Bỏ qua tới nội dung chính
Người Việt Nam
Danh mục: Lý – TrầnCòn tranh luậnTỉnh, thành phố: Hà NộiQuảng NinhNinh BìnhThời kỳ: Lý – Trần

An Nam tứ đại khí: tháp Báo Thiên, chuông Quy Điền, vạc Phổ Minh và tượng Phật chùa Quỳnh Lâm

An Nam tứ đại khí gồm tháp Báo Thiên, chuông Quy Điền, vạc Phổ Minh và tượng chùa Quỳnh Lâm. Bài đối chiếu Đại Việt sử ký toàn thư với các nghiên cứu hiện đại, chỉ ra chỗ lệch về niên đại, số tầng, khối lượng và phần truyền thuyết về Nguyễn Minh Không.

Báo sai sót

Có nguồn · 5

Ngôi chùa nhỏ mái ngói cong dựng trên một cột đá giữa hồ sen, có cầu thang xây gạch quét vôi trắng dẫn lên; xung quanh là cây xanh.
Chùa Một Cột (chùa Diên Hựu xưa) ở Hà Nội, nơi theo Toàn thư chuông Quy Điền được đúc năm 1080. Ảnh chỉ minh họa nơi chuông được đúc; công trình trong ảnh không phải một trong bốn vật của bài.Jorge Láscar (Flickr), CC BY 2.0, qua Wikimedia Commons · CC BY · Nguồn ảnh

Nội dung này còn tranh luận: các nguồn có thể đưa ra những cách hiểu khác nhau. Hãy đối chiếu các nguồn ở cuối bài.

Bốn vật và một cụm từ

"An Nam tứ đại khí" là cách gọi hiện nay cho bốn công trình đúc bằng đồng và đá của thời Lý – Trần: tháp Báo Thiên, chuông Quy Điền, vạc Phổ Minh và tượng Phật chùa Quỳnh Lâm. Nguyễn Đắc Tùng cho biết cụm này còn được gọi là "Nam Thiên tứ bảo khí" hay "Nam Thiên tứ đại thần khí"[4]. Khi tra bản Hán văn Đại Việt sử ký toàn thư đăng trên Wikisource (các quyển bản kỷ từ 2 đến 11), không thấy cụm từ này; sử cũ chỉ chép từng công trình riêng lẻ[1]. Cũng theo Nguyễn Đắc Tùng, truyền thuyết kể cả bốn vật đều do Nguyễn Minh Không đúc từ số đồng ông mang từ Trung Quốc về trong một chiếc túi; đây là chi tiết dân gian, không thấy trong chính sử[4].

Tháp Báo Thiên

Theo Toàn thư, năm 1056 vua Lý Thánh Tông dựng chùa Sùng Khánh Báo Thiên, xuất 12.000 cân đồng đúc chuông lớn và tự soạn bài minh; tháng giêng năm 1057 vua cho xây tháp Đại Thắng Tư Thiên, cao vài chục trượng, 12 tầng, tức tháp Báo Thiên[1]. Việt sử lược chép 30 tầng, nên số tầng khác nhau giữa hai bộ sử[3][5]. Lời bình của sử thần trong Toàn thư coi việc xây tháp là một khuyết điểm của vua vì làm nhọc sức dân[1]. Ngọn tháp rơi vì bão tháng 8 năm 1258, bị sét đánh sạt hai tầng góc đông tháng 3 năm 1322; tháng 6 năm 1406 đỉnh tháp lại đổ, quan An phủ Đông Đô Lê Khải bị giáng một bậc vì không báo triều[1][3]. Nhiều bài hiện nay viết quân Minh phá tháp để chế súng, nhưng các đoạn Toàn thư đã đối chiếu không nói điều ấy, và năm 1426 sách còn chép việc Lê Lợi dựng lầu ở Bồ Đề cho "cao ngang tháp Báo Thiên"[1][4]. Bảo tàng Lịch sử Quốc gia cho biết năm 1887 chùa bị sung công, đất giao cho nhà Chung xây Nhà thờ Lớn Hà Nội, còn phố Nhà Thờ nay nằm trên nền tháp[3].

Chuông Quy Điền

Toàn thư chép tháng 2 năm 1080 vua Lý Nhân Tông cho đúc chuông lớn ở chùa Diên Hựu. Chuông đúc xong, đánh không kêu, nhưng vì là vật đã thành nên không nỡ hủy, bèn bỏ ở khu ruộng thấp ẩm của chùa, nhiều rùa, gọi là Quy Điền; người trong chùa gọi nó là chuông Quy Điền, tức chuông ruộng rùa[1]. Nhiều tài liệu hiện nay gắn con số 12.000 cân đồng cho chuông này, một số còn ghi niên đại 1101. Bản Hán văn đã đối chiếu lại đặt 12.000 cân bên cạnh chuông chùa Sùng Khánh Báo Thiên năm 1056, còn đoạn về Quy Điền không nêu khối lượng[1][4][5]. Tháng 10 năm 1426, sau trận thua ở Tốt Động, tướng Minh Vương Thông cho phá chuông Quy Điền cùng vạc Phổ Minh để đúc súng đạn[1][5].

Vạc Phổ Minh

Mùa xuân năm 1262, Thượng hoàng Trần Thái Tông ngự hành cung ở Tức Mặc, đổi nơi này thành phủ Thiên Trường, dựng cung Trùng Quang và chùa Phổ Minh ở phía tây cung[1]. Việc đúc vạc không thấy trong đoạn Toàn thư ấy; thông tin này đến từ Việt sử thông giám cương mục qua bài của Hà Nội Mới: vạc đúc kèm bài minh, miệng rộng đến mức truyền rằng hai người đi lại được[5]. Nguyễn Đắc Tùng nêu kích thước sâu 4 thước, rộng 10 thước, nặng 6.150 kg, dẫn từ một sách phổ thông; hiện chỉ còn bệ đá[4]. Tên "vạc Phổ Minh" có xuất hiện trong Toàn thư, ở đoạn chép việc quân Minh phá đồ đồng năm 1426[1].

Tượng Phật chùa Quỳnh Lâm

Đây là vật khó xác định nhất, vì chính sử gần như không nhắc đến chùa Quỳnh Lâm, như Ngô Quốc Đông nhận xét[2]. Nguyễn Đắc Tùng viết rằng pho tượng Di Lặc bằng đồng do Nguyễn Minh Không đúc thời Lý cao 6 trượng, đặt trong điện cao 7 trượng, theo văn bia còn ở chùa; ông quy ra khoảng 24 mét, còn bài Hà Nội Mới quy ra khoảng 20 mét[4][5]. Trong khi đó Tam tổ thực lục, qua Ngô Quốc Đông, chép về pho tượng Di Lặc do Pháp Loa dựng thời Trần: mô hình cao một trượng sáu; Tư đồ Văn Huệ vương, cung phi của vua và công chúa Thượng Trân cúng 900 lượng vàng; đúc năm 1327, rước lên bảo tòa thiếp vàng năm 1328, làm lễ điểm nhãn năm 1329[2]. Hai con số "6 trượng" và "một trượng sáu" rất khác nhau và các nguồn không giải thích, nên chưa rõ pho tượng nằm trong cụm "tứ đại khí" là tượng thời Lý hay thời Trần. Theo Nguyễn Đắc Tùng, thời Minh chùa bị phá, tượng bị cướp mang đi[4].

Điều người đọc cần lưu ý

Ba trong bốn vật có tên trong chính sử, còn tượng Quỳnh Lâm chủ yếu dựa vào thư tịch Phật giáo và văn bia. Niên đại, số tầng, khối lượng và người đúc còn chênh lệch giữa các nguồn. Bài chưa đối chiếu bản in gốc của Toàn thư, Việt sử lược hay Cương mục.

  • Văn hóa Việt Nam

Nguồn

Mỗi chú thích [n] trong bài dẫn tới nguồn số n ở đây; bấm ↩ để quay lại chỗ trích.

  1. [1]

    Ngô Sĩ Liên, Đại Việt sử ký toàn thư, Bản kỷ các quyển 3 (Lý Thánh Tông, Lý Nhân Tông), 5, 6, 8 và 10 (bản chữ Hán chép lại trên Wikisource), Wikisource tiếng Hán (bản chép lại chính sử), 1479

    Truy cập ngày 12 tháng 11, 2026

    Độ tin cậy: hạng BĐã xác minh

    ↩↩2↩3↩4↩5↩6↩7↩8↩9↩10

  2. [2]

    Ngô Quốc Đông, Trung tâm Phật giáo xứ Đông qua nghiên cứu trường hợp chùa Quỳnh Lâm, Tạp chí Thông tin Khoa học xã hội, số 12, 2025, 2025

    Truy cập ngày 12 tháng 11, 2026

    Độ tin cậy: hạng AĐã xác minh

    ↩↩2

  3. [3]

    Tháp Báo Thiên, Bảo tàng Lịch sử Quốc gia (baotanglichsu.vn)

    Truy cập ngày 12 tháng 11, 2026

    Độ tin cậy: hạng BĐã xác minh

    ↩↩2↩3

  4. [4]

    Nguyễn Đắc Tùng, Tìm hiểu về An Nam tứ đại khí, Tạp chí Nghiên cứu Phật học (Viện Nghiên cứu Phật học Việt Nam), 2024

    Truy cập ngày 5 tháng 11, 2026

    Độ tin cậy: hạng BĐã xác minh

    ↩↩2↩3↩4↩5↩6↩7

  5. [5]

    An Nam tứ đại khí, Báo Hà Nội Mới (chuyên đề 1000 năm Thăng Long), đăng 16/5/2007, 2007

    Truy cập ngày 12 tháng 11, 2026

    Độ tin cậy: hạng BĐã xác minh

    ↩↩2↩3↩4↩5

Độ tin cậy của nguồn

Hạng A
Sách, nghiên cứu học thuật, văn bản chính thức, hồ sơ UNESCO.
Hạng B
Báo chí uy tín, tài liệu tổng hợp có tác giả.
Hạng C
Bách khoa mở (như Wikipedia), blog: dùng để tham khảo, cần đối chiếu thêm.

Lịch sử chỉnh sửa

Xuất bản lần đầu ngày 13 tháng 11, 2026. Bạn đang xem phiên bản 1.

Bài chưa có chỉnh sửa nào được ghi công khai kể từ khi xuất bản.

Bài này có hữu ích với bạn không?

Thấy chỗ chưa đúng? Báo cho chúng mình nhé!

Form sẽ tự điền tên bài và phiên bản bạn đang xem.

Báo sai sót