266 articles
Category: Bắc thuộc và đấu tranh giành độc lậpPeriod: Bắc thuộc
Triệu Đà lập nước Nam Việt ở Lĩnh Nam khi nhà Tần suy vong rồi thôn tính Âu Lạc, thường được tính vào khoảng năm 179 TCN; nhà Triệu đến năm 111 TCN thì mất. Sử cũ coi đây là một triều đại của Việt Nam, còn nhiều sử gia hiện đại xem đó là chính quyền Hán cát cứ mở đầu Bắc thuộc.
Category: Lý – TrầnPeriod: Lý – Trần
Nguyên phi Ỷ Lan, phi của Lý Thánh Tông và mẹ vua Lý Nhân Tông, hai lần nhiếp chính, nổi tiếng với việc phúc dân và dựng chùa. Bài phân biệt chính sử với thần tích, cổ tích Tấm Cám, nêu mốc năm lệch giữa các nguồn và đền – chùa Bà Tấm ở Dương Xá.
Category: Lê Trung hưng – Trịnh – NguyễnPeriod: Lê Trung hưng – Trịnh – Nguyễn
Nguyễn Gia Thiều, tước Ôn Như hầu, sinh ở Bắc Ninh năm 1741, làm quan thời Lê – Trịnh và là tác giả Cung oán ngâm khúc, khúc ngâm chữ Nôm thể song thất lục bát về thân phận cung nữ. Các nguồn ghi số câu và cách đọc tác phẩm khác nhau.
Category: Cận hiện đạiPeriod: Cận hiện đại
Nguyễn Đình Chiểu, nhà thơ mù ở Nam Bộ, là tác giả truyện thơ Lục Vân Tiên và Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc (1861). Bài nêu tiểu sử, các tác phẩm chính, những chi tiết còn lệch giữa các nguồn và việc UNESCO ghi nhận năm 2021.
Category: Tây Sơn – NguyễnPeriod: Tây Sơn – Nguyễn
Nguyễn Công Trứ làm quan triều Nguyễn, nổi bật với việc khai hoang lập huyện Tiền Hải và Kim Sơn (1828–1829) và những bài hát nói. Bài nêu quan lộ, án vu cáo năm 1844, và những chỗ nguồn còn lệch hoặc mang tính tôn vinh.
Category: Hồ – Lê sơ – MạcPeriod: Hồ – Lê sơ – Mạc
Nhà nho, nhà thơ thế kỷ XVI đỗ trạng nguyên năm 1535 dưới triều Mạc, về dạy học ở am Bạch Vân sau năm 1542. Bài tách phần có sử liệu (thơ văn, giáo dục, hoạt động chính trị) khỏi các lời sấm Trạng Trình chỉ được truyền tụng.
Category: Ngô – Đinh – Tiền LêPeriod: Ngô – Đinh – Tiền Lê
Nguyễn Bặc, bạn thuở nhỏ của Đinh Bộ Lĩnh, giữ chức Định Quốc công, tương đương tể tướng nhà Đinh, bị Lê Hoàn giết năm 979 sau khi dấy quân. Bài nêu tiểu sử, các chi tiết lệch giữa nguồn (cha, tuổi, nơi chôn) và việc thờ phụng.
Category: Văn Lang – Âu LạcPeriod: Văn Lang – Âu Lạc
Lúa, nhất là lúa nếp, là nền tảng đời sống của cư dân Văn Lang – Âu Lạc; các lưỡi đồng hình tim hay bị gọi là lưỡi cày nhưng có nhà khảo cổ cho là vũ khí, nên vai trò của công cụ đồng và cày kéo bằng sức vật vẫn còn tranh luận.
Category: Bắc thuộc và đấu tranh giành độc lậpPeriod: Bắc thuộc
Mộ gạch cuốn vòm là loại hình mộ táng phổ biến ở Bắc và Bắc Trung Bộ trong những thế kỷ đầu Công nguyên; các cuộc khai quật ở Đông Triều, Quế Võ, Kim Liên cho thấy cấu trúc, đồ tùy táng và những tranh luận về chủ nhân người Hán hay người Việt.
Category: Văn Lang – Âu LạcPeriod: Văn Lang – Âu Lạc
Mộ cự thạch Hàng Gòn là một ngôi mộ dolmen bằng sáu tấm đá hoa cương, do kỹ sư J. Bouchot phát hiện năm 1927 ở Long Khánh (Đồng Nai). Bài nêu cấu trúc, kết quả khảo sát năm 2006, mốc niên đại lệch giữa nguồn và những điều chưa biết về chủ nhân mộ.
Category: Bắc thuộc và đấu tranh giành độc lậpPeriod: Bắc thuộc
Mã Viện là tướng nhà Đông Hán đem quân dẹp cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng năm 42–43; sử Trung Quốc ca ngợi tài quân sự nhưng ông bị đồn tham nhũng, còn cột đồng "Đồng trụ chiết, Giao Chỉ diệt" gắn với tên ông vẫn chưa xác định được có thật và dựng ở đâu.
Category: Bắc thuộc và đấu tranh giành độc lậpPeriod: Bắc thuộc
Lý hoặc luận là tác phẩm chữ Hán gồm 37 câu hỏi đáp do Mâu Tử, người Thương Ngô từng lánh nạn ở Giao Châu, soạn khoảng cuối thế kỷ II để giải đáp những chê bai đạo Phật của Nho và Lão. Bài nêu cấu trúc, các vấn đề tranh luận và các cách đọc.
