226 bài
Danh mục: Lê Trung hưng – Trịnh – NguyễnThời kỳ: Lê Trung hưng – Trịnh – Nguyễn
Từ năm 1599, khi Trịnh Tùng được phong Bình An vương, Đàng Ngoài có hai bộ máy song song: triều đình vua Lê giữ danh nghĩa, phủ chúa Trịnh nắm thực quyền. Giới nghiên cứu gọi đó là “lưỡng đầu chế”; sử nhà Nguyễn lại phê các chúa là quyền thần.
Danh mục: Văn Lang – Âu LạcThời kỳ: Văn Lang – Âu Lạc
Thạp đồng Đào Thịnh, tìm thấy năm 1961 bên sông Hồng ở Yên Bái cũ, là thạp lớn của văn hóa Đông Sơn, nổi bật với các đôi tượng trên nắp và sáu chiến thuyền quanh thân; thạp được công nhận bảo vật quốc gia năm 2012, hiện lưu giữ tại Bảo tàng Lịch sử quốc gia.
Danh mục: Tây Sơn – NguyễnThời kỳ: Tây Sơn – Nguyễn
Thành Gia Định (thành Bát Quái, Phiên An) do Nguyễn Ánh cho xây năm 1790 theo kiểu Vauban, bị Minh Mạng phá sau loạn Lê Văn Khôi, rồi thành Phụng xây năm 1836 thất thủ năm 1859. Bài nêu cấu trúc, các mốc và số đo mà nguồn ghi khác nhau, cùng dấu tích còn lại.
Danh mục: Lê Trung hưng – Trịnh – NguyễnThời kỳ: Lê Trung hưng – Trịnh – Nguyễn
Kẻ Chợ là tên dân gian của Thăng Long thời vua Lê – chúa Trịnh: khu phố nghề, chợ búa quanh hoàng thành, nơi có thương điếm Hà Lan, Anh. Người nước ngoài ghi lại cảnh phố phường đông đúc, nhưng chi tiết về phiên chợ khác nhau giữa các nguồn.
Danh mục: Tây Sơn – NguyễnThời kỳ: Tây Sơn – Nguyễn
Phan Thanh Giản (1796–1867) là đại thần triều Nguyễn, người ký Hòa ước Nhâm Tuất 1862 rồi tuẫn tiết năm 1867. Bài nêu cuộc đời, các cuộc thương thuyết với Pháp và những đánh giá khác nhau từ thời Tự Đức đến nay.
Danh mục: Cận hiện đạiThời kỳ: Cận hiện đại
Phan Châu Trinh (1872–1926), người Quảng Nam, đỗ phó bảng, chủ trương cải cách ôn hòa với khẩu hiệu khai dân trí, chấn dân khí, hậu dân sinh. Bài nêu phong trào Duy Tân, dân biến 1908, những năm ở Pháp và tang lễ 1926.
Danh mục: Bắc thuộc và đấu tranh giành độc lậpThời kỳ: Bắc thuộc
Lê Chân là nữ tướng của Hai Bà Trưng, theo thần tích đã khai khẩn vùng An Biên ven sông Cấm, được phong chức chưởng quản binh quyền coi giữ duyên hải đông bắc rồi tuẫn tiết khi Mã Viện tiến đánh; bà được thờ làm Thành hoàng đất Cảng.
Danh mục: Cận hiện đạiThời kỳ: Cận hiện đại
Nhà tù Hỏa Lò (Maison Centrale) do Pháp xây năm 1896 ở Hà Nội, giam nhiều chiến sĩ yêu nước, về sau giam phi công Mỹ 1964–1973. Bài nêu quá trình xây dựng, những chi tiết các nguồn ghi khác nhau, phần di tích còn lại và các cách trình bày.
Danh mục: Bắc thuộc và đấu tranh giành độc lậpThời kỳ: Bắc thuộc
Triệu Đà lập nước Nam Việt ở Lĩnh Nam khi nhà Tần suy vong rồi thôn tính Âu Lạc, thường được tính vào khoảng năm 179 TCN; nhà Triệu đến năm 111 TCN thì mất. Sử cũ coi đây là một triều đại của Việt Nam, còn nhiều sử gia hiện đại xem đó là chính quyền Hán cát cứ mở đầu Bắc thuộc.
Danh mục: Lý – TrầnThời kỳ: Lý – Trần
Nguyên phi Ỷ Lan, phi của Lý Thánh Tông và mẹ vua Lý Nhân Tông, hai lần nhiếp chính, nổi tiếng với việc phúc dân và dựng chùa. Bài phân biệt chính sử với thần tích, cổ tích Tấm Cám, nêu mốc năm lệch giữa các nguồn và đền – chùa Bà Tấm ở Dương Xá.
Danh mục: Lê Trung hưng – Trịnh – NguyễnThời kỳ: Lê Trung hưng – Trịnh – Nguyễn
Nguyễn Gia Thiều, tước Ôn Như hầu, sinh ở Bắc Ninh năm 1741, làm quan thời Lê – Trịnh và là tác giả Cung oán ngâm khúc, khúc ngâm chữ Nôm thể song thất lục bát về thân phận cung nữ. Các nguồn ghi số câu và cách đọc tác phẩm khác nhau.
Danh mục: Cận hiện đạiThời kỳ: Cận hiện đại
Nguyễn Đình Chiểu, nhà thơ mù ở Nam Bộ, là tác giả truyện thơ Lục Vân Tiên và Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc (1861). Bài nêu tiểu sử, các tác phẩm chính, những chi tiết còn lệch giữa các nguồn và việc UNESCO ghi nhận năm 2021.
