Years: 1400 – 1592
31 articles
Category: Kiến trúcPeriod: Hồ – Lê sơ – Mạc
Đình Tây Đằng ở Ba Vì là ngôi đình gỗ khởi dựng từ thời Mạc, thế kỷ XVI, nổi tiếng với kết cấu giá chiêng và hàng nghìn họa tiết chạm khắc; di tích quốc gia đặc biệt từ năm 2013.
Category: Hồ – Lê sơ – MạcPeriod: Hồ – Lê sơ – Mạc
Bia Vĩnh Lăng dựng năm 1433 tại Lam Kinh, Thanh Hóa, bảo vật quốc gia: bia và rùa đá nặng khoảng 18 tấn, văn bia do Nguyễn Trãi soạn. Bài mô tả kích thước, hoa văn rồng, lá đề, con rùa sáu móng và nêu các điểm các nguồn chưa nói rõ.
Category: Hồ – Lê sơ – MạcPeriod: Hồ – Lê sơ – Mạc
Hội Tao Đàn (Tao Đàn nhị thập bát tú) thường được kể là nhóm 28 văn thần xướng họa cùng Lê Thánh Tông ở Thăng Long cuối thế kỷ XV. Bài nêu tập Quỳnh uyển cửu ca và các tranh luận về số hội viên, mốc thời gian, và việc có thể gọi đó là một "hội" hay không.
Category: Hồ – Lê sơ – MạcPeriod: Hồ – Lê sơ – Mạc
Dương Kinh là vùng đất phát tích của nhà Mạc ở Cổ Trai (Hải Phòng), được coi là kinh đô thứ hai bên cạnh Thăng Long và là nơi ở của các thái thượng hoàng. Bài nêu địa thế, di tích, vụ tàn phá năm 1592 và cụm di tích quốc gia đặc biệt (2025).
Category: Hồ – Lê sơ – MạcPeriod: Hồ – Lê sơ – Mạc
Năm 1442, vua Lê Thái Tông mất đột ngột ở vườn Lệ Chi, Nguyễn Trãi bị tru di ba họ, Nguyễn Thị Lộ bị quy tội giết vua. Bài trình bày chính sử, các giả thuyết (ngộ sát, vu oan do tranh ngôi, rắn báo oán) và việc minh oan năm 1464.
Category: Hồ – Lê sơ – MạcPeriod: Hồ – Lê sơ – Mạc
Từ 1533 đến 1592 nhà Mạc ở Bắc triều đối đầu Nam triều nhà Lê do Nguyễn Kim, rồi họ Trịnh nắm thực quyền, kết thúc khi Trịnh Tùng chiếm Thăng Long. Bài nêu diễn biến, các mốc lệch giữa nguồn và cách nhìn của sử cũ.
Category: Hồ – Lê sơ – MạcPeriod: Hồ – Lê sơ – Mạc
Mạc Đăng Dung từ một võ quan lên nắm quyền, phế nhà Lê lập nhà Mạc năm 1527 rồi xin hàng nhà Minh năm 1540. Bài nêu sử học phong kiến coi nhà Mạc là “ngụy triều” và cách đánh giá lại của sử học hiện đại.
Category: Hồ – Lê sơ – MạcPeriod: Hồ – Lê sơ – Mạc
Năm 1471 Lê Thánh Tông đánh Chăm Pa, hạ kinh đô Vijaya (Đồ Bàn) và lập đạo Quảng Nam. Các nguồn lệch nhau về số quân, thương vong và cách đánh giá; bài nêu cả cách nhìn của sử học trong nước lẫn quan điểm khác.
Category: Hồ – Lê sơ – MạcPeriod: Hồ – Lê sơ – Mạc
Bài cáo Hán văn do Nguyễn Trãi soạn thay Lê Lợi sau khi đánh đuổi quân Minh, nêu quan niệm nhân nghĩa và ý thức về một quốc gia Đại Việt riêng. Bài trình bày văn bản, cách gọi “tuyên ngôn độc lập thứ hai” và các tranh luận.
Category: Hồ – Lê sơ – MạcPeriod: Hồ – Lê sơ – Mạc
Tháng 10–11/1427 nghĩa quân Lam Sơn diệt viện binh nhà Minh ở Chi Lăng và Xương Giang, buộc Vương Thông thề rút quân khỏi Đông Quan. Bài nêu diễn biến, số liệu và ngày tháng lệch giữa các nguồn, cùng di tích.
Category: Hồ – Lê sơ – MạcPeriod: Hồ – Lê sơ – Mạc
Trận phục kích của nghĩa quân Lam Sơn cuối năm 1426 ở vùng Chương Mỹ (Hà Nội) đánh tan cánh quân của Vương Thông, mở đường siết vòng vây Đông Quan. Quân số và thương vong ghi rất khác nhau giữa các nguồn.
Category: Hồ – Lê sơ – MạcPeriod: Hồ – Lê sơ – Mạc
Cuối năm 1406 nhà Minh đưa đại quân vào Đại Việt; chỉ sau khoảng nửa năm phòng tuyến Đa Bang vỡ, Thăng Long và Tây Đô thất thủ, cha con Hồ Quý Ly bị bắt. Các nguồn bất đồng về quân số, ngày tháng và nguyên nhân thất bại.
1397
Xây thành Tây Đô (thành nhà Hồ)
Hồ Quý Ly cho xây thành Tây Đô bằng đá khối lớn ở Vĩnh Lộc; công trình nay là Di sản văn hóa thế giới.
Thanh Hoa
1400
Hồ Quý Ly lập nhà Hồ, đổi quốc hiệu Đại Ngu
Hồ Quý Ly phế vua Trần, lập nhà Hồ, đổi quốc hiệu Đại Ngu và tiếp tục nhiều cải cách về tiền tệ, ruộng đất, giáo dục.
Thanh Hoa
1406 – 1407
Nhà Minh xâm lược, nhà Hồ sụp đổ
Quân Minh lấy cớ "phù Trần diệt Hồ" tràn vào Đại Ngu; cha con Hồ Quý Ly bị bắt, đất nước rơi vào ách đô hộ của nhà Minh.
1418 – 1427
Khởi nghĩa Lam Sơn
Lê Lợi dựng cờ khởi nghĩa ở Lam Sơn, sau mười năm chiến đấu buộc quân Minh rút về nước.
Thanh Hoa
1426
Trận Tốt Động – Chúc Động
Nghĩa quân Lam Sơn phục kích, đánh tan đạo quân Minh của Vương Thông ở Tốt Động – Chúc Động, phía tây nam Đông Quan.
Hanoi
1427
Trận Chi Lăng – Xương Giang
Nghĩa quân Lam Sơn tiêu diệt đạo viện binh Minh của Liễu Thăng ở Chi Lăng và Xương Giang, buộc Vương Thông xin hòa.
Lang Son
1428
Bình Ngô đại cáo
Nguyễn Trãi thay Lê Lợi soạn Bình Ngô đại cáo, tuyên cáo thắng lợi và khẳng định nền độc lập của Đại Việt; Lê Lợi lên ngôi, lập nhà Lê sơ.
1442
Vụ án Lệ Chi Viên
Vua Lê Thái Tông đột ngột băng hà ở Lệ Chi Viên; Nguyễn Trãi bị khép tội giết vua và bị tru di tam tộc. Năm 1464 Lê Thánh Tông minh oan cho ông.
1471
Lê Thánh Tông đánh Chiêm Thành
Lê Thánh Tông thân chinh đánh chiếm kinh đô Đồ Bàn của Chiêm Thành, lập đạo thừa tuyên Quảng Nam.
Gia Lai
1479
Ngô Sĩ Liên soạn xong Đại Việt sử ký toàn thư
Sử quan Ngô Sĩ Liên hoàn thành bộ Đại Việt sử ký toàn thư 15 quyển, chép lịch sử từ thời Hồng Bàng đến khi Lê Thái Tổ lên ngôi.
c. 1483
Ban hành Quốc triều hình luật
Bộ luật Hồng Đức được hoàn chỉnh dưới triều Lê Thánh Tông, nổi bật với các điều khoản bảo vệ quyền lợi của phụ nữ. Năm ban hành thường được nêu là 1483.
1484
Dựng bia tiến sĩ đầu tiên ở Văn Miếu
Lê Thánh Tông cho dựng bia ghi tên tiến sĩ các khoa thi từ năm 1442; 82 tấm bia còn lại nay là Di sản tư liệu thế giới.
Hanoi
1527
Mạc Đăng Dung lập nhà Mạc
Mạc Đăng Dung ép vua Lê Cung Hoàng nhường ngôi, lập nhà Mạc, đóng đô ở Thăng Long.
1533 – 1592
Chiến tranh Nam – Bắc triều
Nhà Lê trung hưng (Nam triều, dựa vào họ Nguyễn rồi họ Trịnh) giao tranh với nhà Mạc (Bắc triều) gần 60 năm, đến năm 1592 Nam triều chiếm lại Thăng Long.
