Bỏ qua tới nội dung chính
Người Việt Nam
Danh mục: Phong tục vòng đờiSử liệuTỉnh, thành phố: Quảng NinhBắc NinhDân tộc: Sán Chay

Lễ cưới truyền thống của người Sán Chay (Cao Lan, Sán Chỉ): ông mối, hát đối xin dâu và tục giấu cô dâu

Cưới của người Sán Chay qua các nguồn ở Ba Chẽ, Bình Liêu (Quảng Ninh) và Bắc Giang cũ: ông mối như bố nuôi, hát đối xin dâu, đoàn đón dâu số chẵn, tục giấu cô dâu, nhận bố mẹ nuôi, và những chi tiết khác nhau giữa các nơi.

Báo sai sót

Có nguồn · 5

Bà cụ đội khăn sẫm, mặc áo nâu vàng cài khuy, đứng cười trên con đường nhựa giữa cây xanh.
Một phụ nữ lớn tuổi người Cao Lan ở tỉnh Thái Nguyên (Commons ghi chụp ngày 23/9/2019, tác giả June Owen). Ảnh chỉ minh họa người Cao Lan, không phải cảnh cưới.June Owen, CC BY-SA 4.0, qua Wikimedia Commons · CC BY-SA · Nguồn ảnh

Hai nhóm, nhiều cách làm

Cổng thông tin của Bộ Dân tộc và Tôn giáo giới thiệu người Sán Chay gồm hai nhóm là Cao Lan (nói tiếng thuộc nhóm Tày - Thái) và Sán Chỉ (nói tiếng thuộc nhóm Hán). Về cưới xin, trang này nêu vài nét chung: trước khi đón dâu, lễ vật và trang phục của đoàn đón dâu được tập trung giữa nhà để quan lang làm phép; khi xuất phát, quan lang đứng dưới giọt giang giương ô cho mọi người đi qua; trên đường về nhà chồng cô dâu đi chân đất; sau cưới, cô dâu vẫn ở nhà bố mẹ đẻ cho đến lúc sắp sinh mới về ở nhà chồng[1]. Các nguồn dưới đây tả cưới ở Ba Chẽ, Bình Liêu (Quảng Ninh) và Bắc Giang cũ (nay thuộc Bắc Ninh), mỗi nơi một khác, nên bài không coi đó là một quy trình duy nhất.

Ông mối, bố mối

Điểm được nhiều nguồn nhấn mạnh là vai trò ông mối. Theo nghệ nhân Lục Văn Bình ở Ba Chẽ, trên Báo Quảng Ninh, bố mối, mẹ mối se duyên cho đôi trẻ và được coi như bố mẹ thứ hai; Tết đến vợ chồng trẻ phải sang chơi, khi bố mẹ mối qua đời phải chịu tang như con[2]. Trang của Bộ Dân tộc và Tôn giáo cũng ghi ông mối được quý trọng như bố mẹ và phải để tang khi mất[1].

VietNamNet (2018) tả cưới của người Cao Lan ở Bắc Giang: nhà trai thuê một ông mối lo từ lúc ngỏ lời đến tổ chức cưới và đưa dâu, và ông được tôn như bố nuôi của cô dâu. Một người dân ở Yên Thế cho biết ông mối cần có đạo đức, hiểu phong tục, giỏi giao tiếp, có gia đình hạnh phúc với vợ và nhiều con, độ tuổi 30-40; một người ở xã Xuân Lương kể rằng khi ông nhận lời, nhà trai biếu một con gà và một chai rượu, và đôi khi người được mời từ chối[3].

Đón dâu ở Ba Chẽ

Theo Báo Quảng Ninh (2025), đoàn nhà trai sang nhà gái thường gồm 6 người: ông đón dâu, người gánh lễ, chú rể, phù rể, bà cô chú rể và ông mối; số chẵn được coi là sinh sôi, đủ đầy. Ông mối đi vòng quanh một đến hai lần để báo tổ tiên, rồi giơ ô cho mọi người chui qua, tượng trưng cánh phượng hoàng che chở. Đến nhà gái, ông cậu hoặc ông chú nhà gái mời rượu ông đón dâu bằng câu hát soóng cọ đối đáp; đêm ngủ lại nhà gái có hát giao duyên, sáng hôm sau nhà trai hát ba bài xin đón dâu. Về đến nhà trai, em gái chú rể đón ô, cởi dép cho cô dâu, và cô vào buồng mới được mở khăn che mặt. Trong lễ báo tổ tiên, mâm cúng có hai miếng gan lợn, tượng trưng tình nghĩa vợ chồng bền chặt, và ông mối trao nhẫn cho đôi trẻ[2].

Những chi tiết khác ở Bắc Giang và Bình Liêu

Bài đăng lại trên cổng scov.gov.vn (2015) mô tả tục giấu cô dâu ở Bắc Giang: khi nhà trai mời trầu để tìm cô dâu, các phù dâu phải che giấu cô, người nhận trầu mới là cô dâu; ông mối sau đó lấy mũ hoặc ô che đầu cô rồi đưa vào nhà. Nếu bên nào hát đối không được thì bị tục sàng rượu lên đầu. Bài cho biết lễ cưới thường tổ chức từ tiết Sương Giáng (khoảng tháng 9 đến tháng 2 dương lịch)[4]. VietNamNet tả thêm việc nhà gái dùng sào tre chặn đường và đố, trưởng đoàn nhà trai phải đáp đúng mới qua; đêm trước ngày đón dâu hai họ hát suốt đêm; ở nhà trai thầy cúng làm lễ đuổi tà và buộc chỉ đỏ vào cổ tay đôi trẻ[3].

Ở Bình Liêu, VOV (2023) ghi nhận người Sán Chỉ cưới trong ba ngày, thủ tục "xin dâu" bằng hát đối đáp là bắt buộc, và nhà trai phải chọn người khéo hát. Sính lễ cũng như số người đón, đưa dâu đều là số chẵn; đoàn đưa dâu nhà gái gồm hai phù dâu, hai bạn cô dâu và bốn người thân. Theo một đại diện họ nhà gái, nhà trai sắm 120 cân thịt, 80 lít rượu và gạo trong năm gánh, còn nhà gái sắm trâu, chăn, gà, chiếu và hòm; nhà trai khó khăn thì nhà gái giảm bớt. Người Sán Chỉ cũng có tục nhận thêm bố mẹ nuôi cho cô dâu, chú rể, và nhà chồng gánh lễ gồm 24 bánh dày, 20 kg lợn móc hàm để biếu[5].

Điểm lệch giữa các nguồn

Các nguồn khác nhau ở nhiều chi tiết: số ngày cưới (một đêm hát thâu đêm trước ngày đón dâu ở Bắc Giang, ba ngày ở Bình Liêu), cách nhà gái thử nhà trai (hát đối, đố qua hàng sào tre, giấu cô dâu), người giữ vai chủ đạo (ông mối, quan lang, thầy cúng). Việc cô dâu ở lại nhà bố mẹ đẻ đến khi sinh con được cả Bộ Dân tộc và Tôn giáo lẫn VietNamNet nhắc tới, nhưng không nguồn nào nói hiện nay còn phổ biến đến đâu. Bài 2015 trên scov.gov.vn trích lời một cán bộ văn hóa Bắc Giang cho rằng lễ nghi, trang phục cưới nhìn chung vẫn được người dân thực hiện đầy đủ, dù bảo tồn gặp khó khăn; đó là nhận định chung, không có số liệu[4]. Các nguồn đều là cổng thông tin nhà nước và báo chí, chưa có nghiên cứu dân tộc học nào được đọc.

  • Văn hóa Việt Nam

Nguồn

Mỗi chú thích [n] trong bài dẫn tới nguồn số n ở đây; bấm ↩ để quay lại chỗ trích.

  1. [1]

    Người Sán Chay (mục Cộng đồng 54 dân tộc; nội dung lấy từ "Bức tranh văn hóa các dân tộc Việt Nam", Nxb Giáo dục), Cổng thông tin điện tử Bộ Dân tộc và Tôn giáo, đăng ngày 04/11/2015, 2015

    Truy cập ngày 18 tháng 11, 2026

    Độ tin cậy: hạng AĐã xác minh

    ↩↩2

  2. [2]

    Phạm Học, Đám cưới của người Sán Chay, Báo Quảng Ninh điện tử, đăng ngày 09/02/2025, 2025

    Truy cập ngày 18 tháng 11, 2026

    Độ tin cậy: hạng BĐã xác minh

    ↩↩2

  3. [3]

    Wedding customs of the Cao Lan people in Bac Giang province, VietNamNet News, đăng ngày 06/09/2018, 2018

    Truy cập ngày 18 tháng 11, 2026

    Độ tin cậy: hạng BĐã xác minh

    ↩↩2

  4. [4]

    Nét đẹp trong lễ cưới hỏi của dân tộc Sán Chay, scov.gov.vn, đăng ngày 16/12/2015 (đăng lại từ quehuongonline.vn), 2015

    Truy cập ngày 18 tháng 11, 2026

    Độ tin cậy: hạng BĐã xác minh

    ↩↩2

  5. [5]

    Độc đáo lễ cưới của người Sán Chỉ, VOV.VN (Đài Tiếng nói Việt Nam), đăng ngày 29/01/2023, 2023

    Truy cập ngày 18 tháng 11, 2026

    Độ tin cậy: hạng BĐã xác minh

    ↩

Độ tin cậy của nguồn

Hạng A
Sách, nghiên cứu học thuật, văn bản chính thức, hồ sơ UNESCO.
Hạng B
Báo chí uy tín, tài liệu tổng hợp có tác giả.
Hạng C
Bách khoa mở (như Wikipedia), blog: dùng để tham khảo, cần đối chiếu thêm.

Lịch sử chỉnh sửa

Xuất bản lần đầu ngày 19 tháng 11, 2026. Bạn đang xem phiên bản 1.

Bài chưa có chỉnh sửa nào được ghi công khai kể từ khi xuất bản.

Bài này có hữu ích với bạn không?

Thấy chỗ chưa đúng? Báo cho chúng mình nhé!

Form sẽ tự điền tên bài và phiên bản bạn đang xem.

Báo sai sót