Đạo Cao Đài và Tòa Thánh Tây Ninh

Ra đời

Cao Đài, tên đầy đủ là Đại Đạo Tam Kỳ Phổ Độ, là tôn giáo hình thành ở Nam Kỳ năm 1926 từ các buổi cầu cơ^[1][2]. "Cao Đài" vừa là danh xưng của Đấng Thượng đế, vừa là tên của tôn giáo^[2]. Ông Ngô Văn Chiêu được xem là môn đồ đầu tiên; Lê Văn Trung (quyền Giáo tông) và Phạm Công Tắc nằm trong nhóm sáng lập^[2]. Theo Tạp chí Nghiên cứu Phật học, đơn xin phép thành lập đạo đề ngày 7/10/1926, có 247 chữ ký^[1]; đại lễ khai đạo diễn ra tại Gò Kén, Tây Ninh^[2].

Giáo lý và biểu tượng

Giáo lý dựa trên "Tam giáo đồng nguyên" (Nho, Phật, Lão) và "Ngũ chi phục nhất"; một bản tuyên ngôn còn liệt kê cả Thiên Chúa giáo và tín ngưỡng dân gian trong khuôn khổ này^[1][2]. Tín đồ ăn chay (với những mức khác nhau), giữ ngũ giới và tứ đại điều quy, và có quan niệm về luân hồi, tiến hóa của linh hồn^[1][2]. Biểu tượng là Thiên Nhãn, con mắt trong tam giác, tượng trưng cho Thượng đế^[1][3]. Bên cạnh Thiên Nhãn, đạo còn thờ các vị như Phật Thích Ca, Chúa Jesus, Khổng Tử, Lão Tử và Phật Bà Quan Âm^[3]. Nghi lễ gồm cúng tứ thời vào các giờ Tý, Mão, Ngọ, Dậu và hành lễ ngày sóc, vọng^[2].

Tổ chức và hệ phái

Tổ chức gồm ba đài là Bát quái đài, Cửu trùng đài và Hiệp thiên đài^[2]; hàng giáo phẩm có Giáo tông, Chưởng pháp, Đầu sư, Phối sư, Giáo sư, còn tín đồ chia thành hai bậc Thượng thừa và Hạ thừa^[1]. Theo Tạp chí Nghiên cứu Phật học, năm 1934 đạo tách thành khoảng 12 chi phái lớn, và hiện nay có 9 Hội thánh cùng một số tổ chức, nhóm độc lập; bài này nêu gần 3 triệu tín đồ ở Việt Nam, chủ yếu ở Nam Bộ, và khoảng 30.000 người ở nước ngoài^[1]. Một bài khác của tác giả Lê Quang Sách ước tính hơn 4 triệu tín đồ trên thế giới, một con số khác hẳn^[2].

Tòa Thánh Tây Ninh

Tòa Thánh, được xem là tổ đình và cơ sở thờ tự cấp Trung ương của đạo, nằm ở Long Thành Bắc, Hòa Thành, Tây Ninh, cách thành phố Tây Ninh khoảng 5 km về phía đông nam, gồm hơn 100 công trình trên khuôn viên hơn 1,2 km²^[3]. Thời gian xây dựng được ghi khác nhau: Báo Dân tộc và Phát triển ghi khởi công năm 1933, hoàn thành năm 1947 và khánh thành năm 1955^[3], còn Lê Quang Sách ghi khởi công năm 1931, gián đoạn trong Thế chiến thứ hai và hoàn thành năm 1955^[2].

Kiến trúc nổi bật gồm 12 cổng chạm hình tứ linh và hoa sen; Cửu trùng đài (chính điện) dài 81 m, rộng 27 m, có 18 cột trụ chạm rồng; Thiên Nhãn vẽ trên quả Càn Khôn là biểu trưng vũ trụ quan của đạo^[3]. Khách tham quan có thể dự chính lễ vào buổi trưa (12 giờ)^[3][4]. Hai lễ lớn nhất tại Tòa Thánh diễn ra ngày mồng 9 tháng Giêng và ngày rằm tháng Tám âm lịch^[4]. Khu vực này cũng là điểm du lịch tôn giáo thu hút khách trong và ngoài nước^[4].