Làng hương Quảng Phú Cầu (Hà Nội)

Khái quát

Quảng Phú Cầu là một xã ở huyện Ứng Hòa, Hà Nội, nằm ven quốc lộ 21B, cách trung tâm thành phố khoảng 35 km theo Báo ảnh Dân tộc và Miền núi (2020) hoặc khoảng 40 km theo Nhịp sống Hà Nội (2023)^[2][4]. Nghề làm hương và tăm hương ở đây được các nguồn ghi là đã hình thành hơn một thế kỷ^[1][4]. Những bó tăm hương nhuộm màu rực rỡ, phơi trên sân và đường làng, đã khiến nơi này thành điểm hút khách chụp ảnh trong những năm gần đây^[1][3].

Nghề lan từ thôn này sang thôn khác

Theo các bài báo, nghề bắt đầu ở thôn Phú Lương Thượng rồi lan sang Đạo Tú, Cầu Bầu và Xà Cầu^[1][2]. Các cụ cao tuổi kể lại nghề lúc đầu chỉ là việc làm khi nông nhàn, sau nhu cầu tăng nên thành nghề chính, đem lại thu nhập cho hơn 3.000 hộ của xã^[4]. Con số hơn 3.000 hộ cũng được Nhịp sống Hà Nội và VnExpress lặp lại, gắn với hợp tác xã hương Quảng Phú Cầu^[1][2]. Tuy vậy, một chủ cơ sở trả lời VietnamPlus (2025) rằng xã có hơn mười thôn nhưng chỉ ba, bốn thôn với hơn chục hộ sản xuất tăm hương, phần lớn quy mô nhỏ lẻ^[5]. Hai cách nói này không khớp nhau, có thể vì họ đếm khác nhau (hộ tham gia cả chuỗi sản xuất so với hộ làm riêng tăm hương), nhưng các bài không giải thích.

Theo Báo Tin tức, sáu thôn của xã từng được UBND tỉnh Hà Tây (cũ) công nhận là làng nghề truyền thống: Phú Lương Thượng và Phú Lương Hạ, Đạo Tú, Cầu Bầu, Quảng Nguyên (đều chẻ tăm hương) và Xà Cầu (hương đen)^[3].

Từ cây vầu đến nén hương

Tăm làm từ cây vầu, cây nứa^[3]. Những bó tăm được nhuộm màu rồi phơi kín sân, đường làng, trong đó đỏ là màu chủ đạo^[2][5]; hương sau đó được se và đóng gói cẩn thận trước khi ra thị trường^[3]. Trước đây tăm được chẻ hoàn toàn bằng tay nên chỉ ra tăm vuông với kích thước hạn chế; từ khoảng năm 2010 máy móc xuất hiện, tăm có dạng tròn, nhiều chủng loại hơn^[3]. Báo Tin tức cho biết một thợ se hương thủ công xưa làm được khoảng 1 vạn nén mỗi ngày, trong khi bằng máy một công nhân làm được 3–4 vạn nén; một số hộ vẫn duy trì se hương và chẻ tăm bằng tay để khách trải nghiệm^[3].

Sản phẩm gồm hương xuất khẩu và tăm hương^[4]. Quảng Phú Cầu có tám sản phẩm OCOP: bốn sản phẩm hạng 3 sao (hương trầm, hương quế, hương bồ kết, hương thảo mộc) và bốn sản phẩm hạng 4 sao (nụ trám, nụ trầm, nụ quế, hương vòng)^[3]. Theo Nhịp sống Hà Nội, hương được bán cả trong nước và xuất sang Ấn Độ, Trung Quốc^[2]; Báo Tin tức thêm Malaysia^[3].

Nén hương và đời sống tinh thần

Báo Tin tức viết rằng hương phục vụ nhu cầu thờ cúng: nén hương thắp lên biểu hiện lòng thành kính của người đang sống với tổ tiên, và tạo không khí trang nghiêm trong lễ cúng^[3]. Theo báo ảnh Dân tộc và Miền núi, hương Quảng Phú Cầu có mặt ở nhiều tỉnh, thành, trên bàn thờ gia tiên, ở mái chùa mỗi dịp xuân về^[4]. Bài này mô tả vai trò của hương theo lời báo chí, không nhằm bàn về tín ngưỡng.

Làng nghề thành điểm du lịch

Nhịp sống Hà Nội ghi nhận một bức ảnh về làng hương của nhiếp ảnh gia Azim Khan Ronnie lọt vào danh sách ảnh ấn tượng tại cuộc thi nhiếp ảnh vì môi trường năm 2021^[2]. VnExpress (2024) kể rằng sân đình Cầu Bầu là điểm du lịch cấp thành phố đầu tiên của xã, lập ngày 25/2/2023; trưởng thôn cho biết khoảng 80% khách là người nước ngoài và những ngày cao điểm có thể đón tới 300 người; du khách trả 50.000 đồng mỗi người để chụp ảnh ở khu bó hương tạo hình^[1]. Tháng 12/2024, UBND thành phố Hà Nội ra quyết định công nhận Làng nghề tăm hương Quảng Phú Cầu là điểm du lịch^[3].

Phát triển du lịch cũng mang lại những vướng mắc. VnExpress ghi lại việc nhiều hộ kinh doanh hương truyền thống chưa mặn mà đầu tư cho điểm tham quan, và một người dân tham gia làm du lịch cho biết khoản thu từ đây chưa đáng kể so với công việc truyền thống^[1]. Chủ cơ sở Long Hòa nói với VietnamPlus rằng nhà ông làm khoảng 7–9 tấn tăm hương mỗi ngày; đây là số liệu của một cơ sở, chưa kiểm chứng^[5].