Lễ hội Nghinh Ông Cần Giờ

Giới thiệu

Lễ hội Nghinh Ông Cần Giờ là lễ hội truyền thống của ngư dân Cần Giờ, Thành phố Hồ Chí Minh, gắn với tục thờ cá Ông (cá voi) và được tổ chức vào dịp rằm tháng 8 âm lịch. Địa bàn trước đây là huyện Cần Giờ; theo báo chí năm 2025, lễ hội do Ủy ban nhân dân xã Cần Giờ phối hợp Sở Văn hóa và Thể thao Thành phố tổ chức^[4]. Lễ hội phản ánh niềm tin, tín ngưỡng, quan niệm và tri thức dân gian của ngư dân địa phương^[2].

Tín ngưỡng thờ cá Ông

Tục thờ cá Ông (cá voi) phổ biến trong ngư dân các tỉnh ven biển từ Quảng Bình trở vào đến Hà Tiên (Kiên Giang)^[2]. Tại Cần Giờ, các nghi lễ nhằm tạ ơn Thần Nam Hải (cá Voi) và thần biển đã che chở, hỗ trợ ngư dân trong đời sống và sản xuất; lễ hội cũng là dịp cầu bình an khi ra biển, cầu mùa bội thu và tạ ơn những người đã chế tạo phương tiện, ngư cụ^[2]. Phát biểu của đại diện chính quyền huyện năm 2024 mô tả lễ hội là ngày hội văn hóa tri ân Thần Nam Hải Đại Tướng Quân, còn gọi là ông Thủy Tướng, người được ngư dân tin là đã cứu giúp họ khi gặp giông bão^[3].

Nơi thờ chính của lễ hội là Lăng Ông Thủy Tướng, được báo chí mô tả là một trong những nơi thờ cúng Thần Nam Hải lớn nhất trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh và vùng Nam Bộ, với lịch sử hơn hai thế kỷ^[3].

Thời gian

Lễ hội được tổ chức vào dịp rằm tháng 8 âm lịch, trùng Tết Trung thu, và theo báo chí bắt đầu từ năm Quý Sửu 1913^[3]. Các nguồn ghi khoảng ngày không giống nhau: bài năm 2013 ghi ba ngày từ 15 đến 17/8 âm lịch, trong đó phần trọng tâm là nghi lễ Nghinh Ông trên biển vào ngày 16/8 âm lịch^[2]; các bài năm 2024 và 2025 ghi ba ngày 14–16/8 âm lịch^[3][4]. Theo một bài báo, đây là lễ hội dân gian duy nhất của Thành phố Hồ Chí Minh được tổ chức vào rằm tháng 8 âm lịch hằng năm^[3].

Phần lễ

Theo chương trình các năm gần đây, phần lễ gồm: viếng Nghĩa trang Liệt sĩ Rừng Sác và Đền thờ Anh hùng liệt sĩ Rừng Sác; lễ thượng Đại kỳ mở đầu lễ hội; lễ cúng tiền hiền, hậu hiền và nghi thức cúng bạn cũ lái xưa tại Lăng Ông Thủy Tướng; cúng đại lễ và hát bội; thả hoa đăng trên biển; lễ Nghinh Ông trên biển và đón đoàn Nghinh về Lăng Ông; lễ mừng công ngư dân^[3][4]. Theo bài năm 2013, lễ Nghinh Ông Cần Giờ có nhiều điểm tương đồng về nghi lễ chính với các lễ hội cầu ngư khác trong khu vực, nhưng khác ở một số nghi tiết, diễn ra vào dịp Trung thu và gắn với nhiều huyền thoại, chuyện kể dân gian về quá trình hình thành vùng rừng ngập mặn Cần Giờ^[6].

Phần hội

Năm 2025, phần hội gồm chuỗi 20 hoạt động văn hóa, thể thao, du lịch như giải marathon, triển lãm hình ảnh và hiện vật về lễ hội, hội chợ, lễ hội ẩm thực biển, trò chơi dân gian, hội thi vẽ tranh, làm lồng đèn và ngày hội Trung thu cho thiếu nhi; chương trình nghệ thuật có hát bội, đờn ca tài tử, rối nước và lân – sư – rồng^[4]. Năm 2024, do ảnh hưởng của bão số 3 ở các tỉnh phía Bắc, ban tổ chức giảm quy mô và rút gọn thời gian^[3].

Giá trị và bảo tồn

Lễ hội Nghinh Ông Cần Giờ có trong Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia của Cục Di sản văn hóa (số thứ tự 38, Quyết định số 3084/QĐ-BVHTTDL ngày 9/9/2013, loại hình lễ hội truyền thống, địa điểm ghi là huyện Cần Giờ)^[1]. Lễ đón nhận danh hiệu được tổ chức tại Lăng Ông Thủy Tướng ngày 19/9/2013^[2]. Năm 2026, Thành phố Hồ Chí Minh lần đầu tổ chức chuỗi hoạt động liên hoàn từ Cần Giờ đến Vũng Tàu, nối Lễ hội Nghinh Ông Cần Giờ với Lễ hội Nghinh Ông Thắng Tam; theo báo chí, các nghi thức phần lễ do cộng đồng chủ thể di sản chủ trì thực hiện^[5].