Lễ hội Gò Đống Đa

Giới thiệu

Lễ hội gò Đống Đa, còn gọi là Hội gò Đống Đa, là lễ hội kỷ niệm chiến thắng Ngọc Hồi – Đống Đa năm 1789, tưởng nhớ Hoàng đế Quang Trung – Nguyễn Huệ cùng nghĩa quân Tây Sơn. Hằng năm vào ngày mùng 5 tháng Giêng, người dân tổ chức lễ hội tại gò Đống Đa, thuộc phường Quang Trung, quận Đống Đa theo cách gọi trước đây^[2]. Báo chí mô tả đây là một trong những lễ hội truyền thống lớn của Hà Nội^[2].

Bối cảnh lịch sử

Theo báo Hànộimới, tháng 10 năm 1788, Lê Chiêu Thống cầu viện triều đình Mãn Thanh; Tổng đốc Lưỡng Quảng Tôn Sĩ Nghị chỉ huy 29 vạn quân chia ba hướng tiến đánh nước ta. Cuối năm 1788, Nguyễn Huệ lên ngôi hoàng đế tại Phú Xuân, hiệu Quang Trung, rồi tiến quân ra Bắc. Trưa mùng 5 Tết Kỷ Dậu, ông cùng đại quân tiến vào kinh thành Thăng Long^[2]. Cục Di sản văn hóa nhận định chiến thắng Ngọc Hồi – Đống Đa mùa xuân Kỷ Dậu (1789) là một trong những trận chiến chống ngoại xâm nổi tiếng nhất trong lịch sử Việt Nam và đã chặn đứng ý định xâm chiếm Đại Việt của nhà Thanh^[1]. Ngày mùng 5 tháng Giêng vì thế trở thành ngày kỷ niệm truyền thống của người dân Thủ đô^[4].

Địa điểm

Gò Đống Đa (còn gọi là Công viên Văn hóa Đống Đa) xưa nằm gần phía ngoài kinh đô Thăng Long, thuộc đất làng Khương Thượng, và là một trong những bãi chiến trường của trận đại phá quân Thanh. Sau lần tu bổ năm 2010, khu di tích có diện tích hơn 22.120 m², gồm cổng, gò Đống Đa, nghi môn, tượng đài Quang Trung, đền thờ Hoàng đế Quang Trung và các công trình phụ trợ^[1]. Từ năm 1989, nhân dịp kỷ niệm 200 năm chiến thắng, Hà Nội xây dựng Công viên văn hóa Đống Đa trên khu vực gò để làm nơi tổ chức lễ hội hằng năm và tưởng niệm Quang Trung – Nguyễn Huệ^[2]. Quanh khu vực còn có chùa Bộc, chùa Kim Sơn và chùa Nam Đồng, những di tích gắn với trận Đống Đa^[1].

Phần lễ

Theo mô tả của báo Hànộimới về kỳ lễ hội năm 2024, rạng sáng mùng 5 tháng Giêng các bô lão của những đoàn tế lễ chuẩn bị sính lễ và nghi thức rước. Lễ rước thần mừng chiến thắng khởi hành từ Khương Thượng đến Đống Đa; khi đoàn rước về đến gò thì có lễ dâng hương tại tượng đài vua Quang Trung và đọc diễn văn ca ngợi công lao của ông^[2]. Lễ rước kiệu vua Quang Trung và nghi thức dâng hương, dâng hoa cũng được đưa tin trong kỳ lễ hội năm 2019^[4]. Năm 2025, phần lễ gồm dâng hương, tế lễ của các đoàn tế lễ địa phương và lễ rước kiệu^[3].

Phần hội

Lễ hội năm 2024 kéo dài ba ngày, từ mùng 5 đến mùng 7 tháng Giêng, với phần sử thi tái hiện lễ đăng quang và chiến thắng của vua Quang Trung, cùng thi đấu cờ người, cờ tướng, múa rối nước, múa lân rồng và chương trình ca múa nhạc^[2]. Năm 2025, lần đầu tiên lễ khai hội diễn ra vào buổi tối, với chương trình nghệ thuật “Đống Đa – Sử vàng lưu danh – Tương lai vững bước” dùng hình thức bán thực cảnh kết hợp 3D mapping. Trong khuôn khổ lễ hội còn có múa lân, múa rồng, biểu diễn võ thuật Bình Định gia, hội thi cờ tướng, cờ người và viết thư pháp^[3].

Giá trị và bảo tồn

Di tích lịch sử gò Đống Đa được Thủ tướng Chính phủ xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt theo Quyết định số 1820/QĐ-TTg ngày 24/12/2018^[1]. Bằng xếp hạng được trao tại lễ kỷ niệm 230 năm chiến thắng Ngọc Hồi – Đống Đa ngày 9/2/2019 (mùng 5 Tết), ngay tại gò Đống Đa^[4].