Hội Lim (Tiên Du, Bắc Ninh)

Nguồn gốc và địa điểm

Hội Lim là lễ hội xuân của vùng quan họ Bắc Ninh, tổ chức quanh núi Hồng Vân (thường gọi là đồi Lim). Theo Cổng thông tin điện tử Bắc Ninh, hội diễn ra tại ba xã thuộc tổng Nội Duệ xưa, nay là thị trấn Lim, xã Nội Duệ và xã Liên Bão (huyện Tiên Du), trong đó trung tâm là núi Lim^[2]. Cũng theo nguồn này, từ đầu thế kỷ XVIII, vào rằm tháng Tám hằng năm, các làng trong tổng Nội Duệ cùng giáo phường (phường hát) Tiên Du tổ chức tế lễ, rước thần và hát xướng ở đình làng. Đến cuối thế kỷ XVIII, tướng công Nguyễn Đình Diễn cùng bà Mụ Ả cấp ruộng, cung tiến để các xã sửa đình chùa và chuyển lễ hội cầu phúc của tổng từ rằm tháng Tám sang hội chùa, hội chạ vào đầu xuân, ngày 13 tháng Giêng; hội xuân quan họ vùng Lim bắt đầu từ đó^[2]. Báo Văn hóa dẫn sách Bắc Ninh phong thổ tạp ký ghi hội núi Hồng Vân vào ngày 13 tháng Giêng, nơi sáu xã trong tổng Nội Duệ họp ở đình cạnh núi; theo bài này, hội xưa ba năm mở một lần, còn nay tổ chức thường niên^[4].

Thời gian

Ngày hội chính là 13 tháng Giêng^[3]. Ngày nay hội được tổ chức vào hai ngày 12 và 13 tháng Giêng trên đồi Lim^[2][4]. Năm 2026, phần lễ mở đầu bằng lễ khai hội và dâng hương sáng 12 tháng Giêng (ngày 28/2) tại chùa Hồng Ân trên núi Lim^[4].

Phần lễ

Theo Cổng thông tin điện tử Bắc Ninh, trước ngày hội chính, các làng thuộc xã Nội Duệ, Liên Bão và thị trấn Lim mở cửa đình, đền, chùa dâng hương theo nghi thức truyền thống. Sáng 13 tháng Giêng có các hoạt động dâng hương tại chùa Hồng Ân, lăng Quận công Nguyễn Đình Diễn trên đồi Lim và các đình, đền, chùa của làng^[2]. Báo Văn hóa mô tả lễ rước sắc từ làng Đình Cả (hoặc Lộ Bao) lên lăng thờ Nguyễn Đình Diễn là một trong những nghi lễ trung tâm của hội, thể hiện truyền thống "uống nước nhớ nguồn"^[4].

Hát quan họ ở hội Lim

Hội Lim được giới thiệu là lễ hội nổi tiếng nhất của sinh hoạt dân ca quan họ Bắc Ninh^[3]. Theo hồ sơ UNESCO, quan họ được hát theo lối đối đáp: hai người nữ ở một làng hát song ca, hai người nam ở làng khác đáp lại bằng giai điệu tương tự nhưng lời khác; nhiều làng ở Bắc Ninh và Bắc Giang kết chạ với nhau, và tiếng hát củng cố mối quan hệ ấy. Người nữ truyền thống đội nón tròn lớn và quàng khăn, người nam mặc áo dài, đội khăn, cầm ô; phong tục không cho phép kết hôn với bạn hát. Lời ca diễn tả nỗi nhớ khi xa cách và niềm vui gặp gỡ của đôi lứa^[1].

Ở hội Lim, các liền anh, liền chị hát đối đáp và hát canh ở nhiều không gian: trên sân khấu, trên thuyền, ở cửa đình, cửa chùa, trong các lán quan họ và tại nhà nghệ nhân; tiếng hát kéo dài thâu đêm suốt sáng^[2]. Theo Báo Văn hóa, các lán quan họ được dựng quanh đồi Lim và hồ điều hòa Vân Tương để hát đối đáp, mời trầu, mời nước. Hát canh diễn ra đêm 12 tháng Giêng tại "nhà chứa", tức nhà các gia đình nghệ nhân ở những làng quan họ gốc như Lũng Giang, Duệ Đông, Lộ Bao; canh hát kết thúc khi trời gần sáng bằng những bài giã bạn^[4]. Nội dung lời ca giãi bày tình yêu với nhiều trạng thái: thương quý, nhớ nhung, hẹn ước, chờ mong và giữ lòng chung thủy^[2].

Phần hội

Phần hội diễn ra quanh đồi Lim và hồ điều hòa Vân Tương, với các trò như đu tiên, cờ người, tổ tôm điếm, trình diễn thư pháp, hội thơ, đấu vật, bịt mắt bắt dê, đập niêu, múa rồng, múa lân^[2]. Trong cờ người, các thôn chọn nam thanh, nữ tú chưa lập gia đình đóng vai quân cờ^[4].

Di sản và bảo tồn

Dân ca quan họ Bắc Ninh được UNESCO ghi danh vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại năm 2009^[1]. Hội Lim được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia theo quyết định được Báo Nhân Dân đưa tin tháng 6/2025; hiện có 13 làng thuộc huyện Tiên Du tham gia hội^[3]. Chứng nhận di sản văn hóa phi vật thể quốc gia được trao cho lãnh đạo xã Tiên Du và xã Liên Bão trong lễ khai hội xuân Bính Ngọ 2026^[4].