4, số 43/2022, tr. 64–68 (Trường Đại học Nghệ thuật, Đại học Huế), 2022

    Truy cập ngày 18 tháng 11, 2026

    Độ tin cậy: hạng AĐã xác minh

    ↩↩2↩3

  2. [2]

    Nguyễn Do, Những làng nghề nức tiếng đất cố đô - Bài cuối: Vang danh Phường đúc bảo vật, Báo Pháp luật TP. Hồ Chí Minh (plo.vn), đăng 16/01/2023, 2023

    Truy cập ngày 18 tháng 11, 2026

    Độ tin cậy: hạng BĐã xác minh

    ↩↩2↩3↩4↩5↩6

  3. [3]

    Nguyễn Quốc, Làng nghề chuyên đúc ra những bảo vật quốc gia, Báo Đại Đoàn Kết (daidoanket.vn), đăng 21/01/2023, 2023

    Truy cập ngày 18 tháng 11, 2026

    Độ tin cậy: hạng BĐã xác minh

    ↩↩2↩3↩4↩5

  4. [4]

    Nguyễn Hữu Thông, Vị trí và đặc điểm của làng truyền thống trong cấu trúc đặc trưng của đô thị Huế, Văn hóa - lịch sử Huế qua góc nhìn làng xã phụ cận và vùng ngoại biên (Viện Nghiên cứu Giao lưu văn hóa, Đại học Kansai, Nhật Bản), kho lưu trữ số của Đại học Kansai, đăng 08/3/2011, 2011

    Truy cập ngày 18 tháng 11, 2026

    Độ tin cậy: hạng AĐã xác minh

    ↩

  5. [5]

    Làng nghề đúc đồng, Báo Pháp luật Việt Nam, 2008

    Truy cập ngày 2 tháng 11, 2026

    Độ tin cậy: hạng BĐã xác minh

    ↩↩2

  6. [6]

    Minh An, Tế tổ các làng nghề truyền thống bên dòng Hương, Báo Tuổi Trẻ (tuoitre.vn), đăng 05/5/2023, 2023

    Truy cập ngày 18 tháng 11, 2026

    Độ tin cậy: hạng BĐã xác minh

    ↩

  7. [7]

    Thuận Hóa (phường), Wikipedia tiếng Việt (Wikimedia Foundation)

    Truy cập ngày 18 tháng 11, 2026

    Độ tin cậy: hạng CChưa xác minh

    ↩

Độ tin cậy của nguồn

Hạng A
Sách, nghiên cứu học thuật, văn bản chính thức, hồ sơ UNESCO.
Hạng B
Báo chí uy tín, tài liệu tổng hợp có tác giả.
Hạng C
Bách khoa mở (như Wikipedia), blog: dùng để tham khảo, cần đối chiếu thêm.

Lịch sử chỉnh sửa

Xuất bản lần đầu ngày 19 tháng 11, 2026. Bạn đang xem phiên bản 1.

Bài chưa có chỉnh sửa nào được ghi công khai kể từ khi xuất bản.

Bài này có hữu ích với bạn không?

Thấy chỗ chưa đúng? Báo cho chúng mình nhé!

Form sẽ tự điền tên bài và phiên bản bạn đang xem.

Báo sai sót