Bỏ qua tới nội dung chính
Người Việt Nam
Danh mục: Làng nghềSử liệuTỉnh, thành phố: HuếDân tộc: Kinh

Làng tranh Sình (Phú Vang cũ, nay thuộc Huế)

Làng Sình (Lại Ân) nổi tiếng với tranh thờ in mộc bản trên giấy dó quét điệp, đặc biệt tranh thế mạng, và hội vật mồng 10 tháng Giêng. Bài nêu kỹ thuật, cách dùng tranh, quá trình suy tàn - phục dựng và những chỗ nguồn ghi lệch về màu, số hộ, nguồn gốc hội vật.

Báo sai sót

Có nguồn · 6

Bản in nét đen trên giấy xám nhạt vẽ một con hổ nhìn nghiêng, thân vằn nhiều nét cong, đuôi cuộn tròn có vành khoang, miệng há lộ răng, bốn chân thô ngắn.
Bản in mộc bản nét đen một con hổ, được Commons ghi là tranh dân gian làng Sình (ghi 'a few hundred years old', do thành viên Lưu Ly tải lên). Commons không nêu rõ bản in nào, hộ nào hay năm nào, nên ảnh chỉ để minh họa dòng tranh.Khuyết danh (tranh dân gian làng Sình), phạm vi công cộng, qua Wikimedia Commons · Phạm vi công cộng · Nguồn ảnh

Làng Sình và dòng tranh thờ

Làng Sình có tên chữ là Lại Ân, thuộc xã Phú Mậu, huyện Phú Vang cũ, cách thành phố Huế khoảng 9 km về phía đông, theo bài nghiên cứu của Trần Sông Lam và Phan Thanh Bình (2009).[1] Bài của Vietnam News (2025) ghi làng nay thuộc phường Dương Nỗ, thành phố Huế.[4] Nhóm tác giả mô tả đây là làng cổ có chùa Sùng Hóa từng được nhắc trong Ô Châu cận lục của Dương Văn An, có cả chùa Phật và nhà thờ, người gốc Hoa sống xen, hội vật đầu xuân, nghề in tranh thờ, làm hương và hạt bỏng để cúng.[1] Báo Nhân Dân (2015) cho biết làng từng có tên làng Hồ Điệp, từ tên một công đoạn làm tranh.[2]

Bài nghiên cứu và các bài báo đều ghi dòng tranh có tuổi hơn 400 năm.[1][2][4] Nghệ nhân Kỳ Hữu Phước kể với Vietnam News rằng ông là đời thứ chín và tổ tiên lập làng từ Bắc Ninh vào, nên tranh Sình giống tranh Đông Hồ ở kỹ thuật in mộc bản, giấy dó và màu thiên nhiên.[4]

Tranh thế mạng và tranh thờ

Khác tranh Đông Hồ dùng trang trí, tranh Sình chủ yếu phục vụ thờ cúng, cầu an, giải hạn.[3][4] Nhóm tranh quan trọng nhất là tranh thế mạng: những bức "con ảnh" nam, nữ và trẻ em cúng thay cho người bị cho là bị thế lực âm phủ "bắt mạng" khi ốm đau, gặp chuyện chẳng lành.[1] Theo bài nghiên cứu, ảnh nam dùng cho con trai chưa vợ đã qua 16 tuổi, ảnh nữ cho con gái chưa chồng trên 13 tuổi, theo quan niệm "nữ thập tam, nam thập lục".[1] Ngoài ra có tranh tượng bà, ông Điệu, tờ bếp, bộ mười hai con giáp, tranh đồ vật đốt cho người cõi âm và tranh gia súc.[1][2] Nhân Dân và VietnamPlus ghi chừng 50 đề tài, chia ba nhóm: nhân vật, đồ vật, súc vật.[2][3]

Các nguồn khác nhau về cách dùng tranh bà: Nhân Dân ghi tranh tượng bà thường dán trên bàn thờ quanh năm,[2] còn bài nghiên cứu ghi tranh bà dán tường đến cuối năm thì đốt, các tranh khác đều đốt cùng vàng mã sau khi cúng.[1]

Kỹ thuật làm tranh

Tranh in từ bản khắc gỗ (VietnamPlus ghi gỗ mít, Vietnam News ghi gỗ mít hoặc ổi); bản khắc chỉ in nét và màu chính, các màu còn lại tô tay nên không có hai bức giống hệt nhau.[2][3][4] Giấy dó được quét bột điệp: người làng xuôi thuyền theo phá Tam Giang đến vùng cầu Hai, Lăng Cô cào điệp, giã thành bột, trộn hồ rồi phết hai lớp lên giấy.[3][4] Quy trình được ghi là bảy công đoạn, từ xén giấy, quét điệp, in, phơi, pha màu, tô màu đến điểm nhãn.[2][3]

Các nguồn không thống nhất về nguyên liệu màu. Nhân Dân ghi màu đỏ khó làm nhất, nấu từ rễ cây vang, xanh từ hoa dành dành và lá mối, tím từ hạt mồng tơi;[2] VietnamPlus ghi xanh dương từ hạt mồng tơi, đỏ sẫm từ nước lá bàng, đen từ tro rơm nếp.[3] Nhân Dân cho biết phần lớn hộ nay dùng giấy và màu công nghiệp cho nhanh, rẻ; riêng ông Phước còn giữ giấy dó và màu thiên nhiên, làm theo đơn đặt hàng.[2]

Suy tàn và phục dựng

Theo Nhân Dân, nghề thịnh nhất trước năm 1945, lụi dần trong những năm 1970–1975 vì chiến tranh; sau 1975 việc vẽ tranh bị coi là lãng phí, mê tín nên nhiều người đốt tranh, phá bản khắc. Ông Kỳ Hữu Phước bọc ni-lông chôn giấu bản khắc quý, về sau đào lên và vận động dân làng làm lại; ông giữ 64 mộc bản, có tấm hơn 150 năm tuổi, và được công nhận Nghệ nhân dân gian đầu năm 2011.[2] Bài nghiên cứu ghi tại Festival Huế 2004, 2006, 2008 một nhóm nghiên cứu mỹ thuật cùng 10 nghệ nhân đã phục dựng nghề in tranh thờ với 25 bản khắc, các bản này giao trưng bày ở văn phòng Festival Huế; năm 2008 Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam cũng sưu tầm bản khắc và tranh cổ của làng.[1]

Số hộ làm tranh được ghi lệch nhau: chừng 60 hộ vừa làm tranh vừa làm nông theo Nhân Dân (2015),[2] hơn 20 hộ theo Vietnam News (2025),[4] chưa rõ do thay đổi thật hay do cách đếm. Từ năm 2000 ông Phước làm thêm tranh trang trí về cày cấy, kéo co, bài chòi, vật;[3] chính quyền địa phương nay mở lớp dạy nghề, khuyến khích kết hợp du lịch trải nghiệm.[4]

Hội vật làng Sình

Ngày mồng 10 tháng Giêng làng có hội vật. Nguồn gốc được kể khác nhau: một cao niên kể với Báo Pháp luật (2016) rằng bãi bồi ngã ba sông của làng từng được chúa Nguyễn dùng huấn luyện binh lính, một người tòng quân về làng bày đấu vật rồi được tôn làm ông tổ môn vật;[5] VOV (2010) kể từ thời Trần - Hồ gắn với thành Hóa Châu, sang thời Nguyễn là nơi diễn tập thủy quân và ngày mồng 10 tháng Giêng được ấn định làm ngày hội thao.[6] Sới vật bằng đất cát, nền vuông cao 1,5 m, mỗi cạnh 8 m; trống do vị chấp lệnh điều khiển, đô vật không "xe đài" mà quỳ lạy ba lạy hướng về tổ đình.[5][6] Luật xưa là "vật bợ giải cạn", không chia hạng cân; sau năm 1990 chia nhóm tuổi và thi theo vòng, còn cao niên lo vận động viên chuyên nghiệp làm mất nét truyền thống.[5][6] Các nguồn đã đọc không nối hội vật với nghề in tranh, ngoài việc cùng một làng.

  • Văn hóa Việt Nam

Nguồn

Mỗi chú thích [n] trong bài dẫn tới nguồn số n ở đây; bấm ↩ để quay lại chỗ trích.

  1. [1]

    Trần Sông Lam, Phan Thanh Bình, Ngôn ngữ tạo hình trong tranh dân gian làng Sình - Kế thừa và sáng tạo, Tạp chí Nghiên cứu và Phát triển, ISSN 1859-0152, số 5 (76)/2009, tr. 42–50 (Trường Đại học Nghệ thuật Huế), 2009

    Truy cập ngày 18 tháng 11, 2026

    Độ tin cậy: hạng AĐã xác minh

    ↩↩2↩3↩4↩5↩6↩7↩8

  2. [2]

    Độc đáo tranh làng Sình xứ Huế, Báo Nhân Dân (nhandan.vn), đăng 27/3/2015, 2015

    Truy cập ngày 18 tháng 11, 2026

    Độ tin cậy: hạng BĐã xác minh

    ↩↩2↩3↩4↩5↩6↩7↩8↩9↩10↩11

  3. [3]

    Tranh dân gian làng Sình: Nét đẹp văn hóa tâm linh xứ Huế, VietnamPlus (vietnamplus.vn, TTXVN), đăng 11/02/2024, 2024

    Truy cập ngày 18 tháng 11, 2026

    Độ tin cậy: hạng BĐã xác minh

    ↩↩2↩3↩4↩5↩6↩7

  4. [4]

    Huế culture shines in Sình folk paintings, Vietnam News (vietnamnews.vn), đăng 08/02/2025, 2025

    Truy cập ngày 18 tháng 11, 2026

    Độ tin cậy: hạng BĐã xác minh

    ↩↩2↩3↩4↩5↩6↩7↩8

  5. [5]

    Tiến Duy, Làng Sình, hội vật mùng 10 tháng Giêng "xuôi ngược" cũng về, Báo Pháp luật Việt Nam (baophapluat.vn), đăng 17/02/2016, 2016

    Truy cập ngày 18 tháng 11, 2026

    Độ tin cậy: hạng BĐã xác minh

    ↩↩2↩3

  6. [6]

    Ngày Xuân về Hội vật làng Sình, VOV (vov.vn), đăng 24/02/2010, 2010

    Truy cập ngày 18 tháng 11, 2026

    Độ tin cậy: hạng BĐã xác minh

    ↩↩2↩3

Độ tin cậy của nguồn

Hạng A
Sách, nghiên cứu học thuật, văn bản chính thức, hồ sơ UNESCO.
Hạng B
Báo chí uy tín, tài liệu tổng hợp có tác giả.
Hạng C
Bách khoa mở (như Wikipedia), blog: dùng để tham khảo, cần đối chiếu thêm.

Lịch sử chỉnh sửa

Xuất bản lần đầu ngày 19 tháng 11, 2026. Bạn đang xem phiên bản 1.

Bài chưa có chỉnh sửa nào được ghi công khai kể từ khi xuất bản.

Bài này có hữu ích với bạn không?

Thấy chỗ chưa đúng? Báo cho chúng mình nhé!

Form sẽ tự điền tên bài và phiên bản bạn đang xem.

Báo sai sót