Lễ cưới truyền thống của người Dao ở Lào Cai

Cưới hỏi trong đời sống người Dao

Lễ cưới là một nghi lễ lớn trong vòng đời người Dao, và phong tục khác nhau theo từng nhóm, từng địa phương. Các bài báo ở Lào Cai nêu những nét chung: nam nữ nay được tự do tìm hiểu nhưng hai gia đình vẫn so tuổi xem có hợp mệnh không, và nhà trai phải nhờ một ông mối am hiểu phong tục, thuộc nhiều bài hát để thay mặt thương lượng, đối đáp với thầy cúng hoặc đại diện nhà gái^[3][4]. Bài kể theo từng nhóm được nguồn mô tả.

Dao Đỏ ở Tả Phìn: cô dâu tự về nhà chồng

Theo Báo Nhân Dân, đám cưới Dao Đỏ ở Tả Phìn (Sa Pa) gồm ba phần: dạm hỏi, lễ cưới và lễ lại mặt. Khoảng tháng 2, tháng 3 âm lịch nhà trai chọn ngày mang lễ sang nhà gái để thỏa thuận lễ dẫn cưới và ngày cưới; lễ vật không thể thiếu là đôi vòng bạc tặng cô gái. Lễ cưới thường vào mùa khô, từ tháng 10 đến tháng Chạp^[1].

Nét riêng của Tả Phìn là nhà trai không tổ chức đón dâu: nhà gái chủ động đưa cô dâu sang nhà chồng, chú rể và họ hàng chờ sẵn ở nhà. Trước khi rời nhà mẹ đẻ cô dâu làm lễ xin vía; khi ra khỏi nhà, mặt cô được che bằng khăn đỏ hoặc tấm vải thêu, vì người Dao Đỏ tin nắng chiếu vào mặt cô dâu trên đường đi là điều không tốt. Ngày thứ ba là chính lễ: nhà trai đưa kèn trống ra đón đoàn nhà gái, đội nhạc đi vòng quanh đoàn theo hình số 8, biểu tượng của hạnh phúc bền lâu. Trước khi cô dâu vào nhà, thầy cúng làm lễ trừ tà bằng nước phép và gà trống; khoảng một tháng sau cưới nhà trai mang lễ sang nhà gái làm lễ lại mặt^[1].

Bát Xát: giờ lành và những thay đổi

Báo Lào Cai ghi nhận ở Bát Xát, cô dâu mặc trang phục truyền thống nhiều lớp; vấn khăn tốn nhiều thời gian nhất, các dây và chuông bạc đính lên để xua điềm xấu. Giờ khởi hành được chọn sao cho không trùng giờ và ngày sinh của mọi thành viên hai gia đình. Cách cổng nhà trai khoảng 100 mét, đoàn rước dâu dừng lại chỉnh trang phục cho cô dâu; nhà trai ra đón bằng kèn, trống nhưng theo lệ chú rể chưa ra. Đám cưới trước kéo dài ba ngày ba đêm, nay còn hai ngày một đêm; tục để cô dâu ngủ một đêm ở nhà tạm cạnh nhà trai rồi mới làm lễ "nhập gia" đã bỏ vì tốn kém, rườm rà^[2].

Dao Tuyển và Dao Họ: ông mối, hát đối và lễ hợp duyên

Ở Dao Tuyển (xã Phúc Khánh), đám cưới đi qua các bước so tuổi, dạm ngõ, ăn hỏi và lễ cưới. Theo các nhà nghiên cứu được báo dẫn lại, lễ cưới gồm các nghi thức nghỉ trạm, vượt ải thôn, dâng trầu cau, trao tờ bản mệnh, vượt ải bố mẹ và hợp cẩn. Chiếc cân là vật quan trọng nhà trai mang sang; ông mối hát giao duyên đối đáp, đoàn nhà trai vượt thử thách thì lễ hợp cẩn mới tiếp tục. Tờ bản mệnh ghi tên, tuổi cô gái do nhà gái trao cho nhà trai, chính thức công nhận hôn sự^[3].

Nhóm Dao Họ có các lễ so tuổi, xin dâu, hát đối, hợp duyên. Theo Báo Lào Cai, sính lễ thường mang con số 12, nhắc công mang nặng đẻ đau của nhà gái: 12 kg bánh rán, 12 gói muối, gà, rượu, miến dong và một chiếc vòng bạc; nhà gái làm chiếc bánh dày có 12 "núm vú" tượng trưng cho các bà mụ. Đoàn đón dâu 11 người, đi số lẻ, về số chẵn; ở cổng nhà gái, hai người hát giỏi chăng khăn thử tài ông mối. Nghi lễ được coi là quan trọng nhất là hợp duyên trong buồng kín ở nhà gái, với đèn dầu, hai chén nước, sợi chỉ tượng trưng dây tơ hồng và gan lợn. Khi ra về, đoàn nhà trai bị bôi nhọ nồi lên mặt. Lễ xưa kéo dài ba ngày, nay còn một ngày nên một số thủ tục mai một, song hát đối và trang phục truyền thống vẫn được giữ^[4].

Dao Đỏ ở Cao Bằng

Báo Pháp luật Việt Nam (bài tổng hợp) cho biết ở Cao Bằng, nhà trai mang gà, rượu, thịt sang nhà gái và đưa đồng bạc hoa xòe để sắm đồ cưới; từ ăn hỏi đến cưới khoảng một năm để cô gái thêu trang phục. Trọn bộ trang sức bạc của cô dâu nặng khoảng 7 kg. Cô đội khăn đỏ lớn che kín mặt, đứng trước bàn thờ để thầy báo với tổ tiên rằng từ nay cô là người của nhà khác. Đoàn đưa dâu có kèn "phằn tỵ", phù dâu che ô; trước khi vào nhà trai thầy làm lễ trừ tà, rồi một em bé rửa chân và xỏ giày mới cho cô dâu. Đám cưới kéo dài hai ngày hai đêm, kèm những cuộc hát Páo Dung giữa trai gái hai bên^[5].

Điểm chung và khác biệt

Các bài lặp lại nhiều nét chung: ông mối và thầy cúng, hát đối đáp, màu đỏ và đồ bạc, lễ trừ tà, thời gian rút ngắn. Khác biệt cũng rõ, như ở Tả Phìn nhà gái đưa dâu còn ở Dao Họ nhà trai sang đón; nguồn đều là báo chí nên chưa phân biệt được khác biệt thật giữa các nhóm với cách thuật của từng bài.