Tịnh độ Cư sĩ Phật hội Việt Nam: tôn chỉ Phước Huệ song tu và phòng thuốc Nam phước thiện
Hội cư sĩ Phật giáo ở Nam Bộ được phép lập năm 1934 tại chùa Hưng Long, Sài Gòn, do Tông sư Minh Trí sáng lập. Bài nêu giáo lý, tổ chức, tạp chí Pháp Âm Phật học, các phòng thuốc Nam phước thiện và số liệu hiện nay.
Có nguồn · 3

Một hội cư sĩ ra đời giữa phong trào chấn hưng
Tịnh độ Cư sĩ Phật hội Việt Nam là tổ chức của cư sĩ Phật giáo ở Nam Bộ, ra đời trong thời kỳ chấn hưng Phật giáo[3]. Ngày 20/2/1934, Thống đốc Nam Kỳ ký Nghị định số 619 cho phép lập hội tại chùa Hưng Long, Sài Gòn[1][3]. Người sáng lập là ông Nguyễn Văn Bồng, pháp danh Minh Trí, quê Sa Đéc (nay thuộc Đồng Tháp); ngày 25/7/1934 đại hội bất thường suy tôn ông làm Tông sư[1][3]. Mốc ra đời được chép hơi khác: Nguyễn Thanh Xuân viết là năm 1933, còn Dương Thanh Mừng lấy năm 1934 làm năm chính thức thành lập và hoạt động[1][3]. Hội trưởng đầu tiên là Lương Văn Đường, giữ chức đến năm 1945[1].
Giáo lý và tổ chức
Người nhập hội thực hành lễ bái Lục phương, thọ Tam quy, trì Ngũ giới, tịnh Tam nghiệp, trừ Lục căn, diệt Lục trần và hành Lục độ[1]. Hội theo pháp môn niệm Phật với tôn chỉ "Phước Huệ song tu": tu huệ là học kinh, luật, luận; tu phước là góp công sức, tài vật làm việc thiện, mà trọng tâm là khám chữa bệnh miễn phí. Phương châm hành đạo là "Tu học, Hành thiện, Ích nước, Lợi dân"[2]. Người mới nhập môn giữ sáu điều: thọ Tam quy, trì Ngũ giới, công phu tứ thời, trai kỳ, trì niệm sáu chữ Di Đà và đến chùa lễ Phật vào mùng một, ngày rằm[2]. Tín đồ không bắt buộc chỉ theo riêng hội; nhiều người đồng thời quy y và lễ chùa Phật giáo khác[2].
Thời kỳ đầu hội tổ chức năm cấp (Trung ương, tỉnh, huyện, thôn, ấp), với Ban Chấp hành Đạo đức lo tu học, kinh sách và Ban Y tế Phúc thiện lo các phòng thuốc Nam[1].
Từ chùa Hưng Long đến Tổ đình Hưng Minh Tự
Ngày 8/8/1935, nhờ sự giúp đỡ của bà Quách Thị Mười, một điền chủ ở Phú Định, hội khởi công hội quán Tân Hưng Long Tự (nay là Tổ đình Hưng Minh Tự, thành phố Hồ Chí Minh); lễ khánh thành tổ chức ngày 28/5/1936, nhưng theo Dương Thanh Mừng phải đến năm 1937 các hạng mục còn lại mới xong[1]. Ngày 15/1/1937 tạp chí Pháp Âm Phật học ra số đầu, phát hành 16 số thì đình bản vào tháng 9/1938[1]. Theo báo cáo đại hội thường niên năm 1938, hội có gần 5 vạn hội viên[1]. Trong các bài trên Pháp Âm, hội cho rằng Phật giáo suy yếu vì nhiều tăng sĩ thất học, kém tu và thiếu tinh thần "vô úy", nên cần đào tạo người tu và dịch kinh sang chữ quốc ngữ[1].
Giai đoạn 1940–1945 sinh hoạt gặp khó khăn vì thời cuộc và tài chính. Năm 1948 hội quán Tân Hưng Long Tự bị thực dân Pháp thiêu hủy; cuối năm 1949 hội dựng lại hội quán ở Chợ Lớn. Ngày 22/12/1953, điều lệ mới được thông qua và tên gọi được bổ sung thành Tịnh độ Cư sĩ Phật hội Việt Nam[1].
Phòng thuốc Nam phước thiện
Hiến chương năm 2014 của hội ghi rằng hội "lấy y đạo làm phương tiện" để lập Phòng thuốc Nam Phước thiện chữa bệnh cho đồng bào[2]. Mỗi hội quán đều có phòng thuốc: khám chữa bệnh bằng y học cổ truyền, không nhận tiền của người bệnh; ai muốn đóng góp thì bỏ vào tủ ủng hộ và nhận biên nhận[2]. Quy điều Y tế Phước thiện gồm 8 chương 26 điều; mỗi phòng thuốc phải có ít nhất một y sĩ, bác sĩ hoặc lương y có chứng chỉ hành nghề[2]. Thuốc Nam chỉ sơ chế, không sao tẩm; theo bài của Nguyễn Thị Minh Ngọc và cộng sự, các hội quán lập 70 vườn thuốc Nam rộng tổng cộng 36 ha, nhiều gia đình tín đồ cũng trồng cây thuốc cung cấp cho hội quán[2]. Phương thức chẩn trị chủ yếu vẫn là bắt mạch, hầu hết phòng khám có thêm phòng châm cứu[2].
Quy mô hiện nay
Theo bài trên, hội được nhà nước cấp đăng ký hoạt động ngày 1/1/2006 và công nhận ngày 27/11/2007[2]. Số liệu của Ban Tôn giáo Chính phủ đến tháng 5/2021 là 214 chi hội, mỗi nơi có chùa và phòng thuốc Nam, khoảng 1,5 triệu tín đồ, hội viên, hơn 600 chức sắc, 2.200 chức việc, gần 800 y sĩ, ở 20 tỉnh, thành[2]. Ban Trị sự Trung ương cho biết đến tháng 2/2022 có 212 hội quán đang hoạt động, 3.390 chức sắc, chức việc, 1.191 lương y, huấn viên y khoa, y sĩ, y sinh và hơn 10.000 người làm công quả chế biến, sưu tầm thuốc[2]. Hai bộ số liệu lệch nhau về số hội quán và cách gộp chức danh, và đều là số do cơ quan quản lý hoặc chính hội báo cáo, chưa có thống kê độc lập.
- Văn hóa Việt Nam
Nguồn
Mỗi chú thích [n] trong bài dẫn tới nguồn số n ở đây; bấm ↩ để quay lại chỗ trích.
- [1]
- [2]
- [3]
Nguyễn Thanh Xuân, Vấn đề pháp nhân của Phật giáo ở Việt Nam trước năm 1954, Tạp chí Nghiên cứu Tôn giáo, số 12 (238), 2023
Truy cập ngày 13 tháng 11, 2026
Độ tin cậy: hạng AĐã xác minh
Độ tin cậy của nguồn
- Hạng A
- Sách, nghiên cứu học thuật, văn bản chính thức, hồ sơ UNESCO.
- Hạng B
- Báo chí uy tín, tài liệu tổng hợp có tác giả.
- Hạng C
- Bách khoa mở (như Wikipedia), blog: dùng để tham khảo, cần đối chiếu thêm.
Lịch sử chỉnh sửa
Xuất bản lần đầu ngày 19 tháng 11, 2026. Bạn đang xem phiên bản 1.
Bài chưa có chỉnh sửa nào được ghi công khai kể từ khi xuất bản.
Bài này có hữu ích với bạn không?

Thấy chỗ chưa đúng? Báo cho chúng mình nhé!
Form sẽ tự điền tên bài và phiên bản bạn đang xem.
Báo sai sót