Làng hoa giấy Thanh Tiên (Huế)

Làng hoa giấy ở hạ nguồn sông Hương

Thanh Tiên là làng ở xã Phú Mậu, thành phố Huế^[1], nằm ven hạ nguồn sông Hương^[2], cách trung tâm thành phố khoảng 8 km^[3]. Làng nổi tiếng với nghề làm hoa giấy dùng trong thờ cúng dịp Tết. Báo Văn hóa viết nghề đã hơn 300 năm^[2][3]; Báo Nhân Dân nói nghề ra đời thời Nguyễn, cách nay khoảng 300 năm^[1]. Con số này mang tính ước chừng, chưa có tư liệu xác định thời điểm khởi nghề.

Sinh kế để ứng phó với mưa lũ

Làng nằm ở vùng đất thấp, cuối năm thường bị mưa lũ. Theo Báo Nhân Dân (2026), người dân sống bằng nông nghiệp và trồng hoa thờ Tết, nhưng hoa tươi chưa kịp nở đã bị nước cuốn đi. Họ chuyển sang làm hoa giấy vì nhẹ, bền, không sợ mưa gió và có thể làm vào lúc nông nhàn^[1]. Nghệ nhân Nguyễn Hóa kể ban đầu hoa giấy không để trang trí hay trưng bày mà để dâng cúng, gắn với đời sống tinh thần của người Huế. Làng còn lưu câu "Xanh xanh, đỏ đỏ, vàng vàng / Cứ đến tháng Chạp cả làng làm hoa", và có chuyện từng có quan làng mang hoa giấy Thanh Tiên tiến vua^[1].

Cách làm một cây hoa giấy

Báo Văn hóa (2024) tả công việc bắt đầu từ khoảng tháng chín âm lịch, khi người thợ chọn những khúc tre đẹp, chẻ nhỏ, phơi khô làm cành. Tháng mười một và tháng chạp là cao điểm làm hoa. Mỗi bông qua các bước cắt giấy, viền cánh, làm nhụy, rồi dán và buộc lên cành tre mỏng, cong. Một cây hoàn chỉnh gồm nhiều loại hoa như lan, huệ, hồng, cúc, dã quỳ nhiều màu, đầu cành điểm lá lúa xanh, gợi nghề nông của dân làng^[3]. Một bài năm 2021 cho biết ngày xưa giấy được nhuộm màu từ nguyên liệu tự nhiên, nay nhiều nhà mua giấy đã có sẵn màu để bớt công đoạn nhuộm^[2].

Thịnh suy và sức sống mới

Theo Báo Nhân Dân, hoa nhựa và hoa nhập khẩu giá rẻ tràn vào khiến hoa giấy truyền thống lép vế; có thời cả làng chỉ còn năm sáu hộ giữ nghề^[1]. Các bài báo năm 2021 và 2024 ghi còn gần 10 hộ^[2][3]. Tuy vậy, nhu cầu vẫn có: một gia đình có hơn 45 năm làm nghề cho biết năm 2024 họ làm khoảng 20.000 cây hoa, gửi đi Huế, TP. Hồ Chí Minh, Hải Phòng, Hà Nội; mỗi cặp hoa bán khoảng 10.000–12.000 đồng, nên phần lớn người làm chỉ "lấy công làm lãi"^[3]. Cuối năm 2023, sản phẩm của làng được đưa lên sàn thương mại điện tử^[3]. Năm 2013, làng được UBND tỉnh Thừa Thiên Huế công nhận là làng nghề truyền thống^[2].

Hoa sen giấy và hướng đi mới

Điểm đáng nói là câu chuyện của họa sĩ Thân Văn Huy, người con của làng. Năm 2008 ông khôi phục cách làm hoa sen giấy; Báo Văn hóa ghi tháng 12/2020 ông được tặng danh hiệu Nghệ nhân Ưu tú với nghề hoa giấy^[2]. Theo Báo Nhân Dân, ông cải tiến kỹ thuật nhuộm, xử lý giấy để hoa sen có hình khối gần hoa thật, sáng tạo sen giấy ngũ sắc, và mở rộng công năng của hoa giấy sang trang trí, quà lưu niệm, trưng bày; ông cũng dựng không gian trải nghiệm "Liên Hoa Thanh Tịnh Viên" tại làng, và được bài báo nhắc là "cố họa sĩ"^[1].

Cùng bài báo, doanh nghiệp sáng tạo Maypaperflower tiếp cận hoa giấy Thanh Tiên như một "mã nguồn mở": kế thừa kỹ thuật tạo hình và tinh thần lễ nghi của làng nhưng làm hơn 200 mẫu hiện đại cho không gian sống, với hơn 20 thợ thủ công vốn là nông dân; giấy được nhập từ nước ngoài, sản phẩm xuất sang một số nước. Những dòng này tồn tại song song với hoa thờ truyền thống trong làng, chứ không thay thế^[1].