Lễ hội Dinh Thầy Thím (La Gi, Bình Thuận cũ)

Giới thiệu

Lễ hội Dinh Thầy Thím là lễ hội tưởng nhớ đôi vợ chồng được dân gian kính gọi là Thầy và Thím, tổ chức ở khu di tích Dinh Thầy Thím thuộc xã Tân Hải, tỉnh Lâm Đồng, tức khu vực thị xã La Gi, tỉnh Bình Thuận cũ^[2][3]. Trước đây, báo chí ghi địa điểm là xã Tân Tiến, thị xã La Gi^[1]. Lễ hội chính, còn gọi là lễ Giỗ Thầy Thím, diễn ra từ ngày 14 đến 16 tháng 9 âm lịch hằng năm; lễ Tảo mộ tổ chức vào mùng 5 tháng Giêng âm lịch^[1]. Ngày 12 tháng 1 năm 2022, lễ hội được đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia^[1][4].

Truyền thuyết về Thầy Thím

Báo VOV năm 2022 cho biết "Thầy Thím" là cách gọi tôn kính dành cho đôi vợ chồng đạo sĩ có tài đức và lòng nhân ái, từng giúp đỡ người lao động; sau khi qua đời, người dân lập dinh thờ và tôn làm vị thần bảo trợ, cầu cho dân làng khỏe mạnh, bình an, no ấm. Bài này không nêu tên thật của hai vị^[1]. Một bài khác của VOV năm 2026 kể rằng theo dân gian, Thầy là một đạo sĩ quê ở Quảng Nam; ông cùng vợ đến lập nghiệp ở vùng biển Ngảnh Tam Tân xưa, nay thuộc xã Tân Hải, được dân kính trọng nhờ chữa bệnh, giúp người nghèo và hỗ trợ ngư dân đóng ghe thuyền, ổn định sinh kế^[2]. VietnamPlus thuật lại câu chuyện tương tự^[3], còn Báo Lâm Đồng ghi dinh thờ hai vị tiền nhân có công khai hoang, bốc thuốc chữa bệnh, giúp người nghèo và hỗ trợ ngư dân ra khơi, và lòng tri ân công đức của hai vị là ý nghĩa cốt lõi của lễ hội^[4]. Đây là truyền thuyết dân gian, không phải sử liệu đã kiểm chứng.

Di tích Dinh Thầy Thím

Quần thể di tích gồm khu dinh thờ và khu mộ, cách nhau khoảng 3 km; dinh nằm giữa khu rừng Dầu Bàu Cái^[3]. Các nguồn nêu niên đại không thống nhất: VOV năm 2022 cho biết dinh có khoảng 150 năm tuổi, theo kiểu kiến trúc "Tứ trụ", một lối kiến trúc dân gian đặc trưng của Bình Thuận thế kỷ XVIII–XIX^[1]; VOV và VietnamPlus năm 2026 ghi dinh được xây dựng năm 1879, mang nhiều chạm khắc theo phong cách thời Nguyễn^[2][3]. Theo Báo Lâm Đồng, dinh được công nhận là di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia ngày 27 tháng 9 năm 1997^[4].

Các nghi lễ chính

Theo VOV, trình tự lễ hội chính gồm: sáng 14 tháng 9 âm lịch là lễ Nghinh Thần và nhập điện an vị; sáng 15 là lễ dâng cộ bánh lên Thầy Thím và cúng Ngọ; sáng 16 là lễ Thỉnh sanh, Tế Tiền hiền và Chánh tế Thần^[1]. Lễ hội năm 2025 khai mạc tối 3 tháng 11 với các nghi thức truyền thống gồm lễ cúng bái, rước sắc phong, nhập điện an vị, thỉnh sanh, giỗ tiền hiền và cúng binh gia^[4]. Các nghi thức được mô tả là thể hiện lòng thành kính với tiền nhân và cầu mong bình an, mưa thuận gió hòa, gia đình no ấm, ngư dân ra khơi thuận lợi^[3].

Phần hội gắn với đời sống miền biển

Phần hội có nhiều trò chơi và hoạt động dân gian, văn hóa, thể thao như cờ người, thi làm bánh, đan lưới, kéo co, việt dã, bóng chuyền bãi biển, múa lân - sư - rồng và trình diễn trống hội^[1]. Những năm gần đây, hội còn có các màn tái hiện lao động của ngư dân như khiêng thúng ra khơi, gánh cá, đan lưới, cùng thi thu hoạch thanh long, bịt mắt đập niêu và đờn ca tài tử^[3][4]. Nhiều người vẫn đến dâng hương và chiêm bái suốt tháng 9 âm lịch^[1][3].

Quy mô lễ hội gần đây

Lễ hội năm 2025 kéo dài ba ngày, từ 3 đến 5 tháng 11, và là năm đầu tiên xã Tân Hải tổ chức lễ hội sau khi sắp xếp đơn vị hành chính; ban tổ chức dự kiến đón khoảng 20.000 lượt khách^[4]. Năm 2026, lễ hội diễn ra từ 23 đến 25 tháng 10 (14 đến 16 tháng 9 âm lịch); theo ông Nguyễn Văn Hai, Trưởng Ban quản lý Khu di tích, quy mô lễ hội được mở rộng gấp ba lần so với các năm trước và được kỳ vọng nâng lên cấp tỉnh vào năm 2027^[2].

Công nhận di sản và hướng bảo tồn

Ngày 14 tháng 7 năm 2022, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Bình Thuận phối hợp với UBND thị xã La Gi tổ chức lễ đón nhận quyết định đưa lễ hội vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia^[1]. VOV cho rằng việc công nhận là cơ sở để bảo tồn lễ hội và phát triển du lịch, đồng thời đề xuất giữ nguyên phần lễ theo tập tục, phục hồi các trò chơi dân gian và bảo đảm an ninh, trật tự, vệ sinh khi đông người dự hội^[1]. VietnamPlus cũng nhấn mạnh việc giới thiệu câu chuyện về Thầy Thím cho thế hệ trẻ là cần thiết^[3].