Vịnh Hạ Long – Quần đảo Cát Bà (Di sản thế giới UNESCO)

Khái quát

Theo hồ sơ của UNESCO, tài sản này có tên chính thức là "Ha Long Bay - Cat Ba Archipelago", thuộc loại di sản thiên nhiên, nằm ở đông bắc Việt Nam, trong địa bàn tỉnh Quảng Ninh và thành phố Hải Phòng. Diện tích là 65.650 ha, gồm 1.133 đảo và đảo nhỏ; tiêu chí ghi danh hiện nay là (vii) và (viii)^[1]. UNESCO ghi các mốc ghi danh và điều chỉnh là 1994, 2000 và 2023^[1].

Theo Báo Văn hóa và Báo Sài Gòn Giải Phóng, Vịnh Hạ Long được UNESCO công nhận hai lần, năm 1994 và năm 2000, theo tiêu chí (vii) và (viii)^[2][3]. Ngày 16/9/2023, tại kỳ họp lần thứ 45 của Ủy ban Di sản Thế giới ở Riyadh (Ả Rập Xê Út), hồ sơ mở rộng vịnh sang quần đảo Cát Bà được thông qua. Đây là di sản thế giới liên tỉnh, thành phố đầu tiên của Việt Nam^[2][3].

Hành trình mở rộng sang Cát Bà

Theo Báo Văn hóa, năm 2013 Việt Nam gửi hồ sơ đề cử riêng quần đảo Cát Bà theo tiêu chí đa dạng sinh học và hệ sinh thái (ix và x). Năm 2014, IUCN dự thảo quyết định cho kỳ họp thứ 38 của Ủy ban Di sản Thế giới, khuyến nghị Việt Nam xem xét đề xuất nối dài với Vịnh Hạ Long theo các tiêu chí (vii), (viii) và có thể cả (x)^[2]. Tháng 9/2016, Thủ tướng Chính phủ đồng ý để Hải Phòng chủ trì, phối hợp với Quảng Ninh, lập hồ sơ mở rộng. Đầu năm 2021, hồ sơ được chỉnh sửa theo các khuyến nghị của UNESCO và IUCN; tháng 1/2021 Thủ tướng đồng ý để Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ký hồ sơ đề cử gửi UNESCO^[2].

Cảnh quan karst

UNESCO mô tả vịnh là phong cảnh biển do thiên nhiên tạo tác, với vô số đảo đá vôi nhiều hình dạng nhô lên từ mặt nước. Đây là ví dụ rộng lớn và nổi tiếng nhất về karst tháp bị biển xâm nhập, thuộc nhóm khu vực quan trọng nhất thế giới về các dạng fengcong (cụm đỉnh chóp nón) và fenglin (tháp đứng riêng lẻ)^[1].

Báo Văn hóa và Báo Nhân Dân đưa ra thêm số liệu theo cách chia như sau: trong 1.133 đảo có 775 đảo thuộc Vịnh Hạ Long và 358 đảo thuộc quần đảo Cát Bà; vùng lõi rộng 65.650 ha, vùng đệm 34.140 ha^[2][4]. Khu vực có hệ thống hồ nước mặn trên đảo, theo Báo Nhân Dân là 138 hồ, chiếm khoảng một phần ba số hồ nước mặn của thế giới^[4].

Đa dạng sinh học

Các bài báo nêu bảy hệ sinh thái biển – đảo liền kề nhau: rừng mưa nhiệt đới nguyên sinh, hang động, rừng ngập mặn, bãi triều, rạn san hô, đáy mềm và hồ nước mặn^[2][4]. Cũng theo các bài này, khu vực có 4.910 loài động, thực vật trên cạn và dưới biển, trong đó 198 loài thuộc Danh mục Đỏ của IUCN và 51 loài đặc hữu^[2][4]. Voọc Cát Bà (Trachypithecus poliocephalus) là loài chỉ phân bố ở Cát Bà, với khoảng 60–70 cá thể còn lại theo số liệu được các bài này dẫn^[2][4].

Dấu tích con người thời tiền sử

Hạ Long còn là nơi lưu giữ dấu tích cư trú rất sớm. Theo Báo Nhân Dân (14/11/2024), khảo cổ học ghi nhận ba nền văn hóa nối tiếp nhau: Soi Nhụ (khoảng 18.000–7.000 năm cách ngày nay), Cái Bèo (7.000–5.000 năm) và Hạ Long (5.000–3.500 năm)^[5]. Cư dân Soi Nhụ sống chủ yếu trên các đảo đá vôi và trong hang động ven bờ, kiếm sống bằng săn bắt, hái lượm và thu nhặt nhuyễn thể nước ngọt^[5][6]. Trang của Ban Quản lý Vịnh Hạ Long cho rằng văn hóa Hạ Long có đồ gốm làm bằng bàn xoay và các công cụ đá chế tác kỹ thuật cao, nhưng ghi niên đại 4.500–3.500 năm trước, lệch với mốc 5.000 năm của Báo Nhân Dân^[5][6].

Quản lý và liên kết hai địa phương

Việc mở rộng đặt Quảng Ninh và Hải Phòng trước yêu cầu phối hợp quản lý. Theo Trưởng Ban Quản lý Vịnh Hạ Long Vũ Kiên Cường, được Báo Nhân Dân dẫn lại, hai khu vực là một quần thể không thể tách rời về cảnh quan và địa chất, địa mạo; mở rộng ranh giới giúp bổ sung giá trị cho di sản và tăng cường quản lý hệ sinh thái biển đặc trưng^[4]. Quảng Ninh đã công bố nhiều hành trình mới, gồm 10 hành trình thăm Vịnh Bái Tử Long và 3 hành trình nối Hạ Long với Bái Tử Long, nhằm mở rộng điểm tham quan và giảm sức ép du lịch lên vùng lõi của di sản^[4].