Làng hoa kiểng Sa Đéc (Đồng Tháp)

Làng hoa trên bờ sông Tiền

Làng hoa Sa Đéc nằm ở phường Sa Đéc, tỉnh Đồng Tháp, ven sông Tiền. Nghề trồng hoa kiểng ở đây khởi nguyên và phát triển mạnh nhất tại làng Tân Quy Đông, nên các bậc cao niên vẫn quen gọi là làng hoa Tân Quy Đông^[1][3]. Ngày 26/12 (năm 2025, trước thềm Festival Hoa – Kiểng Sa Đéc lần II), Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ký quyết định và cấp giấy chứng nhận đưa "Nghề trồng hoa kiểng Sa Đéc" vào Danh mục quốc gia về di sản văn hóa phi vật thể, thuộc loại hình tri thức dân gian, nghề thủ công truyền thống; giấy chứng nhận được trao cho lãnh đạo phường Sa Đéc ngày 27/12^[1].

Từ thú chơi điền viên đến nghề

Cổng thông tin Đồng Tháp kể nghề manh nha một cách khá tình cờ. Khi khai phá đất, người dân thấy nhiều gốc cây cổ thụ thế dáng đẹp nên mang về trồng trước sân làm cảnh; dần dần họ trồng thêm hoa nhiều màu để trang trí và phục vụ nhu cầu tâm linh dịp lễ, Tết, giỗ chạp. Từ cuối thế kỷ XIX đến những năm 1930, việc mua bán chỉ diễn ra trong phạm vi thôn xóm; từ 1945 đến 1954 số hộ trồng hoa tăng lên vài chục hộ, nhiều cây cảnh như hạnh, tùng, trắc bá diệp được đưa từ Bến Tre về; từ 1954 đến 1975 nghề phát triển mạnh nhờ nhiều giống hoa, cây cảnh nước ngoài và việc áp dụng kỹ thuật mới^[1]. Báo Tuổi Trẻ (2019) thì chia thành các thế hệ: thế hệ tiên phong từ cuối thế kỷ XIX đến 1930, thế hệ thứ hai từ 1930 đến 1945 mang hoa đi khắp Nam Kỳ, thế hệ thứ ba giai đoạn chiến tranh với những người như ông Tư Tôn. Bài báo cũng thừa nhận chưa có tài liệu xác định chính xác thời điểm hình thành làng hoa^[3].

Ông Tư Tôn và hoa trồng trên giàn

Báo Đồng Tháp (12/2025) nhắc nhiều đến nghệ nhân Tư Tôn (tên thật Dương Hữu Tài), một nông dân làm rẫy mê trồng hoa. Theo bài, ông từng là tá điền cho một gia đình có người thân ở Pháp nên được mang giống hồng quý từ phương Tây về; vườn hồng Tư Tôn thu hút giới thương gia và trung lưu đô thị thập niên 1950–1960, trở thành "hạt nhân" để nghề lan rộng từ vài chục lên hàng nghìn hộ^[2]. Tuổi Trẻ cũng nhắc vườn hồng này như một trong những vườn nổi tiếng của thế hệ thứ ba^[3].

Điểm làm nên thương hiệu là cách trồng trên giàn cao. Theo Báo Đồng Tháp, đây là sáng tạo của nông dân để thích ứng địa hình đất thấp, thường chịu triều cường và lũ từ sông Tiền: ban đầu giàn tre nứa, chậu đan bằng tre lót lá dừa nước, giá thể là rơm mục; trồng trên giàn giúp cây thông thoáng, tránh úng rễ và sâu bệnh từ đất. Nay giàn tre được thay bằng khung sắt, ống nhựa với chi phí khoảng 15 triệu đồng cho 1.000 m²^[2].

Quy mô và thăng trầm

Sau năm 1975, theo Tuổi Trẻ, làng hoa trải nhiều thăng trầm, chỉ được vực dậy khi tỉnh đưa hoa kiểng vào một trong năm ngành hàng tái cơ cấu và gắn với du lịch^[3]. Năm 2007, Ủy ban nhân dân tỉnh Đồng Tháp công nhận làng nghề sản xuất hoa kiểng ở Tân Quy Đông là làng nghề truyền thống nông thôn (Quyết định số 1838/QĐ-UBND.HC ngày 26/11/2007)^[1].

Số liệu hiện nay do các nguồn nêu hơi khác nhau. Cổng thông tin Đồng Tháp ghi phường Sa Đéc có hơn 4.000 hộ làm hoa, kiểng trên tổng diện tích trên 946 ha, trong đó gần 740 ha là hoa kiểng công trình và cây nội thất, với khoảng 2.000 chủng loại, tiêu biểu như cúc mâm xôi, cúc tiger, cúc đồng tiền, hướng dương, mào gà, xác pháo, hoa hồng^[1]. Báo Đồng Tháp nêu gần 1.000 ha và hơn 2.000 chủng loại; Festival Hoa – Kiểng Sa Đéc được tổ chức lần đầu năm 2023 và lần thứ hai năm 2025, nhằm gắn sản xuất nông nghiệp với du lịch^[2]. Đây là nghề trồng và chăm sóc cây dựa trên kinh nghiệm dân gian, nên được xếp vào loại hình tri thức dân gian cùng nghề thủ công truyền thống.