Lễ Đại Phan của người Sán Dìu
Lễ Đại Phan là đại lễ cầu mùa, cầu an của người Sán Dìu do nhiều thầy cúng cùng thực hiện, có múa hành quang, rước thần, thanh tẩy; được phục dựng ở Thái Nguyên, Quảng Ninh và ghi trong Danh mục di sản quốc gia.
Có nguồn · 4
Đại lễ của người Sán Dìu
Đại Phan được các báo mô tả là lễ hội lớn nhất của người Sán Dìu[2], gắn với lễ cầu mùa[3]. Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia có mục "Lễ Đại Phan của người Sán Dìu", loại hình tập quán xã hội và tín ngưỡng, địa bàn tỉnh Tuyên Quang, theo Quyết định số 1846/QĐ-BVHTTDL ngày 04/8/2022[1]. Các bài báo dưới đây kể về lễ được tổ chức ở Thái Nguyên (2018) và Quảng Ninh (2026), không phải ở Tuyên Quang.
Ý nghĩa của tên gọi và của lễ
Theo Báo Văn hóa, lễ Đại Phan gắn với việc làm lễ cấp sắc để một thầy cúng lên cấp bốn, tức chức Đại Phan; các thầy cúng từ nhiều nơi về dự và xin sớ, người dân đến cầu lộc, cầu tài, cầu mùa màng bội thu; nghi lễ cần mười hai thầy cúng cao tay và có thông cáo sớ điệp gửi đến các địa phương có người Sán Dìu[2]. Báo này viết lễ nhằm cầu an, cầu mùa, xua đuổi tà ma và dịch bệnh, đồng thời tổng hợp phong tục tập quán và các hình thức diễn xướng dân gian của người Sán Dìu[2]. Báo Đại Đoàn Kết cho rằng từ lễ cầu mùa, gắn với nền nông nghiệp lúa nước, lễ được mở rộng thành đại lễ tín ngưỡng tổng hợp, có thêm yếu tố cầu an, giải hạn, xua đuổi tai ương; quan niệm thanh tẩy là nét đặc sắc, khi không gian thiêng và con người được làm sạch thì phúc khí mới giáng xuống[3].
Phục dựng ở Thái Nguyên năm 2018
Năm 2018, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Thái Nguyên cùng Viện Văn hóa Nghệ thuật quốc gia Việt Nam và UBND thành phố Thái Nguyên phục dựng lễ tại xã Linh Sơn, sau khi nhóm nghiên cứu khảo sát ở Đồng Hỷ, Phổ Yên và thành phố Thái Nguyên[2]. Nghệ nhân Nông Văn Quý (xóm Thanh Chử, xã Linh Sơn) là chủ lễ; nghệ nhân Nông Văn Khoa (xã Nam Hòa, Đồng Hỷ) được lên chức Đại Phan trong lễ này[2]. Bài báo cho biết trong khoảng mười năm trước đó lễ ít được thực hành trong cộng đồng[2].
Lễ ở Vân Đồn năm 2026
Theo Báo Đại Đoàn Kết, lễ Đại Phan do UBND đặc khu Vân Đồn (Quảng Ninh) tổ chức tại Nhà văn hóa cộng đồng dân tộc Sán Dìu, từ 31/1 đến 1/2/2026 dương lịch[3]. VietnamNet bản tiếng Anh ghi hai ngày này tương ứng ngày 13 và 14 âm lịch mà không nói tháng[4]; đối chiếu lịch, đó là tháng Chạp. Các nghi thức được nêu gồm tẩy trần, cáo yết xin phép thần linh, đoàn rước thắp hương ở miếu thờ Thành hoàng làng, và múa hành quang, được hiểu là tiếp sứ, mở đường nghênh thần và tống thần, do các thầy cúng thực hiện[3]. VietnamNet còn nhắc việc dựng bàn thờ, nghi thức rửa mặt, dựng cây "Thi Phan", cùng các thử thách thể chất như đi chân trần qua than hồng và leo thang gươm, được coi là biểu tượng của sức bền, sự thanh sạch và kết nối tâm linh[4].
Phần hội
Chương trình năm 2026 có thi gói bánh chưng gù, giới thiệu món ăn truyền thống và chấm điểm mâm cỗ[3]. VietnamNet nhắc thêm bánh bạc đầu, các điệu hát soọng cô, gian hàng OCOP và trò chơi dân gian như kéo co, bịt mắt đập niêu, đẩy gậy[4]. Chu kỳ tổ chức không được các bài đã đọc nêu rõ[3][4].
- Văn hóa Việt Nam
Nguồn
Mỗi chú thích [n] trong bài dẫn tới nguồn số n ở đây; bấm ↩ để quay lại chỗ trích.
- [1]
Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, Cục Di sản văn hóa (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch)
Truy cập ngày 2 tháng 11, 2026
Độ tin cậy: hạng AĐã xác minh
- [2]
- [3]
- [4]
Sacred fire and steel: San Diu community celebrates Dai Phan festival, VietnamNet (bản tiếng Anh), 2026
Truy cập ngày 20 tháng 11, 2026
Độ tin cậy: hạng BĐã xác minh
Độ tin cậy của nguồn
- Hạng A
- Sách, nghiên cứu học thuật, văn bản chính thức, hồ sơ UNESCO.
- Hạng B
- Báo chí uy tín, tài liệu tổng hợp có tác giả.
- Hạng C
- Bách khoa mở (như Wikipedia), blog: dùng để tham khảo, cần đối chiếu thêm.
Lịch sử chỉnh sửa
Xuất bản lần đầu ngày 20 tháng 11, 2026. Bạn đang xem phiên bản 1.
Bài chưa có chỉnh sửa nào được ghi công khai kể từ khi xuất bản.
Bài này có hữu ích với bạn không?

Thấy chỗ chưa đúng? Báo cho chúng mình nhé!
Form sẽ tự điền tên bài và phiên bản bạn đang xem.
Báo sai sót