Lễ giỗ Thầy Thím ở Dinh Thầy Thím, La Gi (Bình Thuận cũ, nay thuộc Lâm Đồng) từ 14 đến 16 tháng 9 âm lịch, tưởng nhớ đôi vợ chồng đạo sĩ giúp dân vùng biển; di sản văn hóa phi vật thể quốc gia từ năm 2022.
Truyền thuyết về đôi trai gái K'Ho gắn với tên núi Lang Biang ở Lạc Dương (Lâm Đồng). Bài nêu bản kể thường gặp trong du lịch, bản gắn với sử thi theo già làng Krajan Plin, tranh luận về tên nhân vật và vai trò của truyền thuyết trong đời sống buôn làng.
Rượu cần là rượu cơm ủ men lá trong ché, uống bằng ống cần chung, gắn với nghi lễ và tiếp khách của nhiều dân tộc Tây Nguyên. Bài dựa chủ yếu vào các mô tả về người Ê Đê và M'nông: cách làm men, ché và cần, nghi thức uống, ý nghĩa với thần linh và cộng đồng.
Category: Tây Sơn – NguyễnPeriod: Tây Sơn – Nguyễn
Mộc bản triều Nguyễn là khối ván gỗ khắc ngược chữ Hán, Nôm dùng in các bộ sử, địa chí của triều Nguyễn, lưu tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia IV (Đà Lạt) và được UNESCO ghi danh Ký ức thế giới năm 2009; số lượng ván nêu khác nhau giữa các nguồn.
Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên gắn với 17 cộng đồng dân tộc ở vùng cao nguyên miền Trung; UNESCO công bố là Kiệt tác truyền khẩu và phi vật thể năm 2005 và đưa vào Danh sách đại diện năm 2008. Chiêng là nhạc cụ nghi lễ, vật thiêng và biểu tượng của gia đình.
Người Chăm có chữ viết lâu đời gốc Ấn Độ và Ả Rập: chữ trên bia đá cổ như bia Võ Cạnh, các lối chữ trên lá buông và giấy, và akhar thrah ngày nay. Bài nêu các loại chữ, việc dạy học và nghiên cứu thư tịch.
Nghệ thuật làm gốm của người Chăm (Bàu Trúc, Khánh Hòa; Bình Đức, Lâm Đồng) do phụ nữ thực hiện, không bàn xoay, không tráng men, nung lộ thiên; UNESCO ghi danh năm 2022 vào Danh sách cần bảo vệ khẩn cấp.
Người Chu Ru sống chủ yếu ở vùng cao nguyên Lâm Đồng, nói tiếng thuộc nhóm Nam Đảo, gần tiếng Chăm. Họ định cư lâu đời, làm ruộng nước, ở nhà sàn theo làng (plei); gia đình mẫu hệ, người phụ nữ giữ vai trò chủ động trong hôn nhân và là người thừa kế.
Người Chơ Ro sống tập trung ở vùng núi thấp thuộc Đồng Nai, tiếng nói thuộc nhóm Môn - Khơ Me. Họ vốn làm rẫy, trước ở nhà sàn nay phổ biến nhà đất; lễ cúng thần lúa là lễ trọng hằng năm và lễ hội Sayangva đã được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Người Mạ sống ở các cao nguyên nam Tây Nguyên, chủ yếu ở Lâm Đồng, thành từng làng (bon) có chủ làng đứng đầu, nói tiếng thuộc nhóm Môn - Khơ Me. Họ làm nương rẫy, nổi tiếng với nghề dệt vải; lễ mừng lúa mới và cồng chiêng giữ vai trò quan trọng trong đời sống văn hóa.
Người Raglai sống ở vùng núi và thung lũng cao khoảng 500-1.000 m phía nam miền Trung, tiếng nói thuộc nhóm Nam Đảo. Nghề làm rẫy chi phối đời sống; xã hội mang dấu ấn mẫu hệ, thầy cúng giữ vai trò quan trọng, và lễ bỏ mả là lễ hội lớn nhất, đã là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Người Mnông là cư dân sinh tụ lâu đời ở miền Trung Tây Nguyên, nói tiếng thuộc nhóm Môn - Khơ Me, gồm nhiều nhóm địa phương. Họ làm rẫy, từng nổi tiếng với nghề thuần dưỡng voi, tính huyết thống theo dòng họ mẹ; sử thi và cồng chiêng là di sản tiêu biểu.
Người Chăm sinh tụ lâu đời ở duyên hải miền Trung, nay còn có bộ phận ở Nam Bộ; tiếng nói thuộc ngữ hệ Nam Đảo, theo Bà La Môn giáo, Hồi giáo truyền thống hoặc Hồi giáo mới. Họ có truyền thống ruộng nước, mẫu hệ, nghề gốm được UNESCO ghi danh năm 2022 và lễ hội Katê tại đền tháp.